علوم اسلامی

رابطة اختیار با قاعدة فلسفی جبر «علّی و معلولی» یکی از مسائلی است که از مدت ها پیش محل نزاع میان اندیشمندان اسلامی، از حکما و متکلمان و اصولیان است. مشهور حکمای اسلامی اختیار را منافی با این قانون عقلی و ضروری نمی دانند، اما بیشتر متکلمان آن را منافی با اختیار دانسته اند. ازاین رو، قانون «جبر علّی و معلولی» را باطل دانسته اند. برخی از اصولیان هم قایل به تفصیل در این قاعده شده و معتقدند که این قانون فقط در علل طبیعی و مادی جریان دارد و بر فواعل مختار جاری نمی گردد. با توجه به اینکه موضوع این مقاله مسئله ای است که باید در آن به آثار فیلسوفان و اندیشمندان و صاحب نظران این عرصه مراجعه می شد، از حیث جمع آوری مطالب، کتابخانه ای و از حیث روش، توصیفی تحلیلی و از حیث هدف بنیادی است. این مقاله ضمن تبیین قانون فلسفی «جبر علّی و معلولی» و اثبات آن، دیدگاه مخالفان و ادلة آنان را تحلیل و بررسی کرده و برای رفع شبهة ناسازگاری ظاهری موجود میان اختیار و قانون عقلی «جبر علّی و معلولی» یا «تلازم علّی و معلولی» کوشیده است. با تأمل در این اصل و قانون عقلی و تحلیل آن روشن می گردد که حق با مشهور حکماست که هیچ معلولی امکان تخلف از علت تامة خود ندارد و با وجود علت تامه، تحقق معلول، حتمی و قطعی است. این قانون عقلی استثنابردار نیست، حتی در خصوص فواعل مختار. پذیرش آن هم هرگز مستلزم جبر نیست، بلکه بعکس، اگر این قانون را در خصوص فواعل مختار نپذیریم اختیار فاعل زیرسؤال می رود؛ زیرا تخلف فعل از اراده لازم می آید و این با علّیت ارادة فاعل مختار برای وقوع فعل منافات دارد.

۳۸۰۱۱.

حدیث قرب نوافل، مفهوم شناسی و کاربرد آن در تفسیر تسنیم(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده: طاهره ناجی صدره سید علی اکبر ربیع نتاج عباس اسماعیلی زاده

منبع: رهیافت هایی در علوم قرآن و حدیث سال چهل و نهم بهار و تابستان ۱۳۹۶ شماره ۹۸

حوزه‌های تخصصی:

حوزه‌های تخصصی علوم اسلامی

تعداد بازدید : ۱۳۰۵ تعداد دانلود : ۷۲۸

از برجسته ترین جلوه های عرفانی تفسیر تسنیم، استناد مکرّر مفسر به حدیث قدسی «قرب نوافل» است؛ این حدیث که در بین عارفان و اهل معنا بسیار مشهور است، بر این معنا تکیه دارد که انسان در اثر انجام نوافل، محبوب خدا شده و در نتیجه، پروردگار متعال مجاری ادراکی و تحریکی او را بر عهده می گیرد. این پژوهش از طریق بررسی مهم ترین موارد استناد مفسر به حدیث مزبور و مقایسه با نوع استناد دیگر تفاسیر به ویژه تفاسیر عرفانی، بر آن است تا جایگاه ویژه و بدیع آن را در تسنیم به عنوان یکی از مهم ترین جلوه های روایی و عرفانی آن نشان دهد؛ جلوه ای که مبانی عرفان اسلامی در آن با تکیه بر سنت صحیح ارائه شده است. شرح دقیق مراد آیات، حلّ معضلات تفسیری و پاسخ به برخی از شبهات مربوط به عصمت انبیا و ائمه علیهم السلام به استناد حدیث قرب نوافل، از مصادیق کاربرد این حدیث در تفسیر تسنیم است.

۳۸۰۱۲.

جنبه های باطنی تشیع

سخنران: حسین غفاری

منبع: شیعه شناسی ۱۳۸۳شماره ۶

حوزه‌های تخصصی:

تعداد بازدید : ۱۳۰۴ تعداد دانلود : ۹۹۳

۳۸۰۱۳.

بررسی و نقد مقاله فیلسوف – پیامبر در فلسفه سیاسی ابن سینا(مقاله پژوهشی حوزه)

نویسنده: عباسعلی منصوری

منبع: آیین حکمت سال سوم زمستان ۱۳۹۰ شماره ۱۰

حوزه‌های تخصصی:

تعداد بازدید : ۱۳۰۳ تعداد دانلود : ۸۳۳

۳۸۰۱۴.

حدوث وقدم نفس در آیینه قرآن و حدیث(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده: حسن نقی زاده

منبع: فصلنامه دانشکده الهیات و معارف مشهد ۱۳۸۰ شماره ۵۱ و ۵۲

حوزه‌های تخصصی:

تعداد بازدید : ۱۳۰۳ تعداد دانلود : ۹۱۱

۳۸۰۱۵.

امام خمینی (ره) مبدع اخلاق متعالی عرفانی

نویسنده: عبدالکریم شاحیدر

منبع: علوم انسانی (دانشگاه امام حسین) دی ۱۳۷۸ شماره ۳۲

حوزه‌های تخصصی:

تعداد بازدید : ۱۳۰۴ تعداد دانلود : ۷۴۴

۳۸۰۱۶.

الجن فی القرآن(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده: علی پیرانی شال

منبع: پژوهش دینی زمستان ۱۳۸۴ شماره ۱۲

حوزه‌های تخصصی:

حوزه‌های تخصصی علوم اسلامی تفسیر و علوم قرآن تفسیر قرآن معارف قرآن موارد دیگر

تعداد بازدید : ۱۳۰۳ تعداد دانلود : ۶۲۴

۳۸۰۱۷.

تفسیر آیه الکرسی مولف :از مؤلفی ناشناخته

نویسنده: علیرضا اصغری

منبع: آفاق نور پاییز و زمستان ۱۳۸۸ شماره ۱۰

حوزه‌های تخصصی:

تعداد بازدید : ۱۳۰۳ تعداد دانلود : ۷۲۰

۳۸۰۱۸.

کوثر رسالت

نویسنده: وهاب دانش پژوه

منبع: بینات ۱۳۸۶ شماره ۵۶

حوزه‌های تخصصی:

تعداد بازدید : ۱۳۰۶ تعداد دانلود : ۹۳۴

۳۸۰۱۹.

نحوه قابلیت حق تعالی از منظر ابن سینا(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده: علی محمد ساجدی

منبع: اندیشه دینی ۱۳۸۳ شماره ۱۲

حوزه‌های تخصصی:

حوزه‌های تخصصی علوم اسلامی منطق، فلسفه و کلام اسلامی فلسفه اسلامی الهیات بالمعنی الاخص صفات واجب

تعداد بازدید : ۱۳۰۳ تعداد دانلود : ۷۸۳

۳۸۰۲۰.

وحدت عقل و معقول مقایسه اجمالی ابن سینا و ملاصدرا(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده: مهدی دشت بزرگی

منبع: اندیشه دینی ۱۳۸۴ شماره ۱۴

حوزه‌های تخصصی:

تعداد بازدید : ۱۳۰۳ تعداد دانلود : ۸۰۶

درخت حوزه‌های تخصصی