ابوالفضل رحمن نژاد

امکان تحقق بداء در پیش گویی انبیا یکی از مباحث چالش برانگیز در روایات امامیه است که پیرامون این موضوع، دو طائفه از روایات دیده می شود. طائفه اول، امکان وقوع بداء را در علم انبیا تأیید می کند، درحالی که طائفه دوم آن را نفی می نماید. در مواجهه با این تعارض، نظریات متعددی از سوی محدثان و اصولیان شیعی مطرح شده است، از جمله حمل بر غالب موارد، تفکیک میان علم وحیانی و الهامی، و مقید کردن بداء به اخبار غیرحتمی. با این حال، این دیدگاه ها اغلب با چالش و تعارض با سیاق متون مواجه اند. این پژوهش به روش کتابخانه ای و با بررسی سندی و دلالی روایات، راهکار جمع میان این دو طائفه را تکمیل می کند. بر این اساس، معلوم پیامبر همواره با حفظ ساختار شرطی درک می شود و عدم تحقق جزاء در یک قضیه، لزوماً به معنای وقوع بداء در معلومات پیامبر نیست. افزون بر این، در اخباری که پیامبران به صورت مطلق بیان کرده اند، قرینه های منفصله نشان می دهند که این اخبار درواقع مشروط بوده و مستلزم تکذیب الهی نیستند، مشروط بر آنکه حکمت آن روشن شود.