مطالب

پژوهش حاضر با هدف بررسی ویژگی های روان سنجی (پایایی و روایی) پرسشنامه خشم نواکو انجام شده است. در این پژوهش 100 نفر از دانشجویان دانشگاه اصفهان به روش نمونه گیری تصادفی ساده انتخاب شدند و پرسشنامه خشم نواکو بر روی آن ها اجرا شد. داده ها تجزیه و تحلیل شد و روایی آزمون با استفاده از سه روش همبستگی نمره های آزمون با آزمون پرخاشگری باس و پری، روش بررسی روایی محتوایی و روش تحلیل عاملی پرسشنامه بررسی شد. همچنین، پایایی آزمون با استفاده از دو روش آلفای کرونباخ و بازآزمایی به دست آمد. نتایج نشان داد که پایایی این آزمون با روش آلفا برابر با 86/0 و با روش بازآزمایی برابر با 73/0 و روایی آزمون (همبستگی با آزمون باس و پری) برابر با 78/0 است؛ ضمن اینکه روایی محتوایی مورد تأیید پنج متخصص روان شناس، مشاور و جامعه شناس قرار گرفت و با تحلیل عوامل نیز تأیید شد. پرسشنامه خشم نواکو از روایی و پایایی مطلوبی برخوردار است و برای سنجش خشم افراد سودمند است. همچنین، این پرسشنامه برای بررسی خشم، به ویژه در موارد کلینیکی قابلیت خوبی دارد.

جرالد زالتمن، استاد برجستهی دانشگاه هاروارد، در زمرهی نام آورترین استادان مطرح دنیا در حوزهی بازاریابی و رفتار مصرفکننده است. دلایل شهرت جهانی او را در همین صفحات بخوانید. زالتمن پیش از این نیز به طرق مختلف، برای خوانندگان نشریهی توسعه مهندسی بازار معرفی شده بود: 1) فیلم ""خواندن ذهن مشتری(""با زیرنویس فارسی/) قابل خرید با قیمت 1000 تومان (کتابفروشی بازاریابی) 2) ترجمهی مقالهی ""بازاریابی استعاره ای؛ خداحافظی با گالوپ، سلام بر سالواتور دالی"" (شمارهی 8، زمستان 1387، صفحات 16، 17، 18) 3) مقالهی ""سودمندی تازه ترین تکنیک تحقیقات بازار برای ترسیم رکود اقتصاد جهانی"" (شمارهی 9، بهار 1388) با این اطلاعات، گفتگو با زالتمن دارای لطف بود. چرا که زالتمن میتوانست خودش و حاصل تحقیقات بدیع اش را برای خوانندگان نشریهی توسعه مهندسی بازار تشریح کند. نخست هماهنگیهایی برای پرسشها با زالتمن به عمل آمد. زالتمن در کمال تعجب و به دور از انتظار ما، با سرعت بالا، گفتگو را انجام داد. متعاقب آن از وی در خواست کردیم برای پرسشهای احتمالی در فرصت دیگری این گفتگو تداوم یابد. هر بار برای درخواست مان سریعتر از انتظارمان، پاسخ گرفتیم. چنین است منش استادان جهانی که در کنار دانش زبانزد، رفتار حرفه ای و متواضعانه ای دارند. در گفتگو با پروفسور زالتمن، دو نکته در این پرسش و پاسخها برایمان جالب بود: 1) تأثیر معماری و موسیقی برای درک رفتار مشتریان 2) نظر زالتمن دربارهی ایران و مجلهی ""توسعه مهندسی بازار.

مدیریت انتظارات مشتریان"" کتابی است از تری شورتر و استیو تاورز. این کتاب را احمد آخوندی و محسن جاویدمؤید ترجمه کرده اند. انتشارات بازاریابی این کتاب را با پیشگفتاری از پرویز درگی در 208 صفحه، چاپ و توزیع کرده است؛ بیست وپنجمین کتاب بازاریابی که انتشارات بازاریابی آن را چاپ و توزیع کرده است. برای آگاهی از محتوای این کتاب، گفتگویی با مترجمان کتاب انجام شده که در پی میخوانید. در این گفتگو، اصلیترین موضوعات کتاب معرفی شده است. در این گفتگو، همچنین از فیلمهایی نام برده شده است که میتواند محتوای کتاب را غنی سازد. هم فیلمها و هم کتاب مدیریت انتظارات مشتریان از فروشگاه انتشارات بازاریابی قابل خریداری است. تلفن فروشگاه انتشارات بازاریابی: 71 و 66408251

بازاریابی حسی در ماهها و روزهای اخیر با طراحی برنامه های متنوع و آمیزه ای از دانش و هنر، بر آن است تا مشتریان را بیش از پیش شگفت زده کند. تاکنون مجموعهی نسبتاً قابل ملاحظه ای از این کمپینهای متعدد را در توسعه مهندسی بازار خوانده اید نظیر پراکتر اند گمبل، بیام دبلیو، آدیداس، سامسونگ، باشگاه آرسنال، المپیک 2012 لندن، و... اینک در این شماره، با اجرای کمپینهای فوق العاده جالب شورولت، کوکاکولا، اورال بی، ایکیا، گوئرتز، و مرسدس بنز آشنا میشوید که هر یک به سهم خویش علاقه مندند تا مشتریان را به تعجب وادارند و ذهن آنها را بیشتر با نام تجاری خود پیوند بزنند. آیا این کمپینها توانسته اند به این هدف دست یابند؟ پاسخ این پرسش را پس از مطالعهی این اثر بدهید.

دکتر فاطمه باقریان، مترجم کتاب ""تأثیرگذاری/ روانشناسی اجتماعی در مقولهی نفوذ اجتماعی"" است؛ کتابی ارزشمند که در سال 1389 از سوی انتشارات دانشگاه شهید بهشتی در 348 صفحه به مناسبت پنجاهمین سال تأسیس این دانشگاه چاپ و منتشر شد. با دکتر باقریان گفتگویی دربارهی این کتاب، انگیزه های او از ترجمهی آن، پیام اصلی کتاب ""تأثیرگذاری""، دیدگاه نویسندهی کتاب یعنی دکتر رابرت چیالدینی و... داشتیم. آغاز این گفتگو و دیدار ما با دکتر باقریان در یکی از جلسات هیأت مدیرهی انجمن روانشناسی اجتماعی شکل گرفت که وی پرلطف و عالمانه در بین انبوه فعالیتهای مختلف دانشگاهی از جمله تدارک سفر، پاسخگوی ما بودند. دکتر باقریان، کارشناسی ارشد و دکتری روانشناسی اجتماعی را از دانشگاه کارلتون، اتاوا کانادا دریافت کرده، استاد مدعو دانشگاه کارلتون در سالهای 1998 تا 1999، و تابستان 1384، استاد گروه روانشناسی اجتماعی دانشگاه شهید بهشتی از سال 1385 تاکنون، و عضو هیأت مؤسس و هیأت مدیرهی انجمن روانشناسی اجتماعی از سال 1381 تاکنون است و 22 مقالهی علمی- پژوهشی در مجلات معتبر خارجی و ایرانی، 3 کتاب در حوزهی روانشناسی اجتماعی، بخشی از کارنامهی علمی او است. برای تکمیل این گفتگو سه پیشنهاد میشود: 1) گفتگوی ما با دکتر رابرت چیالدینی، مؤلف کتاب ""تأثیرگذاری"" را بخوانید که در صفحات همین شمارهی نشریهی ""توسعه مهندسی بازار"" درج شده است. 2) ""دکتر رابرت چیالدینی، از طعمه شدن در کف خیابانهای آریزونا تا مشاور شخصیتهای مهم"" را بخوانید که تا حدودی پیکرهی روانشناسی اجتماعی و راههای دستیابی به اصول جهانی اقناع و تأثیرگذاری را تشریح میکند (صفحات روبه رو). 3) به کتاب ارزشمند دکتر چیالدینی با عنوان ""تأثیرگذاری"" ترجمهی دکتر فاطمه باقریان، روح ا... منصوری سپهر مراجعه کنید یا در انتظار ترجمهی کتاب دکتر باقریان باشید که چشم انتظار انتشار آن در انتشارات ارجمند است به تألیف دکتر رابرت چیالدینی.

نورونهای آیینه ای"" دستاورد کشف شگفت انگیز عصب شناسان است که اکنون بازاریابان با استفاده از این مفهوم و کارکرد آن، برآنند فعالیتهای خود را سودزا کنند. داستان واقعی و اتفاقی کشف شگفت انگیز عصب شناسان را در این اثر بخوانید تا هر چه بیشتر دریابید چگونه از طریق مفهوم ""نورونهای آیینه ای"" که در مغز انسانها و برخی جانداران وجود دارد، میتوان میزان فروش را افزایش داد، تجربهی برند را به سرعت انتقال داد، درک مشتریان را از کالاها و خدمات افزایش داد بیآنکه کالا مورد استفادهی آنها قرار گیرد یا از خدماتی بهره مند شوند، و... تأکید این اثر بر روی پدیده ای است که بازاریابان این روزها به شدت از آن استفاده میکنند و تأثیری بسزا در میزان توجه و فروش خواهد گذاشت؛ پدیده ای با نام آنباکسینگ ""Unboxing"" که به دلیل حضور نورونهای آیینه ای"" در مغز انسان، اثربخشی و قدرت فراوانی در میزان افزایش فروش کالاها و خدمات دارد.

هدف: پژوهش حاضر با هدف مقایسه زمان واکنش ساده، انتخابی و تمییزی در افراد وابسته به مواد و افراد غیروابسته انجام شده است. روش: در این مطالعه علّی-مقایسه ای، جامعه آماری شامل 425 نفر مرد مراجعه کننده به یکی از مراکز بازتوانی شهر تبریز بود. این افراد به دلیل وابستگی به تریاک یا کریستال به این مراکز مراجعه کرده و از این میان به روش نمونه گیری تصادفی ساده 16 نفر وابسته به تریاک، 16 نفر وابسته به کریستال و 16 نفر نیز به عنوان گروه مقایسه از بین جمعیّت عمومی (بدون سابقه وابستگی) انتخاب شدند. ابزارهای جمع آوری اطّلاعات را پرسشنامه پذیرش معتادین خودمعرّف و دستگاه آزمایشگاهی تحت عنوان دستگاه «زمان واکنش سنج» تشکیل دادند. یافته ها: نتایج پژوهش نشان داد که بین سه گروه افراد غیروابسته (بهنجار) و وابستگان به تریاک و کریستال، از نظر زمان واکنش ساده، زمان واکنش انتخابی و زمان واکنش به محرک شنیداری تفاوت معنا داری وجود دارد. اما از نظر زمان واکنش تمییزی و زمان واکنش به محرک دیداری تفاوت معنا دار وجود ندارد. نتیجه گیری: با توجه به نتایج به دست آمده، زمان واکنش افراد وابسته به تریاک و کریستال نسبت به افراد غیروابسته (بهنجار) کندتر است.

در مقاله حاضر با بهرهگیری از روش تحلیل ژئوپلیتیک اندرسون سعی در بررسی روابط ارمنستان و ایران شده است. مدل اندرسون یک روش ژئوپلیتیکی در شناخت سیاست خارجی کشورهای کوچک با لحاظ نمودن نقش کشور بزرگ در همسایگی آنان است. هدف اصلی مقاله پاسخ به این سوال میباشد که چگونه می توان برای روابط ایران و ارمنستان بنیانی ژئوپلیتیک جستجو نمود. از سوی دیگر بعد از فرایند عادی سازی روابط ارمنستان و ترکیه سیاست خارجی ایران چگونه باید باشد؟ روش کار اندرسون سه مرحله دارد که علاوه بر آن که امکان تحلیل صحیح شرایط ژئوپلیتیک ارمنستان را فراهم می کند، امکان درک سیاست خارجی این کشور با ایران و ترکیه را نیز فراهم می نماید. در چارچوب مدل اندرسون، روابط خارجی ایران و ارمنستان در سه قالب اصلی رجوع تاریخی، منازعه جغرافیایی و درک شرایط ژئوپلیتیک کنونی مورد بررسی قرار گرفت که نتایج آن حول چند محور بحث می گردد. رفتار تاریخی ایرانیان با ارامنه بر خلاف ترکان که متهم به نسل کشی 1915 هستند، همواره حسنه بوده است، چنانچه این رفتار حسنه تاریخی بر شکل گیری روابط نزدیک میان دو کشور تأثیرگذار بوده است. از سوی دیگر ایران در منازعه قره باغ همواره از خودمختاری آن حمایت کرده است و ارمنستان از میانجی گری ایران ابراز رضایت نموده است. در مسئله انزوای سرزمینی و فقر منابع انرژی ارمنستان، ایران همواره به عنوان تأمین کننده انرژی به حساب آمده است. با توجه به ضرورت همگرایی منطقه ای، از دیگر نتایج پژوهش حاضر بحث اثرات مثبت عادی سازی روابط میان ترکیه و ارمنستان برای ایران می باشد.

این مقاله به بررسی دیدگاههای چهار فیلسوف معاصر ایرانی درباره منشأ و منوال انحطاط اندیشه سیاسی در ایران متأخر می پردازد. هر کدام از این متفکران نماینده یک نحله فکری محسوب می شوند: رضا داوری به عنوان یک متفکر «هویت اندیش»، انحطاط را بر مبنای «بحران عالمگیر غربزدگی» تبیین می کند. در مقابل،سید جواد طباطبایی در مقام یک متفکر متجدد بر مبنای «هبوط فلسفه و شرایط امتناع اندیشه» و به خصوص اندیشه سیاسی به طرح نظریه انحطاط می پردازد. عبدالکریم سروش در جایگاه یک متفکر نواندیش دینی انحطاط مسلمین و نه مورد خاص ایران را موضوع تأمل خود قرار می دهد و آرامش دوستدار در نقطه مقابل سروش با نقد رادیکال و نیچه ای بر نهاد دین، «سیطره تاریخی تفکر دینی» بر حیات اجتماعی ایرانیان را عامل انحطاط می داند. بنظر می رسد در میان این نظریه پردازان، طباطبایی روایت جامعتری را از نظریه انحطاط عرضه می کند و آن را محور اصلی پروژه تحقیقاتی خود قرار می دهد. اما وجه مشترک همه این متفکران بی اعتنایی به ساحت پراکسیس یعنی صورت بندی اجتماعی ایده و توقف تئوری در عالم ذهن و سطح انتزاع است، بطوریکه بعضی از آرای مزبور، توان توضیح حداقل پیشامدها و روندها را ندارند. آنچه در پی می آید کاوش و ارزیابی منطق و ساز و کار نظریه های چهارگانه است. همه این متن در پی پاسخ بدین مسأله است که کانون تراکم یا موتور محرکه امتناع اندیشه در چه حوزه ای است. به عبارت دیگر شرایط ایجاد و امتداد سرشت اندیشه چیست که در ایران متأخر، مفقود شده است. روش پژوهش این مقاله، تفسیر متن و نیز سنجش روایی تفسیر از طریق گفتگوی عمیق با صاحبان تخصص در اندیشه سیاسی – من جمله بعضی از همین چهار متفکر – است.

رشد مهارت های حرکتی مطلوب هدفی است که باید برای همه کودکان در نظر گرفته شود تا امکان کنترل بیشتری بر محیط زندگی خود داشته باشند. هدف تحقیق حاضر بررسی تأثیر فعالیت های بدنی منتخب بر مهارت های حرکتی ظریف کودکان مبتلا به اختلال نارسایی توجه/ بیش فعالی است. 20 کودک (7/0±8/8 سال) مبتلا به اختلال ADHD از میان 124 کودک که جامعه مورد نظر را تشکیل می دادند، به صورت تصادفی انتخاب شدند. ابزار اندازه گیری، مجموعه آزمون تبحر حرکتی برونینکس- اوزرتسکی بود. روش تحقیق حاضر نیمه تجربی با گروه های تجربی و کنترل به صورت پیش آزمون و پس آزمون است. برنامه حرکتی منتخب در این تحقیق، برنامه حرکتی اسپارک است که شامل فعالیت های تقویتی، بازی و ورزش برای کودکان است که به مدت 18جلسه روی آزمودنی ها اجرا شد. با استفاده از آزمون K-S نرمال بودن توزیع داده ها بررسی و از آزمون های آماری مناسب مقایسه میانگین ها (T همبسته و T مستقل) استفاده شد (05/0=α). نتایج نشان داد برنامه تمرینی منتخب به دلیل ایجاد فرصت تمرینی مناسب برای کودکان ADHD در گروه تجربی و داشتن برنامه ای که محتوای آن با رشد مهارت های حرکتی ظریف کودکان همراه بود، باعث شده است این برنامه تأثیر خود را بر مهارت های حرکتی ظریف کودکان به صورت واضح تری نشان دهد. در انتها، با توجه به نتایج این تحقیق می توان ادعا کرد فعالیت بدنی منتخب که برگرفته از برنامه حرکتی اسپارک است احتمالاً می تواند باعث بهبود مهارت های حرکتی ظریف در کودکان مبتلا به ADHD شود.

هدف از پژوهش حاضر بررسی مقایسه آثار انواع مداخله های انگیزشی بر اکتساب، یادداری و انتقال پرتاب آزاد بسکتبال در زنان جوان مبتدی می باشد. بدین منظور تعداد 48 نفر دختر سالم غیر ورزشکار با دامنه سنی 25-20 سال به صورت تصادفی به چهار گروه هدف-گزینی، اهمیت تکلیف، بازخورد و کنترل تقسیم بندی شدند. برنامه تمرین در مرحله اکتساب شامل پرتاب آزاد بسکتبال به مدت 6 هفته و 3 روز در هفته تمرین با حضور مؤلفه-های انگیزشی در گروه های مجزا برگزار شد و امتیاز آن در هر جلسه ثبت شد. سپس پس-آزمون گرفته شد و در نهایت بعد از دو هفته بی تمرینی آزمون یادداری در شرایط یکسان با پیش آزمون و پس از 24 ساعت، آزمونِ انتقال بعمل آمد. نتایج با استفاده از آزمون آماری آنالیز واریانس یک طرفه، آنالیز واریانس با اندازه گیری های مکرر و آزمون تعقیبی بن فرنی تجزیه و تحلیل شدند. یافته های پژوهش حاکی از آن است که تمرین مهارت پرتاب آزاد بسکتبال در 18 جلسه اکتساب، منجر به بهبود عملکرد تمام گروه های تحقیق (گروه های تجربی و کنترل) شد ، با این تفسیر که دو گروه تجربی هدف گزینی و بازخورد تفاوت معنی دار آماری در بهبود عملکرد با گروه های دیگر در پس آزمون داشتند (05/0p<). همچنین این تفاوت در آزمون یادداری نیز پس از دو هفته استراحت و بی تمرینی حفظ و مشاهده شد (05/0p<). در آزمون انتقال، تمام گروه ها افت در عملکرد داشتند با این تفاوت که در دو گروه هدف گزینی و بازخورد این افت کمتر بوده است. بنابراین یادگیری مهارت پرتاب آزاد بسکتبال در شرایط هدف گزینی و ارائه بازخورد نسبت به شرایط دیگر مؤثرتر بوده است.

پژوهش حاضر، با هدف بررسی پیامدهای گردشگری در مناطق روستایی بخش سلطانیه استان زنجان، به روش توصیفی- همبستگی انجام میشود. ابزار اصلی تحقیق پرسشنامه است وجامعة آماری آناز 453 نفر شامل روستاییان، کارکنان ادارات دولتی، و گردشگران تشکیل شده است. نتایج نشان می دهد که تقویت اقتصاد منطقه، رونق صنایع دستی محلی، افزایش کیفیت زندگی، و حل معضل بیکاری مهم ترین پیامدهای مثبت؛ و تخریب پوشش گیاهی، افزایش قیمت زمین و مسکن، از بین رفتن فرهنگ سنتی، و تضاد اجتماعی بین جامعة میزبان و میهمان مهم ترین پیامدهای منفی گردشگری روستایی در منطقه به شمار میروند. همچنین، بر اساس نتایج تحلیل عاملی در زمینة نقش گردشگری روستایی در توسعة منطقه، بهبود صنایع روستایی و بازاریابی عامل اول و توسعة اشتغال و کارآفرینی، توسعة فرهنگی، توسعة اقتصادی و افزایش خدمات رفاهی و حفاظت از منابع طبیعی عوامل بعدی را تشکیل میدهند.

هدف از پژوهش حاضر بخش بندی بازار گردشگری ورزشی ایران برای گردشگران خارجی بر اساس ملیت و جاذبه های طبیعی-ورزشی و ارائه مدل بازار هدف است. روش انجام پژوهش به صورت مقطعی و از نوع توصیفی-تحلیلی است. ابزار پژوهش پرسشنامه محقق-ساخته ای شامل 53 سؤال بود که پس از تأیید روایی و پایایی (93/0a=) به صورت تمام شمار در میان 710 نفر از شرکت کنندگان خارجی در رویداد ورزشی بین المللی و مسابقات دهه فجر سال 1388- 89 از 53 کشور دنیا توزیع شد و توسط 475 نفر از آنان تکمیل شد. به-منظور تجزیه و تحلیل داده ها از روش های آمار توصیفی و استنباطی شامل شاخص های فراوانی، درصد، میانگین، انحراف استاندارد، کا اسکوار، تحلیل عاملی تأییدی و اکتشافی با بهره گیری از نرم افزارهای لیزرل (8/8lisrel) و spssنسخه 16 استفاده شد. نتایج پژوهش نشان داد ملیت های اروپایی و آمریکایی، عرب، جنوب آسیا و آسیای مرکزی از نظر بازار گردشگری ورزشی بیشترین میزان علاقه مندی را به جاذبه های «مرتبط با مسابقات و رویدادهای ورزشی» دارند (35/97درصد). با بهره گیری از روش تحلیل عاملی تأییدی و نرم افزار لیزرل 80/8 پنج جاذبه مورد علاقه گردشگران ورزشی در بازار گردشگری ورزشی از حیث جاذبه های طبیعی-ورزشی مشخص شد. همچنین با استفاده از روش تحلیل عاملی اکتشافی، چهار عامل شامل: جاذبه های مرتبط با کوهستان و برف (با مقدار ویژه 87/6)، جاذبه های مرتبط با ورزش های آبی و ساحلی (با مقدار ویژه 85/1)، مسابقات و رویدادهای ورزشی (با مقدار ویژه 42/1) و جاذبه های مرتبط با بیابان گردی و کویر نوردی (با مقدار ویژه 19/1) به عنوان مدل بازار گردشگری ورزشی ایران برای گردشگران خارجی تعیین شد. یافته ها نشان داد به طور کلی چهار عامل مدل اکتشافی، 95/62 درصد بازار هدف گردشگری ورزشی ایران برای گردشگران خارجی را تعیین و پیش بینی میکند.

افراط گرایی یکی از پدیده های رو به رشد، سرنوشت ساز و تعیین کننده عصر حاضر است. این پدیده به گونه ای روزافزون بر تحولات ملی و منطقه ای و جهانی اثر گذاشته و تفسیر و تحلیل رویدادهای سیاسی، امنیتی، اجتماعی و اقتصادی امروز بدون توجه به این پدیده و در نظر گرفتن ابعاد مختلف آن به ناچار ناقص و نارسا است. افراط گرایی فرقه ای در کشور پاکستان در اواخر دهه 1970م ظاهر شده، در دهه 1980م افزایش پیدا کرده و در دهه 1990 استمرار یافته است. درک علل پیدایش و گسترش افراط گرایی فرقه ای در پاکستان در تعیین راه حل های مهار آن اهمیتی بسیار دارد. در حالی که بسیاری از پژوهش های صورت گرفته به مطالعه جنبه های متنی ـ گفتمانی، عوامل فروملی یا ملی تأثیرگذار تمرکز دارند، این مقاله با ترکیب دو سطح تحلیل ملی و منطقه ای، به بررسی تأثیر تحولات مهم این دو سطح، در فاصله سال های 1979-2001م، در افراط گرایی فرقه ای در این کشور پرداخته است. پس از ارائه تعریفی از افراط گرایی فرقه ای، معرفی فرقه های مذهبی پاکستان و رویکردهای موجود به مطالعه آن، این مقاله به بررسی تأثیر برنامه اسلامی سازی در پاکستان، نهضت جهادی افغانستان در دهه 1980م و جهاد کشمیر و به قدرت رسیدن طالبان در افغانستان در دهه 1990م در افراط گرایی فرقه ای در پاکستان پرداخته است. ادعای مقاله این است که افراط گرایی فرقه ای در پاکستان، بیش از آن که در اثر عوامل داخلی باشد، حاصل تحولات منطقه ای است که بیرون از خاک پاکستان رخ داده و نحوه رویارویی دولت ملی پاکستان با آنها است

امروزه، اندیشه میشل فوکو به دلیل تازگی روش و نگاه واژگونه به مسائل اجتماعی، با استقبال چشم گیری روبه رو شده؛ به­نحوی­که پژوهشگران علوم انسانی ایران و سایر کشورهای جهان، در مطالعات و بررسی­های خود تحت تأثیر مبانی و اندیشه فوکو قرار گرفته­اند. امّا مسئله عمده­ای در بهره­گیری متفکران مسلمان وجود دارد، بی توجهی به اقتضائات و فضاهای فکری- فرهنگی جامعه اسلامی ایران است که این امر انحراف از مسیر مناسبِ فضاهای فکری- فرهنگی در تبیین مسائل اجتماعی- سیاسی را به دنبال خواهد داشت. بنابراین، در این نوشتار با توجه به رویکرد انتقادی جامعه شناسی، مهم ترین و اصلی ترین هدف، ارائه فهمی صحیح و درخور شأن پژوهشگران علوم انسانی با توجه به اقتضائات و فضاهای فکری- فرهنگی جامعه اسلامی ایران است و برای دستیابی به این مهم، از یک­سو، به بررسی و ارزیابی انتقادی مبانی اندیشه فوکو و از سوی دیگر، مطالعه موردی آرای چندتن از متأثرینش پرداختیم. در آخر، آنچه این پژوهش انتقادی و بررسی توصیفی- تحلیلی بدان دست یافت آن بود که انطباق یا تلفیق آرای فوکو، به دلیل مبانی نسبی گرایانه و رد معنا و حقیقت ثابت، با مبانی اندیشه ای دین سازگار نیست، امّا از آن جهت که ما را متوجه امری بیرونی می نماید مطلوب است و می تواند مورد توجه ما باشد، امّا باید دقت کنیم که اسیر زمینه ها و تاریخی­گرایی نشویم.

در حکمت متعالیه، «معاد» در کنار «مبدأ» ارکان دین را تشکیل میدهند و خیمه شریعت را برپا میسازند. صدرالمتألهین با طرح نظریه تجرد خیال، میان دیدگاه فلسفی خویش و گزاره های وحیانی که بر لذت و آلام جسمانی در عالم اخروی دلالت دارند، پیوندی وثیق برقرار نمود. قوه خیال مهم ترین قوّه نفسانی است که به علت تجرد، با مرگ صیاصی مضمحل نمیشود؛ بلکه همراه نفس در عالم عقبی محشور خواهد شد. این قوه با استکمال جوهری نفس، این توانایی را دارد تا در قیامت به «خلق و ایجاد» صُور مختلف بپردازد. این صور نه تنها عقلی محض نیست، حتی مثالی نیز محسوب نمیشود و دقیقاً همان صورتی است که نفوس در عالم دنیوی با حواس ظاهری خویش آن را معاینه نموده اند. صوری مانند حور، قصور، سلسبیل، زنجبیل، عقارب، حیات و آتش اخروی به وسیله قوه خیال و بدون استعانت از هیولای مادی، به ظهور میرسند. نفس نیز به وسیله بدن و جسم اخروی آنها را به وسیله حواس اخروی مشاهده مینماید.