درخت حوزه‌های تخصصی

علوم اسلامی

حوزه‌های تخصصی
ادبیات اقتصاد تاریخ تربیت بدنی جغرافیا حقوق روانشناسی زبان شناسی علم اطلاعات و دانش‌شناسی علوم اجتماعی علوم اسلامی علوم انسانی علوم تربیتی علوم سیاسی فلسفه و منطق مدیریت مطالعات زنان هنر و معماری
اخلاق و تعلیم و تربیت اسلامی ادبیات عرب تاریخ اسلام و سیره تصوف و عرفان اسلامی تفسیر و علوم قرآن حدیث و علوم حدیث علوم غریبه فقه و اصول گروه های ویژه منطق، فلسفه و کلام اسلامی
ترتیب بر اساس: جدیدترینپربازدیدترین
فیلترهای جستجو: فیلتری انتخاب نشده است.
نمایش ۶٬۶۰۱ تا ۶٬۶۲۰ مورد از کل ۸۳٬۴۴۶ مورد.
۶۶۰۱.

اجزاء از منظر آیت الله سبحانی (دامت برکاته)

نویسنده:
منبع: مدینه العلم کاظمیه سال ۲ زمستان ۱۴۰۳ شماره ۴ 21 - 40
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۴ تعداد دانلود : ۴۶
«اجـزا» از مباحـث دانـش اصـول و بـه معنـای بی‌نیـازی از تکـرار عمـل اسـت. مکلـف آن‌ گاه کـه بـه امـاره، امـر واقعـی یـا امـر اضطـراری یـا ظاهـری عمل ‌می کنـد و پس از آن کشـف خلاف می‌شـود با این پرسـش مواجـه می‌شـود کـه آیـا تکـرار عمـل لازم اسـت یـا نـه. فـراوان اتفـاق می‌افتـد کـه مکلـف بـه اصـل عملـی یـا دیـدگاه مجتهـدی عمـل می‌کنـد و آنـگاه آشـکار می‌شـود کـه واقعیـت بـر خلاف اصـل بـوده یـا دیـدگاه مجتهـد تغییـر می‌کنـد یـا مکلـف مرجعـش را تغییـر می‌دهـد کـه نظـر دیگـری دارد. در همـه ایـن مـوارد آیـا تکـرار عمـل از سـوی مکلـف لازم اسـت؟ اصولیـون در امـر واقعـی و اضطـراری قائـل بـه اجـزا هسـتند و در امـر ظاهـری فقط در اصـول، اجزا را پذیرفتـه و امـاره را مجـزی نمی‌داننـد؛ امـا آیـت‌الله سـبحانی در تمـام اقسـام قائـل بـه اجزاسـت و نظریـه ملازمـه عرفـی کـه دلیـل بـر اجـزا در برخـی مـوارد اسـت، از ابداعـات ایشـان می‌باشـد. بـا توجـه بـه اینکـه آیـت‌الله سـبحانی از مراجـع معظـم تقلیـد و از اسـاتید درس خـارج اصـول و فـرد شناخته شـده‌ای در ایـن علـم هسـتند و نیـز برخـی کتـب ایشـان در حوزه‌هـای علمیـه تدریـس می‌شـود، سـعی شـده اسـت دیـدگاه نهـایی ایشـان بـا نظـر بـه درس خـارج و تمـام کتـب ایشـان بـه شیـوه توصیفـی- تحلیلـی و بـا اسـتفاده از منابـع کتابخانـه‌ای و وبگاه‌هـای معتبـر تبییـن شـود.
۶۶۰۲.

ارزیابی نقش تقابلی خدمت به ولی خدا و دشمن خدا

نویسنده:
منبع: مدینه العلم کاظمیه سال ۲ زمستان ۱۴۰۳ شماره ۴ 41 - 56
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۲ تعداد دانلود : ۳۵
امـام صـادق(ع) در روایتـی می‌فرماینـد: «مَن لَم یَمشِ فِی حاجَهِ وَلیِّ اللّهِ اُبتُلِیَ بِأَن یَمشِیَ فی حاجَهِ عَدُوِّ اللّهِ». ایـن روایـت بیان کننـده نوعـی ملازمـه اسـت؛ ملازمـه میـان اینکـه اگر فردی به دسـتور ولـی خـدا جامـه عمـل نپوشـاند، بـه ناچـار بـه پیروی خواسـته دشـمن خـدا دچـار می‌شـود. ایـن دسـت تلازمـات همـواره در طاعـت و معصیـت انسـان نقـش اساسـی دارد. حـال بایـد دیـد منـظور از ولـی خـدا و دشـمن خـدا در ایـن روایـت چیسـت؟ همچنیـن آیـا آثـار ایـن تلازم تکوینـی اسـت یـا جعلـی و اعتبـاری؟ بازخوانـی وقایـع تاریخـی گـواه روشـنی بـر صحـت رابطـه تقابلـی‌ای اسـت کـه امـام بیـان نموده‌انـد. تلازم در آیـات و روایـات را می‌تـوان بـه دو دسـته موافـق و مخالـف تقسیـم کـرد. فـراز مذکور از امـام صادق(ع) تلازم مخالـف و عکـس را بیـان مـی‌دارد و نـوع اثـری کـه در روایـت از تلازم بیـان شـده، اثر وضعی‌ اسـت . روش نویسـنده در بررسـی‌ها روش توصیفـی- تحلیلـی اسـت و از منابـع کتابخانـه‌ای بهـره بـرده اسـت.
۶۶۰۵.

بررسی تطبیقی تحلیلی میان دو رویکرد موجود در بیان هویت و چیستی دانش اصول فقه

نویسنده:
منبع: مدینه العلم کاظمیه سال ۲ تابستان ۱۴۰۳ شماره ۲ 5 - 23
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۶ تعداد دانلود : ۴۸
از دیربـاز بسیـاری از اندیشـمندان اسلامـی پیـش از ورود بـه مسـائل یـک دانـش و تشریـح مباحـث آن، بـه مباحـث بینشـی آن علـم می‌پرداختنـد. اهمیّـت پرداختـن بـه اهـداف بینشـی یـک علم، ایجاد بصیرت و شـناخت لازم نسـبت به آن دانش اسـت. ازاین‌رو در ابتدای بسیاری از علوم، اغلـب از تعریـف، موضـوع و غایـت آن بحـث شـده اسـت تـا هویـت آن علـم مشـخص شـود و از دیگـر علـوم تمایـز یابـد. دانـش اصـول فقـه نیـز از ایـن قاعـده مسـتثنی نیسـت و علمـای علـم اصـول ابتـدا از تعریـف، موضـوع و غایـت ایـن علـم بحـث کرده‌انـد. بـا بررسـی کتـب متقدمیـن و متأخریـن دانـش اصـول بـه دسـت می‌آیـد کـه دو رویکرد در تعاریف ایشـان از چیسـتی اصول فقه وجـود دارد و ازاین‌رو میـان تعاریـف، اخـتلاف نظـر اسـت. این تشـتّت اقوال باعث عـدم درک صحیح محـصّلان از هویت یکپارچـه دانـش اصـول می‌شـود. ازایـن‌رو در ایـن نوشـتار بـا روش توصیفـی ـ تحلیلـی، علاوه بـر ذکـر و تبییـن برخـی از تعاریـف صاحب‌نظـران متقـدم و متأخـر علـم اصـول، بـه اجماع‌سـازی میـان اقـوال و ارائـه تعریفـی مطلـوب از دانـش اصـول فقـه پرداختـه شـده اسـت تـا هویـت واحـد و یکپارچـه دانـش اصـول از میـان تعاریـف مختلـف آشـکار شـود.
۶۶۰۶.

تبیین مبانی فقهی شیخ فضل الله نوری در مواجهه با قانون اساسی مشروطه(مقاله ترویجی حوزه)

نویسنده:
منبع: فقه و سیاست سال ۵ بهار و تابستان ۱۴۰۳ شماره ۱ (پیاپی ۹) 105 - 134
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۵ تعداد دانلود : ۳۶
در تاریخ فقه سیاسی معاصر ایران، مواجهه شیخ فضل الله نوری با قانون اساسی مشروطه، نقطه کانونی بحث های عمیق و پرچالش بوده است، پژوهش حاضر به تبیین و تحلیل مبانی فقهی ایشان در مواجهه با قانون اساسی مشروطه می پردازد. چارچوب نظری این تحقیق بر محور حاکمیت مطلق شریعت الهی بنا شده است؛ شیخ هرگونه جعل قانون مستقل از شریعت توسط مجلس را مصداق بدعت در تشریع می دانست و آن را حرام و باطل می شمرد، از این رو با اصالت قانون گذاری بشری مخالف بود. ایشان براساس قاعده نفی سبیل مساوات مطلق را مغایر با برتری اسلام می پنداشت و آزادی را نیز مقید به ضوابط شرعی می کرد، تا از فساد و تضعیف دین جلوگیری شود. اوج این مبانی فقهی در اصرار شیخ بر نظارت استصوابی فقها بر مصوبات مجلس تجلی یافت که منجر به گنجانده شدن اصل دوم متمم قانون اساسی شد. این نظارت، تضمینی برای انطباق قوانین با شریعت و جلوگیری از سکولاریسم حقوقی بود. در نهایت، نگرانی شیخ از نفوذ استعمار و غرب زدگی به عنوان یک مفسده محتمله و تهدید برای هویت و استقلال اسلامی، استنباطات فقهی ایشان را تقویت می کرد. این تأثیر از طریق قواعدی چون دفع مفسده و جلب منفعت، حفظ شوکت مسلمین و سد ذریعه، موجب شدت عمل ایشان در برابر مفاهیم وارداتی شد. این پژوهش با رویکردی تحلیلی-فقهی و با ارجاع دقیق به منابع اصیل فقهی، تصویری جامع از ابعاد اجتهادی مواجهه شیخ فضل الله نوری با قانون اساسی مشروطه ارائه می دهد.
۶۶۰۷.

خوانش دوگانه «صغار» در آیه جزیه: واکاوی تقابلِ «منطق ارشادی-روانشناختی» و «منطق انقیاد-حقوقی» در سنت اسلامی(مقاله ترویجی حوزه)

نویسنده:
منبع: فقه و سیاست سال ۵ بهار و تابستان ۱۴۰۳ شماره ۱ (پیاپی ۹) 135 - 162
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۲ تعداد دانلود : ۴۵
مفهوم مناقشه برانگیز «صغار» در آیه ۲۹ سوره توبه، همواره نقطه کانونی در تعریف رابطه دولت اسلامی با اهل کتاب بوده است. این پژوهش با روش توصیفی- تحلیلی و رویکرد تطبیقی، به واکاوی این مفهوم در سنت اسلامی می پردازد و این فرضیه را مطرح می کند که دوگانگی در تفسیر «صغار»، ریشه در دو پیش فرض کلامی- سیاسی متعارض دارد. یافته ها نشان می دهد که سنت اسلامی در فهم این واژه به دو راه اصلی منشعب شده است: منطق ارشادی- روانشناختی که «صغار» را ابزاری برای ایجاد فشار روانی و زمینه سازی برای دعوت به اسلام می داند؛ و منطق انقیاد-حقوقی که آن را به التزام به حاکمیت قانون و نظم عمومی فرو می کاهد. این مقاله با نقد هر دو جریان، نشان می دهد که خودِ متون اسلامی، ظرفیت عبور از این بن بست را از طریق یک خوانش سوم داراست: «صغار به مثابه کیفیتی پویا در قرارداد ذمه». این فهم جامع که از ترکیب دو اصل «اختیار پویای حاکم» و «ماهیت قراردادی ذمه» استنتاج می شود، «صغار» را از یک حکم ثابت به یک متغیر منعطف تبدیل می کند که توسط حاکم و براساس مصالح و شرایط، در طیفی از حداقل التزام حقوقی تا اعمال محدودیت های مشروع، تعیین می شود.
۶۶۰۸.

نظام سازی در اندیشه سیاسی شهید آیت الله سید محمد بهشتی (ره)

نویسنده:
منبع: پژوهش های نوین در مطالعات تاریخ اسلام و ایران سال ۱ بهار و تابستان ۱۴۰۳ شماره ۱ 136 - 147
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۵ تعداد دانلود : ۲۸
آیت الله سید محمد بهشتی از جمله اندیشمندان معاصر اسلامی است که چند دهه از عمر خود را صرف تکوین نظام سازی و تشکیل نظام اسلامی نمود. او از چهره های کلیدی انقلاب اسلامی بود که نسبت به مسائلی چون سازمان دهی و نظام سازی حساسیت خاصی داشت. در این چارچوب، نوشتار حاضر در پی پاسخ دادن به این پرسش است که «جایگاه نظام سازی در اندیشه شهید بهشتی مبتنی بر چه پشتوانه سیاسی است؟». این امر مهم با توجه به آثار مکتوب و گفتارهای باقی مانده از وی با روش ترکیبی توصیفی تحلیلی مورد نقد و بررسی قرار خواهد گرفت و این فرضیه نیز تقویت خواهد شد که «نظام سازی لازمه یک جامعه توسعه یافته است». یافته های پژوهش نشان می دهد که در منظومه فکری شهید بهشتی رسیدن به جامعه مطلوب بدون نظام سازی ممکن نیست. بنابراین ایشان برای سازمان دهی نظام مورد نظر به نکات کلیدی و مهمی همچون کار جمعی و تشکیلاتی، وحدت و همبستگی، آزادی، اهمیت دادن به مخالفان، اقلیت ها و منتقدان و نگاه به غرب و شرق توجه نشان داده و هرکدام را به صورت جامع تشریح کردند.
۶۶۰۹.

نقش یارمحمدخان کرمانشاهی در جنبش مشروطه خواهی

نویسنده:
منبع: پژوهش های نوین در مطالعات تاریخ اسلام و ایران سال ۱ پاییز و زمستان ۱۴۰۳ شماره ۲ 92 - 107
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۱ تعداد دانلود : ۲۶
انقلاب مشروطه ایران مرهون رجال و شخصیت های برجسته ای چون ستارخان، باقرخان و سردار اسعد است که در شهرهای تبریز و گیلان مردم را به حرکت درآوردند و اسباب پیروزی مشروطه خواهان را فراهم کردند. در این میان، شهرکرمانشاه به عنوان شهری پرجمعیت با ویژگی های مدنیت خاص آن زمان و داشتن طبقات مختلف روحانی و تجار و دیوانسالاری، نقشی فعال و تاثیرگذار در انقلاب مشروطه بر جای گذاشت. در کرمانشاه رهبری مشروطه خواهان را سردار یارمحمدخان کرمانشاهی برعهده گرفت. وی در حوادث مرتبط با مشروطه همچون شورش سالارالدوله به همراهی عشایر کرمانشاهان نقشی مهم ایفا کرد. بنابراین او به عنوان یکی از سرداران مهم مشروطه در پیوند با تحولات کرمانشاه جایگاه والایی دارد. جستار حاضر درصدد بررسی نقش و جایگاه یارمحمدخان در حوادث مشروطیت در کرمانشاه می باشد. این پژوهش به روش تاریخی با رویکرد توصیفی و با تکیه بر داده ها و منابع تاریخی صورت گرفته است. براساس یافته های پژوهش یارمحمد خان در جریان مقاومت مشروطه خواهان در تبریز همردیف ستارخان، در دسته بندی های احزاب سیاسی مشروطه و در مقابله با شاهزاده سالارالدوله در کرمانشاه حضور تاثیرگذاری داشت و از منتقدان اوضاع کشور و شیوه مدیریتی مشروطه خواهان در مجالس دوم و سوم و نیز حاکم منصوب مشروطه خواهان در کرمانشاه بود.
۶۶۱۰.

شیطان شناسی در روایات نبوی؛ بازتاب اندیشه کلامی گفتمان نص گرایی درباره ماهیت، توانمندی ها و محدودیت های ابلیس(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: پژوهش های حدیثی - کلامی دوره ۲ بهار و تابستان ۱۴۰۳ شماره ۱ 163 - 177
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۴ تعداد دانلود : ۲۸
مسأله شناخت ماهیت و ویژگی های ابلیس از مهم ترین مباحث در حوزه شیطان شناسی اسلامی است. این موضوع در روایات نبوی به تفصیل مورد توجه قرار گرفته و در اندیشه کلامی گفتمان نص گرایی بازتاب یافته است. پژوهش حاضر با هدف شناخت و تحلیل ماهیت و ویژگی های ابلیس با تکیه بر روایات پیامبر اکرم(ص) در منابع حدیثی معتبر فریقین انجام شده است. پرسش های اصلی عبارتند از: ماهیت وجودی ابلیس در روایات نبوی چگونه تبیین شده است؟ حدود قدرت و نفوذ ابلیس چیست؟ راهکارهای مقابله با او کدامند؟ فرضیه اصلی پژوهش این است که روایات نبوی، ابلیس را موجودی حقیقی با قدرت تأثیرگذاری بر انسان معرفی می کنند که علی رغم توانایی هایش، محدودیت های مشخصی دارد. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی به بررسی روایات در منابع حدیثی شیعه و سنی پرداخته است. یافته ها نشان می دهد ابلیس پیش از عصیان، "حارث" نام داشته و قدرت نفوذ او از طریق وسوسه است، نه خلق و تکوین. مهم ترین راهکارهای مقابله با او، ذکر خدا، استغفار و اعمال صالح است. با توجه به اینکه گفتمان نص گرایی، فراتر از صرف نقل روایات، اصیل ترین مکتب کلامی در اسلام بوده و محدثان بزرگی چون بخاری و مسلم در اهل سنت و کلینی و صدوق در شیعه، دیدگاه های کلامی خود را در قالب کتب حدیثی ارائه کرده اند، یافته های این پژوهش را می توان بازتاب اندیشه های کلامی این مکتب درباره شیطان شناسی نیز دانست.
۶۶۱۱.

نقد محتوایی و ساختاری روایات مطلاق بودن امام حسن مجتبی (ع) با نظرداشتِ مقوله عصمت(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: پژوهش های حدیثی - کلامی دوره ۲ بهار و تابستان ۱۴۰۳ شماره ۱ 109 - 123
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۳ تعداد دانلود : ۲۸
یکی از مهم ترین شبهاتی که درباره سیره امام حسن (ع) مطرح می شود و با مقوله عصمت زاویه دارد، انتساب مطلاق بودن به ایشان است؛ به این معنا که ایشان ازدواج ها و طلاق های متعددی داشته  که لقب مطلاق گرفته است. در این شبهات با استناد به روایات مطلاق بودن امام (ع)، شخصیت ایشان را لذت طلب و مشغول به زنان معرفی کرده اند. این پژوهش- که بدون پیشینه ای اخص است- با روش توصیفی- تحلیلی، از دو بُعد روایات مطلاق را نقد و رد نموده است: 1- ازنظر محتوایی و نقد متنی، این روایات معارض با عصمت امام حسن (ع) در قرآن و سنت قطعی است؛ آیات قرآن و روایات پیامبر اعظم (ص)، عصمت امام حسن (ع) و تنزیه ایشان از هرگونه خطا، گناه و امور مکروه را گواهی می دهند؛ علاوه بر این، آنچه از روایات مطلاق در منابع سنی و شیعه برمی آید این است که امام علی (ع) مردم را از تزویج دختران به امام حسن (ع) نهی می نماید درصورتی که این مسئله تعارض جدی با سیره و سنت امام علی (ع) در رابطه با عصمت امام حسن (ع) دارد. 2- ازلحاظ ساختاری، این روایات با نقد جدی مواجه هستند: پیشینه وضع روایات مطلاق در زمان منصور دوانیقی که با بنی الحسن دشمنی خاصی داشت؛ اختلاف جدی در نقل های تاریخی در مشخص کردن تعداد همسران امام حسن (ع) و عدم تطابق ازدواج های متعدد با تعداد فرزندان ایشان (ع)، از مهم ترین دلایل نقد و رد ساختاری این روایات هستند. نتیجه آنکه، روایات مطلاق به علت تعارض جدی با اصول قطعی قابل پذیرش نبوده و شخصیت امام حسن (ع) و سیره عصمت محور ایشان، منزه از این امور است.
۶۶۱۲.

ارزیابی روایات تفسیری آیه۱۱۴ طه توسط متکلمان،با تأکید بر دیدگاه سید مرتضی(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: پژوهش های حدیثی - کلامی دوره ۲ بهار و تابستان ۱۴۰۳ شماره ۱ 31 - 44
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۹ تعداد دانلود : ۲۶
یکی از آیات بحث برانگیز قرآن کریم، آیه 114 طه است که پیامبر را از عجله به قرآن، پیش از پایان یافتن وحی آن نهی کرده است: «وَ لَا تَعْجَلْ بِالْقُرْءَانِ مِن قَبْلِ أَن یُقْضىَ إِلَیْکَ وَحْیُه». اگرچه دیدگاه مشهور و بیشتر مفسران مقصود آیه شریفه را نهی پیامبر از عجله در قرائت قرآن همراه با جبرئیل، و پیش از فراغت وی از نزول آیات وحی دانسته اند، اما در باره این آیه چهار دیدگاه دیگر نیز مطرح شده است. در این مقاله با روش تحلیل و توصیف به ارزیابی دیدگاههای مفسران و دیدگاه مشهور در تفسیر آیه شریفه پرداخته شده، و در نهایت دیدگاه سید مرتضی در تفسیر آیه یادشده، با توجه به همسویی آن با سیاق سوره طه و هماهنگی آن با غرض اصلی این سوره، تقویت و تکمیل شده است. مطابق دیدگاه سید مرتضی، آیه شریفه پیامبر را از درخواست نزول آیاتی از قرآن، پیش از آنکه مصلحت الهی نزول آن را اقتضا کند، بازداشته است. در باره قرآن مورد درخواست پیامبر، این نظر تقویت شده که موضوع آن ناظر به مسأله جانشینی پیامبر بوده است.
۶۶۱۳.

ارزیابی دلایل عقلی آیت الله جوادی آملی بر ساز گاری عدل الاهی با آیات خلود در عذاب(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: پژوهش های کلامی تفسیری دوره ۲ بهار ۱۴۰۳ شماره ۱ 17 - 31
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۶ تعداد دانلود : ۲۶
مسئله «خلود و جاودانگی عذاب» برخی از دوزخیان، از مباحث مهم تفسیری و کلامی است و همیشه مورد توجه و اهتمام اندیشمندان اسلامی بوده است. سؤال اساسی در مسئله مذکور، سازگاری آن با عدل الاهی است که آیا عذاب ابدی و نامحدود، برای ارتکاب اعمال خلاف «محدود» دنیایی، با عدل الاهی سازگار است؟ در این زمینه بین اندیشمندان اسلامی تفاوت دیدگاه وجود دارد. برخی از آنان، خلود و عذاب ابدی را با عدل الاهی ناسازگار دانسته و در نتیجه نظریه «انقطاع عذاب دوزخ» را برگزیده اند. برخی دیگر، خلود و عذاب ابدی را با عدل خدا منافی ندانسته و در نتیجه به خلود و دوام عذاب معتقد شده اند. آیت الله جوادی آملی ازجمله اندیشمندانی است که خلود و عذاب ابدی را با عدل خدا ناسازگار ندانسته و در زمینه تبیین خلود و دوام عذاب برای برخی از دوزخیان، دلایلی عقلانی ارائه کرده است. در این پژوهش، با روشِ تحلیلی-توصیفی، دلایل عقلی ایشان بر خلود و دوام عذاب، مورد ارزیابی و نقد قرار گرفته و بیان شده است که با این دلایل نمی توان خلود قرآنی را تبیین عقلانی و مسئله تعارض خلود با عدل الاهی را مرتفع کرد؛ اگرچه اصل ظهور آیات قرآن مبنی بر خلود و عذاب ابدی برای برخی از دوزخیان، قطعی و غیرقابل انکار است.
۶۶۱۴.

تأثیر نظریات کلامی بر تفسیر آیات توحید در مواجهه با چالش های الحادی معاصر: مطالعه موردی دیدگاه های فخر رازی و علامه طباطبائی(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: پژوهش های کلامی تفسیری دوره ۲ تابستان ۱۴۰۳ شماره ۲ 65 - 74
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۵ تعداد دانلود : ۳۰
در عصر حاضر، مواجهه با چالش های الحادی و شک گرایی، ضرورت بازاندیشی در مبانی کلامی و تفسیری توحید را بیش از پیش نمایان ساخته است. این پژوهش با هدف تبیین چگونگی تأثیر نظریات کلامی بر فهم و تبیین آیات توحید در مواجهه با مسائل روز، به بررسی تطبیقی دیدگاه های فخر رازی (در *مفاتیح الغیب*) و علامه طباطبائی (در *المیزان فی تفسیر القرآن*) می پردازد. روش تحقیق در این مطالعه، تحلیلی-توصیفی و تطبیقی است که با رویکرد کتابخانه ای و بررسی منابع دست اول انجام گرفته است. یافته های اصلی تحقیق نشان می دهد که رویکردهای کلامی متکلمان و مفسران، به ویژه در تبیین صفات الهی و براهین اثبات وجود خدا، تأثیر بسزایی در شکل گیری شیوه های تفسیری آیات توحید داشته است. در حالی که فخر رازی با مبانی کلامی اشعری و عقل گرایی خاص خود، تفسیری از توحید ارائه می دهد که بر دفاع از ذات و صفات الهی در برابر شبهات تأکید دارد، علامه طباطبائی با رویکرد فلسفی-عرفانی و بر مبنای توحید وجودی، تفسیری عمیق تر و جامع تر از آیات توحید عرضه می کند که قابلیت پاسخگویی به چالش های فکری نوین را داراست. این تفاوت ها در مواجهه با چالش های فکری معاصر، راهکارهای متفاوتی را برای تبیین و دفاع از توحید ارائه می دهد و زمینه ساز گفتمان های کلامی-تفسیری جدید در فضای فکری امروز است.
۶۶۱۵.

تحلیل هستی شناختی ولایت انسان بر اساس صمدیت الهی در اندیشه آیت الله جوادی(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: پژوهش های کلامی تفسیری دوره ۲ پاییز ۱۴۰۳ شماره ۳ 16 - 31
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۱ تعداد دانلود : ۲۶
صفت «الصَّمَد» در قرآن کریم ظرفیت معنایی گسترده ای دارد که نه صرفا وصفی توصیفی، بلکه بنیانِ هستی شناختی ولایت است. صمدیت به معنای بی نیازی مطلق، کمال و بساطت وجودی، و مقصودیت تامّ و مرجعِ تمام موجودات است. پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی به بررسی رابطه صمدیت الهی و ولایت انسان از منظر آیت الله جوادی پرداخته است. یافته های پژوهش نشان می دهد که از منظر این حکیم متأله معاصر، ولایت الهی تجلی صمدیت خداوند در تدبیر و احاطه بر عالم است و ولایت انسان نیز زمانی معنا می یابد که او مظهر صمدیت گردد. از این رو صمدیت الهی به مثابه معیاری در ایجاد انسجام میان آیات قرآنی، برهان فلسفی و عرفان شهودی در تبیین ولایت در دو ساحت الهی و انسانی عمل نموده است. بدین ترتیب، صمدیت الهی هم منشأ ولایت الهی و هم معیار تحقق ولایت انسانی است. تحقق ولایت در انسان منوط به تجلی صمدیت در سه بعد بینشی، گرایشی و کنشی است. مراتب ولایت نیز تابع میزان تحقق «صمدیّت» در ساحت وجودی انسان است.
۶۶۱۶.

بررسی مبانی آلفورد تی ولچ در مطالعات قرآن پژوهی

نویسنده:
منبع: نوآوری های تفسیری دوره ۲ بهار و تابستان ۱۴۰۳ شماره ۱ 33 - 50
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۴ تعداد دانلود : ۲۳
ازشناسی مبانی قرآن پژوهان از جمله مباحث ضروری در مطالعات قرآنی است که دربردارنده نگرش ها، روش ها و اختصاصات ویژه ای است که قرآن پژوهان در تبیین آیات وحی به کار بسته اند. قرآن کریم، به عنوان منبع اصلی شریعت اسلامی، مورد توجه و اهتمام خاص خاورشناسان بوده است، در این بین می توان به آلفورد تی ولچ (Alfored T Welch) خاورشناس آمریکایی تبار اشاره کرد که به عنوان استاد زبان عربی و مطالعات اسلامی شروع به تدریس در «دین تطبیقی» کرد و از سال 1965م. مطالعات خود را به طور ویژه بر روی قرآن متمرکز نمود و مقاله هایی در «دایره المعارف اسلام» و «دایره المعارف اسلام معاصر آکسفورد» درباره قرآن و تاریخ زندگانی پیامبر اسلام  به چاپ رسانده است. برخی از نکات ذکر شده در اثار وی، حاکی از عدم شناخت و اطلاع کافی، نسبت به دین اسلام و قرآن است  در واقع او درباره قرآن،  دارای پیش فرضی خاص است. به علت آنکه دیدگاه و نحوه نگرش او نسبت به قرآن، که اساساً غیراعتقادی بوده است، نظریات او اغلب، سطحی و دور از ژرف نگری لازم است زیرا وی قرآن را به عنوان یک پدیده مورد بررسی قرار داده و به جای کاوش در حقانیت و درک نورانیت و بهره مندی از آن، تنها در حوزه مصادر قرآن ورود کرده و وارد حوزه محتوایی نشده است. با عنایت به رویکرد کلی مستشرقان در وحیانی نبودن قرآن و تأثیرپذیری آن از فرهنگ زمانه و تحریف قرآن، این موارد از جمله مبانی مشترک بین ولچ و سایر مستشرقان بوده است و برخی از مبانی مختص خود او هم وجود دارد مانند تطور متن و مفاهیم در قرآن و نسخ پذیری آیات قرآن و اقتباس قرآن از کتب آسمانی یهودیان و مسیحیان. 
۶۶۱۷.

بررسی دیدگاه اسلام در تبیین تعامل اخلاقی انسان با محیط زیست و حفاظت از آن (با تکیه بر آیات قرآن کریم)

نویسنده:
منبع: نوآوری های تفسیری دوره ۲ بهار و تابستان ۱۴۰۳ شماره ۱ 97 - 114
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۵ تعداد دانلود : ۳۲
دیدگاه اسلام در تبیین تعامل اخلاقی انسان با محیط زیست موضوعی است که مورد توجه جدی عالمان و اندیشمندان دینی قرار گرفته است و به عبارت دیگر، از آنجایی که همه اجزای عالم هستی دارای ارزش می باشند و به سوی غایت مشخصی در حرکت می باشند، برای بهره گیری انسان از محیط زیست سالم در آیات بسیاری، الگو ارائه شده است که بیانگر اصول و احکام اخلاقی تعامل انسان با محیط زیست و چگونگی حفاظت از آن می باشند و در تحقیق حاضر نیز دیدگاه اسلام درباره تعامل انسان با محیط زیست و وظیفه او در ارتباط با اجزاء مختلف محیط زیست با تأکید و محوریت آیات و تفاسیر مختلف تبیین شده است و بیان شده است که انسان از آن جهت که در دامن محیط زیست زندگی می نماید، حق دارد که برای سلامتی و رشد مناسب خویش از آن بهره مندباشد و در مقابل انسان موحد و بهره مند از هدایت تکوینی و تشریعی به عنوان موجودی خردمند، می بایست دارای رفتاری اصولی و ضابطه مند با محیط زیست(رفتار مسئولانه با محیط زیست و امانت دار بودن، رعایت عدل و انصاف در برخورد با محیط زیست،نهی از فسادانگیزی در محیط زیست و آبادانی آن و پرهیز از اسراف و تبذیر) باشد و احکامی چون(پرهیز از آزار و اذیت حیوانات و حفاظت از آن ها، نهی از تخریب محیط زیست، استفاده بهینه از نعمت های الهی و مدارا و شفقت با محیط زیست و...) را  در عمل رعایت نموده که در نتیجه موجب سامان یافتن زندگی بشر و احیای حس مسئولیت و تلاش برای حفظ و حراست از محیط زیست و ایجاد زمینه و بستر لازم برای رشد و به کمال رسیدن انسان می شود.
۶۶۱۸.

معرفی نسخه خطی روض الجنان ابوالفتوح رازی (وقف شده توسط شاه عباس صفوی)

نویسنده:
منبع: نوآوری های تفسیری دوره ۲ بهار و تابستان ۱۴۰۳ شماره ۱ 115 - 137
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۵ تعداد دانلود : ۳۲
برای ابوالفتوح رازی (متوفی بعد از ۵۵۲ق)، تألیفات متعددی ذکر شده؛ امّا مشهورترین اثری که به آن شناخته می شود، کتاب تفسیر فارسی وی با عنوان «روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن» می باشد؛ که بر اساس تقسیم بندی مؤلف و ظاهر بیشتر نسخه های خطی این اثر، در بیست مجلد تنظیم و تألیف گشته است. در ضمن فهرست نسخ خطی تفسیر ابوالفتوح رازی، نسخه ای از روض الجنان مطرح است که دارای وقف نامه ای از شاه عباس صفوی به تاریخ 1037ق می باشد. در کنار این وقفنامه، یادداشتی آمده که نشان می دهد این اثر وقفی، شامل چهار مجلد «ضخیم و بزرگ» و شامل همه تفسیر ابوالفتوح بوده ، و هر چهار مجلد آن ها وقف آستان قم شده اند. با توجه به این که بیشتر آثار وقف شده توسط شاه عباس به آستان قم مفقود شده اند، اکنون لازم است بررسی شود که آیا همه نسخ مجلدات این تفسیر، موجود و قابل شناسایی هستند یا خیر؟ و اگر موجودند در چه مکان هایی نگهداری می شوند و مشخصات فهرستی و ظاهری آن ها چگونه هستند؟ در بررسی و فهرست این مجلدات چهارگانه تفسیر وقفی شاه عباس، مشخص شد که جلد اول تفسیر در کتابخانه فیضیه؛ و جلد دوم آن در انبار موزه آستان قم؛ و جلد چهارم آن در مخزن کتابخانه آستان وجود دارند؛ و مجلد سوم تفسیر نیز، مفقود است.
۶۶۱۹.

الزام حکومت اسلامی به نتیجه شورا با تأکید بر دیدگاه تفسیری علامه طباطبایی و رشیدرضا(مقاله پژوهشی حوزه)

نویسنده:
منبع: حکومت اسلامی سال ۲۹ تابستان ۱۴۰۳ شماره ۲ (پیاپی ۱۱۲) 123-144
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۶ تعداد دانلود : ۳۲
زندگی اجتماعی بشر، ضرورتی اجتناب ناپذیر است و در این میان، یکی از سازوکارهای زندگی اجتماعی انسان ها، برخورداری از آرا و اندیشه های یکدیگر می باشد. دین اسلام نیز به عنوان دین کاملی که به نیازهای فطری بشر توجه کامل دارد، در راستای تکامل زندگی اجتماعی بشر برای مشورت اهمیت ویژه ای قائل است و از آن جا که در جامعه اسلامی اداره امور جامعه از طریق حکومت اسلامی انجام می شود. در پژوهش حاضر، دیدگاه دو مفسر بزرگ معاصر جهان اسلام در زمینه الزام آوربودن یا نبودن نتیجه شورا برای حکومت تحلیل و بررسی شده است. با توجه به نتایج به دست آمده، رشیدرضا عمل به رأی اکثریت و نتیجه شورا را بر حاکم اسلامی و حکومت لازم می داند، اما در دیدگاه علامه طباطبایی، تبعیت از رأی حاصل از شورا یا رأی اکثریت، الزام آور نیست و تصمیم گیری نهایی، پس از مشورت و بررسی نظرات صاحب نظران بر عهده حاکم اسلامی است و این مسأله از ارزش و اهمیت نقش مشورتی مردم نمی کاهد.
۶۶۲۰.

بررسی تطبیقی نکاح روحانی در دیدگاه ابن فارض و سن خوان دِ لا کروز(مقاله پژوهشی حوزه)

نویسنده:
منبع: انوار معرفت (حکمت عرفانی) سال ۱۳ پاییز و زمستان ۱۴۰۳ شماره ۲ (پیاپی ۲۷) 109 - 126
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۹ تعداد دانلود : ۲۷
مطالعات تطبیقی عرفان، امکان گفت وگو و نزدیکی دیدگاه ها را میان سنت های معنوی گوناگون فراهم می کند. این نوشتار به بررسی تطبیقی مفهوم «نکاح روحانی» در سنت مسیحی بر مبنای آثار سن خوان دِ لا کروز (۱۵۴۲-۱۵۹۱م) و نکاح معنوی در اندیشه عارف شاعر مسلمان ابن فارض مصری (۵۷۶-۶۳۲ق) و نقش این نکاح در سلوک عارفانه می پردازد. پژوهش حاضر با روش تحلیل محتوا و بهره گیری از منابع کتابخانه ای، به مقایسه مبانی، مراحل و نتایج «نکاح روحانی» در اندیشه این دو عارف پرداخته است. هر دو نفر، تأثیر «شعله ور شدن عشق» و «تحمل سختی ها» را موجب «رهایی از تعلقات»، «قوت گرفتن قوای نفس» و رسیدن به وصال مطلوب حقیقی می دانند. نکاح در تفسیر ابن فارض بر بستر نگرش «توحیدی » و بر پایه گذر از تعلقات مراتب نازل وجود و مجلا شدن برای تجلی جمال حق تعالی بنا شده است، درحالی که در سخن سن خوان دِ لاکروز، «وحدت شهودی تثلیثی» و سلوک از طریق سه مرحله «شب تاریک» بدون تبیینی معقول و هستی شناسانه مبنا قرار گرفته است. «نکاح روحانی» در هر دو دستگاه عرفانی، پیوندی ژرف و شهودی میان روح سالک و معشوق الهی است که در اوج سلوک معنوی در دیدگاه آنها پدید می آید. این پیوند گاه با «اتحاد» یا «وحدت» فهم می شود، در اصل ناظر به مقام وصال عاشقانه و سکونت معشوق در جان سالک است که در نظر هردو موجب رهایی از ظلمت جهل و درد شقاوت و رسیدن به آگاهی حقیقی و سعادت محض است.

پالایش نتایج جستجو

تعداد نتایج در یک صفحه:

درجه علمی

مجله

سال

زبان