درخت حوزه‌های تخصصی

امکان تحقق بداء در پیش گویی انبیا یکی از مباحث چالش برانگیز در روایات امامیه است که پیرامون این موضوع، دو طائفه از روایات دیده می شود. طائفه اول، امکان وقوع بداء را در علم انبیا تأیید می کند، درحالی که طائفه دوم آن را نفی می نماید. در مواجهه با این تعارض، نظریات متعددی از سوی محدثان و اصولیان شیعی مطرح شده است، از جمله حمل بر غالب موارد، تفکیک میان علم وحیانی و الهامی، و مقید کردن بداء به اخبار غیرحتمی. با این حال، این دیدگاه ها اغلب با چالش و تعارض با سیاق متون مواجه اند. این پژوهش به روش کتابخانه ای و با بررسی سندی و دلالی روایات، راهکار جمع میان این دو طائفه را تکمیل می کند. بر این اساس، معلوم پیامبر همواره با حفظ ساختار شرطی درک می شود و عدم تحقق جزاء در یک قضیه، لزوماً به معنای وقوع بداء در معلومات پیامبر نیست. افزون بر این، در اخباری که پیامبران به صورت مطلق بیان کرده اند، قرینه های منفصله نشان می دهند که این اخبار درواقع مشروط بوده و مستلزم تکذیب الهی نیستند، مشروط بر آنکه حکمت آن روشن شود.

حروف جر به عنوان یکی از انواع حروف معانی، از نظر عمل، مختص اسم هستند. از پرکاربردترین این حروف، حرف جر «باء» است که در جمله معانی متعددی به خود می گیرد. پژوهش حاضر به معانی حرف جر «باء» و اهمیّت آن در فهم دقیق آیات می پردازد. ابتدا به اختصار، معانی «باء» تبیین شده و سپس به ذکر شواهد قرآنی این حرف پرداخته می شود. برای این کار با استفاده از تفاسیر و کتاب های اعراب القرآن، شواهد قرآنی این حرف استخراج و موارد اختلافی آنها نیز آورده می شوند. در ادامه ضمن جمع بندی اقوال علمای نحو و مفسران، مصادیق این معانی در آیات کریمه قرآن در جهت فهم درست آیات بررسی و تبیین شده است. این حرف در قرآن در سیزده معنای: الصاق، تعدیه، سببیت، استعانت، غایت، مقابله، مصاحبت، مجاوزت، استعلاء، ظرفیت، حالیه (ملابسه)، قسم، زائده به کار رفته است. در موارد بسیاری، مفسران در بیان این معانی، اختلاف نظر داشته اند. 

زبان شناسی شناخت گرا از روش های معنی شناسی جدید بوده که به مطالعه علمی زبان می پردازد. در این رویکرد، بافت زبانی به عنوان ابزار شناختی زمینه را برای تسری معانی یک واژه به حوزه های مختلف فراهم می کند. «مقوله بندی» که از آن به «طبقه بندی» نیز یاد می شود در ضمن زبان شناسی شناخت گرا تعریف می شود. اصل مقوله بندی ذاتی معنایی داشته که توسیع معنایی واژگان را در یک مقوله معنایی ترسیم می کند که اصطلاح علمی «شبکه شعاعی» بر آن اطلاق می شود. در این مقوله، معنای کانونی به عنوان عضو برجسته وپیش نمونه محوریت سایر معانی (معانی حاشیه ای) در دو خوشه توافقی وتقابلی وتوسیع شمولی ومجازی قرار می گیرد. در پرتو چنین رویکردی، میراث دینی به دلیل ماهیت پویا نمونه مناسبی بوده تا ذیل الگوهای زبان شناسی شناخت گرا ارزیابی شوند. بر این اساس، در تحقیق کنونی فعل حسی – انتزاعی "بصر" از متن صحیفه سجادیه انتخاب شده تا در چارچوب معنی شناسی واژگانی و با رویکرد معنی شناسی هم زمانی و روش توصیفی – تحلیلی، اصل مقوله بندی پیش نمونه بنیاد بر آن تطبیق داده شود. این پژوهش، با این فرض که معنای پیش نمونه از مقوله انتزاعی بودن فعل "بصر" انتخاب می شود به این نتایج رسیده است که در منظومه فکری حاکم بر ادعیه صحیفه سجادیه واحد زبانی "بصر" دارای یک معنای سرنمون (ایجاد آگاهی در مردم) وچند معنای حاشیه ای است.

تجلیل آشکار قلندریات از اعمال ممنوعه و شخصیت های هنجارشکن و تجاوز آشکار این نوع شعر به نمادها و نشانه های شریعت اسلامی و تخطی از هنجارهای اجتماعی- مذهبی، بسیاری از مخاطبان آن را شگفت زده کرده است. برخی محققان این اشعار را از منظر تاریخی نگریسته و در پی کشف رابطه این نوع شعر با جنبش های آنتی نومیستی از قبیل اباحیه در دوره میانه اسلامی بوده اند. بسیاری از محققان نیز در شیوه ای همگرا با صوفیه، نمادها و تصاویر هنجارستیز این نوع شعر را به طرق مختلف با چارچوب متافیزیکی سنت هرمنوتیک صوفیانه (تأویل) پیوند داده و آن ها را اشارات نمادین رمزگذاری شده در زبان شاعرانه دانسته اند که تنها به کمک مواد هرمنوتیکی صوفیانه قابل رمزگشایی است. در این میان، آنچه در این بحث ها نادیده گرفته شده، بررسی ساختار شعری یا بوطیقای قلندریات، و چگونگی شکل گیری آن در درون نظام ژانرهای اولیه شعر فارسی است. این پژوهش با گذر از تحلیل نمادگرایانه، و بدون آنکه تصاویر شاعرانه پویا در قلندریات را به کهن الگوها و نمادهای ازپیش تعیین شده صوفیانه فروبکاهد، به روش توصیفی و تحلیلی و با بررسی نمونه ای از عطار، نشان می دهد که «شعر قلندری» چگونه ساختار شعری کارناوالی و هتروتوپیک خود را ازطریق گفت وگو و مناظره با دو گونه شعری «زهدیات» و «مدحیات» پیکربندی می کند.

نحله های مختلف فکری در جهان اسلام هریک بر اساس مبانی پذیرفته خود، در باب اینکه حقیقت انسان چیست، نظریاتی ارائه داده اند که عموماً ناظر به وجود خارجی حقیقت انسان است؛ اما در جهان بینی عرفانی که موجودات همگی تجلیاتی از وجود خداوند هستند، علاوه بر اینکه می توان وجود خارجی حقیقت انسان مخلوق را بررسی کرد، می توان به مبادی وجود او در مقام ذات و حقیقت آنکه در صقع ربوبی است، نیز نظر کرد. فرغانی، به عنوان یکی از برجسته ترین عارفان مکتب ابن عربی، در آثار خود، مباحث انسان شناسانه عمیقی در باب حقیقت انسان ارائه کرده که در این نوشتار با بررسی مقام ذات و مراتب صقع ربوبی (مرتبه اول و مرتبه دوم) می توان به این نتیجه دست یافت که از نگاه فرغانی، سرچشمه وجود انسان ذات الهی است و حقیقت انسان را در تمام مراتب صقع ربوبی می توان جست وجو کرد که البته این حقیقت در هر یک از این مراتب، ویژگی های خاص خود را دارد. کلیت آراء فرغانی در باب سرچشمه گرفتن وجود انسان از وجود الهی و حضور حقیقت انسان در صقع ربوبی، علاوه بر اینکه با دستگاه فلسفی ملاصدرا همخوانی دارد، با آیات و روایات نیز سازگار است؛ زیرا برداشت های فرغانی از آیات و احادیث، حتی اگر برخلاف ظهور بدوی برخی آیات و روایات باشند، موافق ظواهر برخی دیگر از آیات و روایات اند. آراء فرغانی درباب سرچشمه گرفتن وجود انسان از وجود الهی و سیر انسان در صقع ربوبی دارای پیامدهای کلامی مهمی است که در این تحقیق به آنها اشاره شده است.

آموزه های اخلاقی از بنیادی ترین ارکان اخلاقی هر سنت دینی هستند. صاحب نظران در تفسیر این آموزه ها دارای رویکردهای مختلفی هستند. یکی از این رویکردها تأثیر آگاهی تاریخی بر تفسیر اخلاق دینی است. این مقاله به روش توصیفی تحلیلی به بررسی دیدگاه ژوزف راتزینگر نماینده رویکرد سنتی و چارلز کوران نماینده رویکرد ضرورت بازاندیشی و انطباق آموزه ها با زمینه های تاریخی پرداخته است. این مطالعه نشان می دهد که ترکیب آگاهی تاریخی با پایبندی به اصول ثابت می تواند چارچوبی متعادل برای بازخوانی اخلاق دینی فراهم آورد. در سنت اسلامی، مفاهیمی مانند اجتهاد و مقاصد شریعت به عنوان سازوکارهایی برای حفظ پویایی و ثبات اخلاقی، بستر مناسبی برای بازتعریف احکام و آموزه ها بر اساس شرایط زمانه فراهم می آورند؛ همچنین بهره گیری از سیره عملی پیامبر؟ص؟ و اهل بیت؟عهم؟ به درک عمیق تر و عملی تر آموزه های اخلاقی کمک می کند. نمونه هایی مانند تغییر نگرش نسبت به برده داری، اهمیت حفظ محیط زیست و رویکرد رحمانی به دشمن در شرایط جنگی، اهمیت نقش آگاهی تاریخی را در گسترش و تعمیق اخلاق اسلامی نمایان می سازد. بر این اساس، رویکردی که پویایی و ثبات را در کنار هم قرار دهد، نه تنها می تواند پاسخگوی نیازهای نوین باشد، بلکه به تقویت انسجام هویتی دینی و ارتقای گفت وگوی بین سنت ها کمک می نماید.

سبک زندگی مجموعه ای از رفتارهای درونی و بیرونی است که افراد آن را بر اساس خلقیات و تمایلات خویش انتخاب می کنند و آن را در زندگی روزانه خود به نمایش می گذارند. بنابراین سبک زندگی تنها به دارایی های مادی یک فرد محدود نمی شود؛ بلکه چگونگی نمایش آن ها توسط اوست. به طور کلی، رفتارهای عادی و روزمره ای که شخص در قالب عادات و تصمیمات کوچک و بزرگ به طور روزانه اتخاذ می کند را سبک زندگی می نامند و مهم ترین ویژگی آن نیز شکل گیری حول محور خلقیات، تمایلات، ذوق و سلیقه افراد است. این نوشتار با تحلیل چیستی و ماهیت «سبک زندگی»، مؤلفه ها و ویژگی های سبک زندگی را بیان نموده سپس با ذکر برخی مستندات قرآنی - روایی به تبیین و بازشناسی سبک زندگی اسلامی که نمونه ای از سبک زندگی خدامحور است و قیاس آن با سبک زندگی غربی به عنوان نوعی از سبک زندگی انسان محور با شیوه گردآوری اطلاعات به صورت کتابخانه ای و به روش توصیفی - تحلیلی پرداخته است. یافته ها حاکی از آن است که براساس ادله قرآنی - روایی موجود، سبک زندگی اسلامی نه تنها براساس اصول فردی شکل می گیرد، بلکه به خانواده و جامعه نیز توجه ویژه دارد. از سوی دیگر عدم رواج نهادینه سازی سبک زندگی اسلامی سبب گرایش به سبک زندگی غربی و مؤلفه های انسان محور آن می شود که در این خصوص تأثیر و کارایی رسانه ها قابل چشم پوشی نیست. لذا هدف این پژوهش بررسی فضای مفهومی سبک زندگی و ارائه مفهوم سازی دقیق از سبک زندگی اسلامی و مقایسه آن با سبک زندگی غربی است.

الگوهای سیطره بر سوژه ها در جوامع مدرن به واسطه ظهور ابزارهای جدید، دچار دگرگونی های اساسی شده است و روند این سلطه هم به لحاظ دامنه و هم به لحاظ قدرت بیش از پیش گسترش یافته است. مواجهه فوکو با این الگوها مبتنی بر دفاع از نوعی خودآیینی حداقلی سوژه در برابر کنترل گریِ جوامع انضباطی است؛ نوعی اخلاق تکنیکی که با تکیه بر مفهوم حکومت بر خود، عناصر اخلاقمندی را با روش تبارشناسی از دل تاریخ بیرون می کشد. این اخلاق ارتباط دو سویه ای با گفتمان قدرت برقرار می سازد که هم مقهور قدرت و نیز زاینده آن است. از این رو، در جنبه زایش گر قدرت و در رویکرد تبارشناسی، سوژه اخلاقی به لحاظ کنش گری سیری را از آفرودیسا تا سوفروسونه پی می گیرد. این فرآیند از طریق کنش گریِ مراقبه نفس صورت می پذیرد و فوکو تکنیک هایی چون سکوت، توبه، اعتراف و نوشتار را لازمه چنین خودفرمان روایی در نظر می گیرد که با مفهوم «معنویت» به سرانجام می رسد. مفهوم «معنویت» نیز بر ابزارهای جست وجو، تمرین و تجربه سوژه اخلاقی استوار است. افزون بر این، مهمترین پیامد چنین رویکردی، نوعی اخلاق درون ماندگار و مبتنی بر روندهای سوبژکتیویته اخلاقی است، در برابر رویکردِ اخلاقِ قانون محور که مبتنی بر سوژه استعلایی است. 

نبوّت به عنوان یکی از اصول بنیادین تفکّر اسلامی، در مکاتب مختلف کلامی جایگاه ویژه ای دارد. این پژوهش به تحلیل تطبیقی دیدگاه امامیه و اسماعیلیه درباره ضرورت و فواید نبوّت پرداخته است. امامیه با تأکید بر عقلانیت و معجزه به اثبات رسالت پیامبران و نقش آن ها در هدایت ظاهری و رفع اختلافات اجتماعی می پردازد. در مقابل، اسماعیلیه نبوّت را ابزاری برای آشکارسازی حقایق باطنی و هدایت معنوی انسان ها می داند. این تفاوت ها نشان دهنده رویکردهای متفاوت دو مکتب نسبت به مفهوم وحی، وظایف پیامبران و پیوند میان ظاهر و باطن دین است. با این حال، هر دو مکتب بر اصول مشترکی مانند عصمت و علم پیامبران تأکید دارند. نتایج این پژوهش می تواند به تقویت گفت وگوهای میان مذهبی و درک بهتر از تفاوت ها و اشتراکات میان مکاتب اسلامی کمک کند.

تحقیق حاضر با عنوان «نقش پذیرش تشریع توحیدی در تشکیل تمدّن توحیدی» با استفاده از آیات قرآن کریم، منابع کلامی، فقهی و تمدّنی به روش توصیفی تحلیلی انجام شده است. در ساختار تحقیق، نخست ربوبیت الهی در تشریع، توصیف و تبیین شده است. سپس نتایج پذیرش این باور در ابعاد تمدّنی بیان گردیده است. یافته های پژوهش نشان می دهد تشریع توحیدی، نظام های توحیدی فرهنگی، سیاسی و اقتصادی را در تمدّن سازی در پی دارد. مسئولیت اجتماعی، انسجام اجتماعی، انتظام اجتماعی، وحدت اجتماعی، اقتدار اجتماعی، امنیت اجتماعی، تعاون، مواسات و بروز ثمرات رزاقیت الهی،  برخی دستاوردهای تمدّنی تشریع توحیدی است.

صحیفه سجادیه، میراث گران قدر و زندگی ساز سیّد ساجدان علی بن الحسین(ع) است که به زبور آل محمّد(ص) مشهور گشته است. در ذیل حدیث متواتر و ارجمند ثقلین و نیز مفاد کلام رسول الله(ص) «انتم مع القرآن و القرآن معکم» آموزه های روایی و قرآنی همسوی و همسان هستند. بدین سان مطالعه درون مایه صحیفه سجادیه از این منظر پژوهشی ضروری و ثمربخش است. چنانچه در بررسی، ارتباط محتوایی ژرف میان این دو میراث گران سنگ تبیین شود، می تواند دلیلی استوار به صحت انتساب صحیفه به امام(ع) باشد. این پژوهش با تبیین ارتباط قرآن و صحیفه و توجه به تفسیر آیات درزمینه خاستگاه های توبه تلاشی در راه نشان دادن پیوند محتوایی این دو کتاب شریف است.  پژوهش حاضر، با مراجعه به صحیفه سجادیه، مهم ترین خاستگاه های توبه را - که ریشه در ذات متعالی و صفات کمال پروردگار دارد مانند قدرت، رحمت، غفّاریت، توابیّت، فضل - استخراج نموده، سپس هرکدام از این اصول را مورد تحلیل و بررسی بیشتر قرار داده است.

مسئله رجعت به عنوان یکی از مباحث اعتقادی در کنار سایر آموزه های اعتقادی امامیه، از جایگاه مهمی برخوردار است. چنانچه در روایات شیعی، مسئله «رجعت» از اعتقادات خاص شیعه ذکر شده و آن قدر از اهمّیت بالایی برخوردار است که منکران آن را از مذهب تشیّع بیرون دانسته اند و به تصریح روایات، اعلام شده است که آنان از ما نیستند. این اصول و اعتقادات خاص امامیه و نیز پایبندی و پایداری پیروان مکتب اهل بیت‰ به آن مؤلفه ها و آموزه های اعتقادی، سبب شده تا همواره از سوی دشمنان و کینه توزان، مورد آماج شبهات و انتقادات فراوان قرار گیرند. در عصر کنونی، «احسان الهی ظهیر» به عنوان یک وهّابی پاکستانیِ متعصّب، در سال های متمادی عمر خود تلاش کرد تا با دلایل و استناداتی همچون بیان سیر تاریخی شکل گیری رجعت در شیعه، در بیشتر تألیفات خود اعم از کتاب ها، کتابچه ها، مقالات، جزوات و نیز سخنرانی ها، مناظرات و غیره به اصول و اعتقادات خاص شیعه و پیروان مکتب اهل بیت‰ بتازد و اتهاماتی را وارد سازد. او که دانش آموخته دانشگاه های وهابیت است، برای تخریب چهره شیعه خصوصاً شیعه اثناعشری، مدّعی است تمامی اصول و اعتقادات دینی و فکری شیعه، متأثّر از اوهام و خرافات و به نوعی اقتباس از دیگران است. با بررسی اتهامات الهی ظهیر، مشخص شد که تمامی استدلالات الهی ظهیر، ادعایی بیش نبوده و فرقی بین شیعیان عصر حضور با شیعیان دوران غیبت که شیعه اثناعشری اند نیست.

پژوهش پیش رو، به مطالعه «مفهوم شناسی و موانع معرفت امام زمان(عج) از منظر قرآن و روایات» می پردازد. در منابع دینی نسبت به معرفت داشتن به امام† تأکید فراوان شده است و قبولی اعمال مشروط به آن شده است. اهمیت معرفت امام† علاوه بر این که طریق به معرفت و طاعت صحیح خداوند متعال است، خودش نیز موضوعیت دارد. پژوهشگر در این نوشتار، با روش تحلیلی توصیفی و با رویکرد کیفی کتابخانه ای، به منابع معتبر حدیثی رجوع کرده و ضمن پرداختن به روایات عام و خاص معرفت امام زمان (عج)، مفهوم و قلمرو معرفت در هر یک از روایات را مشخص نموده است. یافته های این تحقیق بیانگر آن است که ما باید نسبت به امام زمان خود، معرفت نَسَبی، شأنی و صفاتی داشته باشیم. همچنین اموری مانند هوا و هوس، تقلید جاهلانه از آبا و اجداد، تکبّر و تاریکی دل، مانع معرفت نسبت به امام زمان (عج) می شود.

امام علی (علیه السلام) به عنوان جانشین به حق پیامبر اکرم (صلی اللّٰه علیه وآله) بعد از 25 سال، حکومت جامعه اسلامی را در دست گرفتند، و به عنوان امام و رهبر، واجب الاطاعه بودند، امّا از طرف مردم زمان خود با نافرمانی های بسیاری روبه رو شدند. این پژوهش با کنکاش در وقایع تاریخی، به رفتارشناسی مردم زمان امیرالمؤمنین (علیه السلام) در اطاعت از امامشان می پردازد و سعی دارد به رابطه دنیاپرستی مردم آن زمان با نافرمانی آن ها از امام علی (علیه السلام) بپردازد. در نهایت به این نتیجه می رسد که حبّ دنیا ریشه بسیاری از نافرمانی ها از حضرت (علیه السلام) بود و مانعی جدی برای رسیدن به اهداف والای امام علی (علیه السلام) در حکومت بود.

گوهر معرفت به امام در یکی از روایاتی که هم از نظر لفظی و هم از نظر معنایی متواتر و مورد اتفاق فریقین است، یعنی حدیث «من مات و لم یعرف امام زمانه مات میته جاهلیّه» می تواند به عنوان عیاری برای سنجش میزان صدق و حقانیت رویکردها و مواضع انسان در طول تاریخ به شمار آید، این مقاله با روش کتابخانه ای در گردآوری اطلاعات با شیوه تحلیلی و توصیفی در تحلیل داده ها، به تطبیق این حدیث بر مبنای مواضع و رویکردهای حضرت فاطمه زهرا (سلام اللّٰه علیها) مبادرت می ورزد و با استفاده از قرائن حالیه و مقالیه و به شهادت سیره عملی و سخنان آن حضرت، بر آن است که حضرت زهرا (سلام اللّٰه علیها) عارف به امام زمان خویش بوده و خلفای معاصر خود را به امامت قبول نداشته و با آن ها بیعت نکردند. از آن جا که اگر کسی بیعت امامی بر گردنش نباشد به مرگ جاهلیت مرده است، و این فرض در باره حضرت فاطمه (سلام اللّٰه علیها) که به اتفاق فریقین، صدیقه و راستگو بودند، باطل است، پس امام به حق آن حضرت، امام امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب (علیه السلام) بوده است و در سایه پذیرش امامت او است که انسان به حیات طیبه راه می یابد و از مرگ جاهلیت نجات می یابد.

تعدّ الروایه من أهم الأجناس الأدبیه التی لاقت انتشارًا وقبولًا فی النصف الثانی من القرن العشرین، وذلک لارتباط الروایه بالحیاه الواقعیه والمجتمع. إن روایه "الفیروز والدم" للأدیب المصری "إبراهیم الدسوقی شتا" من الروایات التی سعى مؤلفها للربط بین الواقع وتفاصیله الدقیقه وبین الکتابه الروائیه؛ حیث إنها روایه واقعیه لتأریخ وتسجیل جزء من مقاومه ومعارضه الشعب الإیرانی خاصه معارضه رجال الدین لنظام الشاه "محمدرضا البهلوی"؛ فاجتهد المؤلف بعناصر الروایه وفی مقدمتها البنیه الزمانیه فی استخدام تقنیات الروایه الخاصه بالزمن مثل الاسترجاع، والاستباق، والوقفه، والحذف، وغیرها من التفنیات وأیضاً طریقه السرد لخدمه مضمون الروایه ومایرید المؤلف إیصاله للمتلقی من نصه. حاولت هذه الدراسه بالمنهج النقدی والتحلیلی الکشف عن کیفیه توظیف الزمن داخل روایه "الفیروز والدم". ومن أهم النتائج التی توصلت إلیها الدراسه هی أن تقنیه الاسترجاع الروائی فی الروایه کان الهدف الرئیس منها کشف ماضی شخصیات الروایه قبل زمن السرد وأن تقنیه الاستباق الروائی کانت أقل توظیفًا من تقنیه الاسترجاع الروائی وهذا یرجع إلى طبیعه الروایه التی ترکز على أحداث قریبه للواقع وتوازی أحداث تاریخیه فی أکثر فترات التاریخ الإیرانى الحدیث والملیئه بالأحداث المتسارعه؛ لهذا فلم یکن من المنطقی التنبؤ بالمستقبل. وأن تقنیه الوقفه کانت من أهم تقنیات إیقاع السرد التی تمّ توظیفها فی روایه "الفیروز والدم" وذلک یرتبط بشخصیه الراوی الذی یُعدّ علیمًا ومدرکًا جیدًا لأبعاد الثقافه الإیرانیه من حیث تاریخها، وثقافتها، وآدابها، وعاداتها، وتقالیدها، والشخصیه الإیرانیه؛ لهذا نلحظ أن الراوی یتوقف کثیرًا فی سرده لتوضیح بعض جوانب الثقافه الإیرانیه فی الروایه، وأما بالنسبه لتقنیه الحذف؛ فالراوی لم یلجأ کثیرًا إلى استخدامها وهذا یرجع فی الأساس إلى أن الروایه تتناول بطبعها فتره زمنیه قصیره جدًا لا تتعدى العام الواحد.

«احادیث توصیفی» به عنوان منبعی مهم در راوی شناسی در کنار داوری های رجالیان، هماره محلّ توجّه و بحث بوده است. این نوشتار با تمرکز بر گونه ای ویژه از این احادیث، با عنوان «احادیث خودتوصیفی»، به تحلیل و جایگاه شناسی آن پرداخته، چالش های پیش روی آن را گردآوری کرده و به بحث نشانده است. احادیث خودتوصیفی، به سبب آنکه توصیف کننده راوی از سوی امام، خود اوست، از دیرباز تأمّلاتی را از سوی عالمان شیعه شاهد بوده و نقدهای جدّی را پشت سر گذاشته است. پژوهش حاضر با هدف بررسی و تحلیل چالش های پیش روی این گونه از احادیث راوی شناسانه، نخست تعریفی جامع از احادیث خودتوصیفی ارائه می دهد و مرزهای مفهومی آن را تبیین می کند؛ سپس با استناد به شواهد و قرائن، در دو محور «قرائن استحکام استنادی» و «قرائن استحکام محتوایی»، امکان اعتماد به این احادیث را بررسی کرده و در نهایت، راهبرد مواجهه با این منبع مهم در راوی شناسی را برای خوانندگان ترسیم می کند. اعتماد به بیشتر احادیث خودتوصیفی پس از گذران فرایند بررسی، نتیجه عملی این پژوهش خواهد بود.