امیرحسین حیدری

مرورهای نظام مند سنگ بنای تصمیم گیری علمی هستند؛ ارزیابی دقیق کیفیت آنها تضمین کننده اعتبار یافته های علمی است. پژوهش حاضر با هدف معرفی چارچوب جامعی از نشانگرهای مناسب برای ارزشیابی کیفیت مقالات مرور نظام مند و ارزیابی مرورهای منتشرشده در روان شناسی انجام شد. این مطالعه کاربردی با طرح آمیخته اکتشافی در دو بخش کیفی و کمّی اجرا گردید. در بخش کیفی، نشانگرها و ملاک های زیربنایی برای سنجش کیفیت مطالعات مروری تدوین و ارائه شد. در بخش کمّی و برای ارزیابی مقالات منتشرشده، فرایند جستجو و گردآوری داده ها از خرداد تا مرداد 1403 انجام شد. با جستجو در پایگاه های مگ ایران و انسانی و اعمال ملاک های ورود و خروج، 18 مقاله روان شناسی منتشرشده بین سال های 1400 تا 1402 انتخاب شدند. مقالات با فهرست وارسی محقق ساخته ارزشیابی و یافته ها با شاخص های آمار توصیفی و آزمون دوجمله ای تحلیل شدند. نتایج مطالعه کیفی، به تدوین چارچوبی با 44 نشانگر و دسته بندی آن در قالب 8 ملاک برای ارزشیابی کیفیت مقالات مروری منجر گردید. برپایه نتایج بخش کمّی، دامنه رعایت اصول پژوهشی در مقالات مروری منتشرشده بین 65/41% تا 100% متغیر بوده و میزان رعایت کلی نشانگرهای زیربنایی 35/61% تعیین شد. بررسی های انجام شده نشان می دهد که بخش های منابع، بحث و چکیده بیشترین رعایت نشانگرها را داشتند، اما بخش های روش، یافته ها، بودجه و تضاد منافع کیفیت پایینی داشتند. در بخش روش، کیفیت پروتکل مرور نظام مند و شرح تحلیل داده ها، و در بخش یافته ها، بیان خطر سوگیری نقص های جدی داشتند. این پژوهش با معرفی فهرست وارسی برای ارزیابی مقالات مرور نظام مند و ارزیابی وضعیت موجود، به بهبود کیفیت نگارش مقالات مروری کمک می کند.

فضاهای عمومی شهری به عنوان یکی از عناصر مهم در ساختار شهری شامل میدان ها، خیابان ها، پلازاها، پارک ها و ... هستند و همواره میزان عمومیت آن ها مورد بحث بوده است. اخیرا گرایش به سمت فضاهای نیمه عمومی و توجه کم تر به فضاهای عمومی شهری موجب کاهش میزان عمومیت و کارکرد و جایگاه پیشین این فضاها شده است و فضاهایی با کیفیت نامطلوب عمومیت شکل گرفته اند. هدف از این مطالعه، کاوش مفهوم عمومیت و مدل های ارزیابی آن، ارائه چارچوب مفهومی و سپس مدلی برای ارزیابی عمومیت فضاهای شهری است. جهت تدوین چارچوب مفهومی، مدل های ارزیابی صاحب نظران بومی و جهانی بررسی شد و مدل پیشنهادی ارزیابی عمومیت فضای شهری متشکل از چهار مؤلفه، هفت زیرمؤلفه و 30 نشانگر شکل گرفت. به منظور سنجش روایی و وزن دهی به مدل از نظرات 12 نفر از صاحب نظران و حرفه مندان حوزه ی شهری با بکارگیری روش تحلیل سلسله مراتبی استفاده شد. در گام بعد ابتدا به دلیل امکان مقایسه صحیح تر و قراردادن داده ها در یک بازه یکسان، داده ها نرمال شده و سپس وزن دهی گروه خبرگان به صورت میانگین هر مولفه، زیرمولفه و نشانگر در بازه صفر تا یک مشخص شده است. نتایج وزن دهی خبرگان و تعیین ضریب اهمیت نهایی هر نشانگر به تدوین مدل نهایی ارزیابی عمومیت فضای شهری با چهار مؤلفه، هفت زیرمؤلفه و 26 نشانگر انجامید. سه نشانگر از مؤلفه ی پیکربندی کالبدی شامل « انعطاف پذیری مبلمان»، « عناصر سبز-آبی» و «تسهیلات دوچرخه»، همچنین نشانگر «دوربین های مداربسته» از مؤلفه ی مدیریت کنار گذاشته شدند. بر این اساس چهار مولفه پیکربندی کالبدی (0.33)، زندگی شهری (0.31)، مدیریت(0.2) و مالکیت(0.16) عمومیت فضای شهری را تبیین می کنند. این مدل می تواند به عنوان ابزاری در کنار سایر روش های متداول برای ارزیابی عمومیت فضای شهری از منظر تجربه زیسته کاربران و طراحان آن به کار رود.