کیوان صالحی

پژوهش حاضر به تحلیل مفهوم صدای دانش آموز از منظر دیدگاه های مختلف فلسفه تربیت می پردازد و در پی آن است که موضع گیری آنها را با مفروضه های مفهوم صدای دانش آموز سنجیده و دیدگاهی منطبق با مفروضه های صدای دانش آموز انتخاب نماید. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش نقد فلسفی انجام شد. یافته ها نشان می دهد که هر یک از رویکردهای فلسفی (اگزیستانسیالیسم، پراگماتیسم، کنش ارتباطی هابرماس، پداگوژی انتقادی، پست مدرنیسم و کنش متقابل نمادین، عاملیت) به جنبه ای از مفهوم صدای دانش آموز بیشتر توجه دارند و آن را به عنوان ابزاری برای تقویت استقلال، قدرت و مشارکت آن ها در محیط آموزشی تفسیر می کنند. بررسی این دیدگاه ها نشان می دهد که موضع گیری هر یک با مفروضه های صدای دانش آموز چگونه بوده و چطور می توانند به ارتقاء نقش صدای دانش آموز در برنامه های درسی کمک کنند. تحلیل مقایسه ای نشان داد که نظریه عاملیت به دلیل تأکید بر نقش فعال و تعاملی دانش آموز، توجه به بافت فرهنگی- اجتماعی، پویایی قدرت و اصالت فردی در بهبود یادگیری، بیشترین همخوانی با مفروضه های صدای دانش آموز را داراست. این نظریه بر توانمندسازی دانش آموزان، مشارکت دموکراتیک و ایجاد فرصت هایی برای بیان نظرات و اثرگذاری آن ها در فرآیند آموزشی تمرکز می کند.

تمایزیافتگی خود، فرآیندی پویاست که تحت تأثیر شرایط مختلفی شکلگرفته و تجربه می شود و همچنین وابسته به بافت فرهنگی و اجتماعی در نظر گرفته می شود. با توجه به همین موضوع، این پرسش مطرح شد که شرایط مرتبط با شکل گیری تمایزیافتگی خود خود در خانواده ها چیست؟ برای یافتن پاسخ، از روش نظریه برخاسته از داده ها در سطح نظم دهی مفهومی بهره گرفته شد. از طریق نمونه گیری ملاکی و با توجه به اشباع داده ها با 17 نفر مصاحبه شد. تحلیل داده ها با استفاده از مرحله اول شیوه کدگذاری استراوس و کوربین انجام شد. پس از تحلیل داده ها، 183 کد اولیه شناسایی شد، سپس در فرآیند ادغام و مقایسه 48 زیرمقوله و 9 مقوله تشکیل شده و در بخش های شرایط علّی، زمینه ای و واسطه ای طبقه بندی شدند. یافته ها نشان می دهند که شرایط چالش برانگیز به همراه انگیزه به پیشرفت و تغییر افراد را به متمایز شدن سوق می دهد. علاوه بر آن شرایط علّی، چنانچه افراد در شرایط واسطه ای نظیر کسب تجربه های متفاوت در زندگی، ویژگی های خودتعیین گر و تمایل به موفقیت و همچنین شرایط زمینه ای مانند ارتباط با الگوهای موفق، ساختارهای اجتماعی و فرهنگی، بسترها و رویدادها در خانواده و همچنین جو مشارکتی و حمایتی خانواده قرار بگیرند، شکل یافتن تمایزیافتگی شان تسهیل و تسریع می شود. یافته های مطالعه حاضر علاوه بر غنی سازی دانش بومی و راهنمایی برای پژوهش های آتی، شناخت عمیق تر شرایط مرتبط با شکل گیری این ویژگی روان شناختی را در بستر فرهنگی فراهم نمود که همچنین می تواند پیامدهای عملی ویژه ای نیز در مشاوره و خانواده درمانی با توجه به مبحث چندفرهنگی داشته باشد.

ارزشیابی تأثیر یکی از ضروری ترین گام ها در فرآیند اجرای طرح ها و برنامه ها و راهبردی ترین شیوه قضاوت درباره کیفیت فعالیت های انجام شده به خصوص در عصر اطلاعات است. با توجه به اهمیت و جایگاه این شیوه ارزشیابی، تدوین و معرفی یک فهرست وارسی دقیق برای ارزیابی کیفیت ارزشیابی های تأثیر (فرا ارزشیابی تأثیر) از ضرورت دوچندانی برخوردار است. در پژوهش حاضر تلاش شده است تا با استفاده از رویکرد آمیخته از نوع اکتشافی و با تلفیق دو روش اَسنادی و مطالعات ارزشیابی، یک فهرست وارسی فرا ارزشیابی تأثیر، طراحی و تدوین شود. در مرحله نخست مطالعه، کدگذاری و تحلیل دقیق 16 سند مبتنی بر راهبرد آلتاید، منجر به شناسایی 35 گویه شد. در مرحله دوم با استفاده از فهرست وارسی تدوین شده، به ارزشیابی 18 پژوهش واجد شرایط اولیه پرداخته شد. در این مرحله، یافته ها نشان دهنده عدم دستیابی پژوهش ها به سطح تسلط در 28/94 درصد از نشانگرها معادل 33 نشانگر از 35 نشانگر (به طور دقیق عدم دستیابی 100 درصد پژوهش های ارزیابی شده به حد تسلط در 71/65 درصد از نشانگرها، عدم دستیابی بیش از 50 درصد پژوهش های ارزیابی شده به حد تسلط در 57/28 درصد از نشانگرها، و عدم دستیابی 50 درصد پژوهش های ارزیابی شده به حد تسلط در 71/5 درصد از نشانگرها) است. بنابراین تحلیل نتایج حاکی از ضعف مفرط مطالعات ارزشیابی تأثیر در رعایت اصول زیربنایی این نوع ارزشیابی از جمله ارائه یک نظریه تغییر، تهیه طرح ارزشیابی، تهیه فهرست وارسی ارزشیابی، تشکیل تیم ارزیابی آموزش دیده و موارد دیگر است که این مسأله کیفیت این مطالعات را با تردید جدی همراه می سازد. همچنین کم توجهی به اصول ارزشیابی تأثیر به عنوان مهم ترین بخش در اجرای برنامه ها، مداخلات و تغییرات، به غفلت از تأثیرات واقعی، بلندمدت و پایدار برنامه ها و توجه به نتایج سطحی، فوری و کوتاه مدت می انجامد، لذا توجه مدیران، ارزشیابان و پژوهشگران در حوزه ارزشیابی تأثیر به اصول اساسی ارزشیابی تأثیر و گویه های مهم ارائه شده در فهرست وارسی پژوهش حاضر و ارزشیابی بر اساس آن ها ضروری است.

با گسترش آموزش برخط، ایجاد نظام ارزیابی عملکرد معلمان در محیط یادگیری الکترونیکی یک ضرورت انکارناپذیر است. پژوهش حاضر با هدف ارزیابی کیفیت عملکرد معلمان در محیط یادگیری الکترونیکی در آکادمی برنامه نویسی یاسان انجام شد. برای این منظور از رویکرد آمیخته و روش تحقیق آمیخته تکراری در سه بخش کیفی، کمّی و کمّی استفاده شد. در بخش اول برای تدوین نظام نشانگرهای ارزشیابی عملکرد معلمان، از نظرات 11 کارشناسان و مبتنی بر روش نظریه برخاسته از داده ها در سطح نظم دهی مفهومی استفاده شد. یافته ها در این بخش به شناسایی 116 نشانگر و طبقه بندی آن در قالب 19 ملاک و 5 عامل (ارتباطی، آموزشی، فردی، آموزشی و سازمانی) منجر شد. در بخش دوم، ابزارهای مورد نیاز در سه نسخه والد، مشاور و جامع، تدوین شد. در بخش سوم، کیفیت عملکرد تمامی 151 معلم موسسه، مورد ارزیابی قرار گرفت. یافته های برآمده از دیدگاه والدین، مشاوران و فراگیران نشان می دهد که به ترتیب کیفیت عملکرد معلمان در سطوح مطلوب، نسبتا مطلوب و مطلوب قرار دارد. همچنین تفاوت معناداری بین عملکرد دبیران دوره عمومی و دوره کاربردی مشاهده نگردید. در انتها، پیشنهادهایی برای بهبود ارائه گردید.

هدف: داوری همتا یکی از مهم ترین ابزارهای تضمین کیفیت مقالات علمی است که نقش اساسی در ارزیابی پژوهش ها و تامین اعتبار علمی مجلات ایفا می کند. با این حال، در مجلات داخلی، این فرایند با چالش های متعددی روبه رو است که می تواند بر کیفیت و اعتبار مقالات تأثیر منفی بگذارد. پژوهش حاضر با هدف واکاوی در تجربه زیسته شرکت کنندگان به منظور شناسایی مشکلات موجود در فرایند داوری مجلات داخلی و ارائه راهکارهایی برای بهبود انجام شد. روش: این مطالعه با رویکرد کیفی و روش پدیدارشناسی توصیفی انجام شد. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته با 12 نفر از مُطلعان که تجربه ارسال و داوری مقالات برای مجلات علمی وزارت علوم را داشتند، گردآوری شد. تحلیل داده ها بر اساس راهبرد کُلایزی انجام شد. یافته ها: برپایه تجربه زیسته شرکت کنندگان، مشکلات داوری در مجلات علمی وزارت علوم در حوزه علوم رفتاری را می توان در چهار مضمون اصلی شامل مشکلات معطوف به اخلاق داوری، مشکلات معطوف به زیرساخت فناوری، مشکلات معطوف به سیاست های آموزشی پژوهشی و مشکلات معطوف به شفافیت دسته بندی کرد. در حوزه «مشکلات معطوف به اخلاق داوری» مواردی شامل سوگیری در داوری، مشکلات ساختاری در فرایند داوری، کیفیت پایین داوری، اعتبار سنجی و نمایه سازی؛ در حوزه «مشکلات معطوف به زیرساخت فناوری» مواردی شامل ضعف در رابط کاربری و عملکرد و سرعت؛ در حوزه «مشکلات معطوف به سیاست های آموزشی پژوهشی» مواردی شامل فقدان انگیزه داوری و تمرکز بر تعداد؛ و در حوزه «مشکلات معطوف به شفافیت» مواردی شامل ابهام در مسائل مالی و ذهنی بودن ملاک های ارزیابی، شناسایی گردید نتیجه گیری: فرایند داوری در مجلات علمی حوزه علوم رفتاری وزارت علوم به اصلاحاتی در حوزه های سیاست گذاری، فناوری، اخلاق پژوهشی و شفافیت فرایندها نیازمند است. بهبود نظام انگیزشی داوران، افزایش شفافیت در سیاست های داوری، به روزرسانی زیرساخت های فناوری و تدوین ملاک ها و استانداردهای یکپارچه و عادلانه در ارزیابی، اعتبارسنجی و تضمین کیفیت از جمله راهکارهای پیشنهادی برای ارتقای کیفیت داوری مقالات در مجلات علمی است. اجرای این راهکارها می تواند ضمن افزایش کیفیت مقالات منتشرشده به بهبود اعتبار علمی مجلات داخلی و زمینه سازی حرکت به سمت مرجعیت علمی منجر شود.

برنامه ی درسی خانواده محور از تصمیم گیری والدین در زمینه ی مؤلفه های پنهان و غیررسمی خانواده شکل می گیرد و بخشی از این برنامه، نوع رویکرد والدین را در راستای حمایت از تعلیم و تربیت فرزندان را مشخص می کند. پژوهش حاضر با هدف تبیین چالش های برنامه ی درسی خانواده محور در ایران انجام گرفته است و در نهایت راهکارهایی را برای این چالش ها ارائه کرده است. داده ها با استفاده از فن مصاحبه نیمه ساختارمند به صورت هدفمند با 15 نفر از مطلعان برنامه ی درسی آشنا با خانواده و مدرسه گردآوری شده و بر اساس راهبرد نظامند اشتراوس و کوربین (2007)، در سطح کدگذاری باز تحلیل و مقوله بندی شده است. راهبردهای اعتباربخشی داده ها با استفاده از روش های ممیزی بیرونی، سه سویه سازی، بازبینی اعضاء و درگیری طولانی مدت پژوهشگر در جریان مصاحبه انجام شده است. بر اساس یافته های پژوهش،3 مقوله اصلی (مداخله گری ناآگاهانه والدین، افزایش معضلات نظام آموزشی و اجتماعی و افزایش گسست بین خانه و مدرسه) و 11 زیر مقوله برای چالش ها و 3 مقوله کلی (طراحی، اجرا و ارزشیابی) و 9 زیر مقوله برای راهکارها ارائه شده است. بر اساس یافته ها می توان استنباط کرد، چالش های موجود را می توان با اهمیت دادن به نقش خانواده ها و برگزاری کلاس ها و کارگاه های آموزشی خانواده برای آگاهی بخشی به خانواده ها در زمینه برنامه ی درسی خانواده محور، کاهش داد

هدف : تفکر نقادانه، کلید حل مسائل پیچیده مهندسی است. برخورداری از این شایستگی ، دانشجویان را به تحلیلگرانی توانمند تبدیل می کند. در فضای چندبعدی مهندسی، شناسایی و تقویت عوامل مؤثر بر این تفکر، موتور محرک ارتقای کیفیت آموزش و خلق راه حل های نوآورانه است. هدف این پژوهش، شناسایی و مدلسازی عوامل تأثیرگذار بر تفکر نقادانه در میان دانشجویان مهندسی است. روش پژوهش : پژوهش حاضر با رویکرد آمیخته و طرح اکتشافی انجام شد. در بخش کیفی، یک بررسی نظام مند بر اساس دستورالعمل PRISMA صورت گرفت و مقالات نمایه شده در پایگاه های اسکوپوس و ساینس دایرکت تحلیل شدند. با بهره گیری از تحلیل اسناد، تحلیل محتوای مقایسه ای پژوهش های مرتبط و مصاحبه با خبرگان، عوامل مؤثر بر تفکر نقادانه استخراج شد. در بخش کمّی، روابط میان عوامل شناسایی شده با استفاده از تحلیل معادلات ساختاری تفسیری (ISM) بررسی و سطح بندی گردید. سپس با به کارگیری تحلیل تاثیرات متقابل مستقیم و غیرمستقیم (MICMAC)، میزان اثرگذاری و اثرپذیری متقابل عوامل مشخص و یافته های کیفی تأیید شد. یافته ها : از میان ۱۱ عامل استخراج شده، هشت عامل کلیدی شامل روش های تدریس تعاملی، کیفیت محتوای آموزشی، توانایی تحلیل و حل مسئله، نظام پشتیبانی و بازخورد، پرورش خلاقیت، عوامل محیطی فرهنگی، کاربرد فناوری در آموزش و عوامل فردی–انگیزشی، تأثیر معناداری بر تقویت تفکر نقادانه دانشجویان مهندسی دارند. نتیجه گیری : نتایج نشان می دهد که تقویت تفکر نقادانه در آموزش مهندسی مستلزم نگاهی سیستماتیک و تمرکز بر عوامل مستقل و ارتباطی است. بازطراحی برنامه های درسی، توسعه روش های تدریس تعاملی و بازنگری نظام های ارزیابی می تواند زمینه ساز تربیت مهندسانی توانمند و آماده برای مواجهه با چالش های نوین باشد.

پژوهش حاضر با هدف شناسایی عوامل، ملاک ها و نشانگرهای شایستگی ارتباطی معلمان دوره ی ابتدایی انجام شد. با توجه به هدف پژوهش از طرح  پژوهش کیفی،  از نوع  مرور نظام مند استفاده گردید. داده های پژوهش براساس دستورالعمل پریزما، مقالات نمایه شده در پایگاه های داده های داخلی در بازه ی زمانی ۱۴۰۳-۱۳۹۹ و پایگاه های داده های خارجی در بازه زمانی ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۴ جستجو شدند. پس از جستجو در بانک های اطلاعاتی داخلی و خارجی ۵۲۰ منبع مرتبط با پژوهش حاضر یافت شد که پس از پالایش در سه مرحله، ۲۴ مقاله برای تحلیل انتخاب شدند. برای ارزیابی مقالات از برنامه مهارت های ارزیابی حیاتی (CASP) استفاده شد. جهت تجزیه و تحلیل داده ها از روش تحلیل محتوای مضمون استفاده شد. برای بررسی قابلیت اعتماد و اعتبار یافته ها از معیارهای خودبازبینی محقق و روش مرور همتا استفاده گردید. در نهایت تحلیل عمیق پژوهش های صورت گرفته منجر به شناسایی ۱۰ عامل، ۳۹ ملاک و ۱۱۶ نشانگر شد. براساس یافته های پژوهش حاضر عوامل مؤثر بر شایستگی ارتباطی معلمان دوره ی ابتدایی عبارت است از: عوامل آموزشی، دانشی، مدیریتی، ارزشی، ارزیابی، روانی-عاطفی، فرهنگی، اجتماعی، غیرکلامی و فناوری می باشد. نتایج یافته ها نشان داد که کیفیت شایستگی ارتباطی معلمان دوره ی ابتدایی نقش تعیین کننده ای در کیفیت سایر شایستگی های آن ها دارد. پژوهش های صورت گرفته به عوامل اجتماعی، روانی-عاطفی، ارزشی و مدیریتی شایستگی ارتباطی معلمان دور ه ی ابتدایی بیشترین توجه را داشته اند که این امر بیانگر آن است که غالباً به شایستگی ارتباطی جهت ایجاد محیط یادگیری مثبت و فراگیر توجه شده است. همچنین به عوامل فناوری و غیرکلامی کمتر پرداخته شده است. لذا ضروری است که پژوهش های آینده عوامل نامبرده بیشتر بپردازند.

ازدواج مقوله ای کاملاً فرهنگی است. ﻧﻘﺪ ﮐﯿﻔﯿﺖ ﭘﮋوﻫﺶ ﻫﺎی اﻧﺠﺎم ﺷﺪه با محوریت بررسی ویژگی های روان سنجی ابزارهای تدوین شده، از ﻣﻬﻢ ﺗﺮﯾﻦ راهبردها در ساخت و بهبود ابزارهای سنجش است. از این رو، پژوهش حاضر به صورت مطالعه مروری نظام مند با هدف شناسایی ویژگی های ابزارهای سنجش ملاک های همسرگزینی ایرانی انجام شد. راهبرد جستجو براساس دستورالعمل پریزما (PRISMA) بود. در نتیجه جستجو در پایگاه داده های داخلیNoormags, IranDoc, Civilica, Elmnet, SID, Ensani Portal در بازه زمانی1402-1380 تعداد 347 سند داخلی شناسایی و بازیابی اولیه شد و بعد از کنار گذاشتن موارد نامناسب، تعداد 18 مقاله با محور موضوعی ملاک های همسرگزینی استخراج گردید. ارزیابی کیفیت مطالعات در دومرحله انجام شد: در مرحله اول، میزان توافق بین دو مرورگر برحسب ضریب کاپای کوهن محاسبه گردید. از آنجا که ضریب توافق 82/0 بود، هیچ مقاله ای در این مرحله حذف نگردید؛  در مرحله ذوم،  تمامی 18 مقاله از 4 منظر سوگیری، تناقض، توان آماری و قدرت ارتباط بین مداخله و نتایج ارزیابی شد. یافته ها نشان داد تا سال 1402، 18 ابزار کمّی ایرانی برای سنجش ملاک های همسرگزینی وجود دارد که فرایند استانداردسازی، عموما با نظریه کلاسیک اندازه گیری انجام شده است. از ساخت مقیاس هم اندیشی در همسرگزینی افروز نیز بیش از یک دهه گذشته است. رواسازی و اعتباریابی نسخه اولیه همانند سایر ابزارها در سطح نظریه های جدید سنجش و به صورت جامع انجام نگرفته و هنجارهای ملی تدوین نشده است و نیاز مبرم به تغییرات و هنجاریابی نسخه جدید با نرم افزارهای جدید و براساس نظریه سوال پاسخ احساس می گردد. به دلیل پیچیدگی های موضوع، اثرپذیری از تغییرات دم افزون و محدودیت های ناشی از کم توجهی به اصول طراحی و تدوین بخش های مفهوم پردازی، روشی و تحلیلی، سنجش این موضوع مهم با کاستی هایی همراه است. این امر ضرورت رواسازی، معتبرسازی، هنجاریابی ابزارهای بافتارمند و فرهنگی متناسب با اقتضائات جامعه امروز کشورمان را دوچندان می نماید. در این مطالعه پیشنهادهایی نیز برای کاهش محدودیت های ابزارهای موجود و هم چنین نحوه تدوین و هنجاریابی ابزارهای همسرگزینی ارائه شد.

پژوهش حاضر با هدف بازنمایی ادراک معلمان ابتدایی از شایستگی ارتباطی در فرایند یاددهی-یادگیری انجام شد. جهت انجام پژوهش از رویکرد کیفی مبتنی بر پدیدارشناسی توصیفی استفاده شد. میدان پژوهش حاضر همه ی معلمان ابتدایی شاغل در شهرستان پاکدشت استان تهران بود. راهبرد نمونه گیری در پژوهش حاضر نمونه گیری در دسترس و گلوله برفی بود. داده ها با استفاده از مصاحبه های نیمه ساختارمند گردآوری شد که در نهایت با پانزده معلم دوره ی ابتدایی مصاحبه شد. یافتهها نشان دهنده پنج مؤلفه اصلی شامل مهارت های ارتباطی تخصصی در فرایند یاددهی-یادگیری، ایجاد خودباوری، القای حس ارزشمندی، اثرگذاری و مهارت های عاطفی در فرایند یاددهی-یادگیری است. یافته ها بیانگر آن است که شایستگی ارتباطی معلمان، همچون یک سازه چندبعدی پویا، از مجموعه ای یکپارچه و درهم تنیده از مؤلفه های نامبرده تشکیل شده است، با توجه به بافت خاص فرهنگی-اجتماعی شرایط آموزشی معنا می یابد. یافتهها بر اهمیت بومی سازی و توجه ویژه به بعد فرهنگی-اجتماعی در توسعه مدل های شایستگی ارتباطی را برجسته می سازد و بر ضرورت طراحی مداخلات آموزشی هدفمند مبتنی بر نشانگرهای ذکر شده تأکید می کند.

پراکندگی جغرافیایی و تلاش برای برقراری عدالت آموزشی در کشور، زمینه شکل گیری و ضرورت تدریس در کلاس های چند پایه را فراهم نموده است مطالعه حاضر با هدف بررسی منظم اسناد پژوهشی به منظور شناسایی ابعاد برنامه درسی دوره ابتدایی در کلاس های چندپایه انجام شد. مرور پیشینه در پایگاه داده های داخلی شامل نورمگز، ایرانداک، سیویلیکا، علم نت، مرکز طلاعات علمی جهاد دانشگاهی و پرتال جامع علوم انسانی در بازه زمانی کلیدواژه های «کلاس چندپایه، تدریس چندپایه و برنامه درسی، اجرای آموزش های درسی چندپایه، آسیب های موجود در کلاس های چندپایه» انجام شده است. همچنین با جستجو در پایگاه داده های بین المللی همچون اریک، سیج، الزویر، گوگل اسکالر و تیلور و فرانسیس در بازه زمانی اسناد بین المللی بازیابی شده است. پس از بازیابی اسناد با استفاده از نشانگرهای فهرست وارسی ارزیابی پریزما به ارزیابی مطالعات بازیابی شده، پرداخته شد. تحلیل داده ها با روش تحلیل کیفی آلتاید به شناسایی 84 نشانگر و دسته بندی آن در قالب نُه بُعد شامل هدف محتوا، معلم، مواد و منابع، دانش آموز، زمان، مکان/محیط، روش های یادگیری و تدریس و روش های ارزشیابی و منجر شد. در نهایت اینکه، در کلاس های چند پایه، اهمیت برنامه درسی دوچندان دیده می شود و نیاز است تا ابعاد شناسایی شده برنامه درسی در این کلاس ها اجرا شود. بر این اساس لازم است از شناسایی اهداف یادگیری در کلاس های مذکور تا ارزشیابی انعطاف پذیر در کنار معلمان آموزش دیده در نظر گرفته شود.

نظام آموزش عالی ایران، همانند بسیاری از نظام های دانشگاهی جهان، در مواجهه با تحولات پرشتاب اقتصادی، فناورانه، اجتماعی و زیست محیطی، با ضرورت بازطراحی ساختارها، مأموریت ها و کارکردهای خود روبه رو است. پژوهش حاضر با هدف شناسایی پیشران های کلیدی تغییر در آموزش عالی ایران، با بهره گیری از روش کیفی «فراترکیب» و تحلیل ۴۲ مطالعه معتبر و دو منبع مرجع، به استخراج و تحلیل نظام مند نیروهای مؤثر بر آینده این نظام پرداخته است. یافته ها نشان می دهد که پیشران ها در ۹ بعد اصلی شامل تحولات آموزشی–پژوهشی، ساختاری، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، سیاسی، فناورانه، جمعیت شناختی و زیست محیطی قابل دسته بندی اند. از میان آن ها، تحولات آموزشی–پژوهشی (با سهم ۳۲ درصد) و ساختاری (۲۲ درصد) نقش غالب را در جهت دهی آینده ایفا می کنند. پیشران هایی چون دیجیتالی شدن فرایندهای آموزش، ظهور نسل جدید دانشجویان (نسل زد)، گسترش یادگیری مادام العمر، بین المللی شدن دانشگاه ها، پیوند با صنعت، و بازنگری در حکمرانی دانشگاهی در کانون این تحولات قرار دارند. همچنین، محور پژوهش به ویژه بر اهمیت توسعه پژوهش های کاربردی و میان رشته ای، تجاری سازی نتایج علمی، شکل گیری شبکه های تحقیقاتی، و حرکت به سوی پژوهش در تراز جهانی با رعایت استانداردهای بین المللی تأکید دارد. دانشگاه های آینده نیازمند بازتعریف نقش خود به عنوان نهادهای تولید دانش جهانی، توسعه دهنده نوآوری، و بازیگر فعال در عرصه رقابت علمی بین المللی هستند. این مطالعه با ارائه تصویری جامع از پیشران های تغییر، افق های نوینی برای سیاست گذاری، برنامه ریزی راهبردی، و مدیریت آینده نگر نظام آموزش عالی ایران ترسیم می کند.

هدف پژوهش حاضر، بررسی و مقایسه عناصر برنامه‌درسی دوره دکتری تحقیقات آموزشی در دانشگاه­های شیکاگو، جرج مانسون، کارولینای شمالی آمریکا و گوتنبرگ سوئد به جهت ارائه الگویی برای تأسیس دوره دکتری تحقیقات آموزشی در دانشگاه تهران است. رویکرد حاکم بر این پژوهش کیفی است که از روش مطالعات تطبیقی و الگوی بِرِدی استفاده شده است. برنامه­درسی دانشگاه­های منتخب به روش نمونه‌گیری ملاکی و با درنظرگرفتن رتبه علمی بهتر نسبت به دانشگاه تهران انتخاب شدند. اطلاعات موردنیاز از طریق سایت دانشگاه­های موردمطالعه استخراج و اطلاعات تکمیلی نیز از طریق ایمیل از کارشناس آموزش دانشگاه مربوطه دریافت شد. برنامه درسی دکتری تحقیقات آموزشی در دانشگاه­های موردمطالعه در چهارعنصر هدف، محتوا، روش تدریس و ارزشیابی برنامه­درسی مورد توصیف، تفسیر، هم‌جواری و مقایسه قرار گرفتند و شباهت­ها و تفاوت‌های آن بیان شد. در پایان نیز باتوجه‌به یافته­ها و نتایج حاصل از پژوهش، الگوی پیشنهادی برنامه‌ درسی دوره دکتری تحقیقات آموزشی که متناسب با اهداف اسناد بالادستی کشور نیز هست، به‌منظور ایجاد این دوره در دانشگاه تهران ارائه شده است.

اضافه بار کتب درسی پدیده ای فراگیر در سراسر جهان است. شناخت و پیشگیری از معضلات آن برای هر نظام آموزشی ضرورت دارد. در این پژوهش تلاش شد با استفاده از روش پدیدارشناسی توصیفی و واکاوی ادراک و تجربه زیسته معلمان به شناسایی و بازنمایی تبعات اضافه بار برنامه درسی در دانش آموزان بپردازیم. مشارکت کنندگان را از میان معلمان آموزش و پرورش مناطق 3 و 8 تهران و با استفاده از نمونه گیری ملاکی انتخاب کردیم. داده ها پس از 15 مصاحبه اشباع شد. داده ها را با استفاده از مصاحبه نیمه ساختاریافته گردآوری و بر اساس راهبرد کلایزی تحلیل کردیم. به منظور تأییدپذیری صحت داده ها از شیوه های بازرسی و بازبینی در زمان کدگذاری، بهره گیری از نظرات همکاران و تأیید آنها و ارتباط درازمدت استفاده کردیم. مرور مستمر و متوالی مصاحبه ها و مقایسه داده ها به شناسایی و دسته بندی سه مضمون اصلی عملکردی، روان شناسی، رفتاری و هشت زیر مضمون و ۲۳ نشانگر منجر شد. با توجه به نتایج به دست آمده، می توان گفت دانش آموزان با تبعاتی همچون کاهش تعهد و سازگاری تحصیلی روبه رو هستند. با توجه به اهمیت دوره ابتدایی و اثرات مخاطره آمیز اضافه بار در ابعاد فردی و اجتماعی در این دوره پیشنهاد می شود در تصمیمی فوری، با استفاده از موارد شناسایی شده، نسبت به اصلاح کتب درسی اقدام شود و به تبع آن کیفیت برنامه درسی نظام آموزشی را ارتقاء داد.

مرورهای نظام مند سنگ بنای تصمیم گیری علمی هستند؛ ارزیابی دقیق کیفیت آنها تضمین کننده اعتبار یافته های علمی است. پژوهش حاضر با هدف معرفی چارچوب جامعی از نشانگرهای مناسب برای ارزشیابی کیفیت مقالات مرور نظام مند و ارزیابی مرورهای منتشرشده در روان شناسی انجام شد. این مطالعه کاربردی با طرح آمیخته اکتشافی در دو بخش کیفی و کمّی اجرا گردید. در بخش کیفی، نشانگرها و ملاک های زیربنایی برای سنجش کیفیت مطالعات مروری تدوین و ارائه شد. در بخش کمّی و برای ارزیابی مقالات منتشرشده، فرایند جستجو و گردآوری داده ها از خرداد تا مرداد 1403 انجام شد. با جستجو در پایگاه های مگ ایران و انسانی و اعمال ملاک های ورود و خروج، 18 مقاله روان شناسی منتشرشده بین سال های 1400 تا 1402 انتخاب شدند. مقالات با فهرست وارسی محقق ساخته ارزشیابی و یافته ها با شاخص های آمار توصیفی و آزمون دوجمله ای تحلیل شدند. نتایج مطالعه کیفی، به تدوین چارچوبی با 44 نشانگر و دسته بندی آن در قالب 8 ملاک برای ارزشیابی کیفیت مقالات مروری منجر گردید. برپایه نتایج بخش کمّی، دامنه رعایت اصول پژوهشی در مقالات مروری منتشرشده بین 65/41% تا 100% متغیر بوده و میزان رعایت کلی نشانگرهای زیربنایی 35/61% تعیین شد. بررسی های انجام شده نشان می دهد که بخش های منابع، بحث و چکیده بیشترین رعایت نشانگرها را داشتند، اما بخش های روش، یافته ها، بودجه و تضاد منافع کیفیت پایینی داشتند. در بخش روش، کیفیت پروتکل مرور نظام مند و شرح تحلیل داده ها، و در بخش یافته ها، بیان خطر سوگیری نقص های جدی داشتند. این پژوهش با معرفی فهرست وارسی برای ارزیابی مقالات مرور نظام مند و ارزیابی وضعیت موجود، به بهبود کیفیت نگارش مقالات مروری کمک می کند.

پژوهش حاضر با هدف شناسایی مؤلفه ها و نشانگرهای بهره و ری آموزشی برنامه درسی خانواده-محور در بازه زمانی سالهای 1984 تا 1390/2020 تا 1401 صورت گرفته است. به این منظور، 35 سند (6 مطالعه بین المللی، 3 پایان نامه، 24 مقاله داخلی و 2 کتاب) از هشت پایگاه داده های معتبر داخلی و خارجی از طریق جستجوی استرینگ و با ملاک ارتباط، سودمندی و اعتبار برای مطالعه انتخاب و داده ها با روش تحلیل محتوای کیفی آلتاید (1996)، تحلیل شدند. بر اساس تحلیل داده ها، چهار مؤلفه علائق والدین(تشویق به مطالعه و یادگیری؛ تشویق و اظهار علاقه به رشد شخصی و علمی کودک و...)، نظارتهای والدین (نظارت بر استفاده از تلفن همراه، نظارت خانواده ها برای انتخاب همسالان خارج از مدرسه فرزندانشان و تأثیر آن و...)، محیط مناسب در خانه (آگاهی از تأثیر غیرقابل انکار فضا و قوانین خانه بر یادگیری دانش آموزان و...)، رویدادهای آگاهی بخش مبتنی بر گفت وگو(مکالمات آگاهانه والدین/کودک در مورد رویدادهای روزمره، گفت وگو درباره تکالیف و مطالعه فرزندان در خانه و...) و 17 نشانگر بهره وری آموزشی برنامه درسی خانواده-محور منتج گردید. در نهایت شناسایی این مؤلفه ها بر ضرورت توجه به برنامه درسی خانواده-محور به منزله یکی از بسترهای فعال و اثرگذار بر رفتار فرد تأکید داشته و نشان داده است که برنامه درسی خانواده-محور، سبب ساماندهی مطلوب تعاملات خانه و مدرسه و درنهایت بهره وری آموزشی می شود.