ترتیب بر اساس: جدیدترینپربازدیدترین
فیلترهای جستجو: فیلتری انتخاب نشده است.
نمایش ۱ تا ۲۰ مورد از کل ۲۸٬۸۷۱ مورد.
۱.

An Interdisciplinary Research on the Bedrock Ground Stones For The Bawa Yawan Rockshelter, West-Central Zagros Mountains, Iran(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۳۸ تعداد دانلود : ۵۲۷
The late Pleistocene period witnessed significant shifts in human lifestyle and behaviour across various regions in the Old World, as indicated by prehistoric archaeological evidence. These shifts reflect a transition from hunting to a greater emphasis on activities related to gathering plants. Archaeological findings demonstrate the utilization of plants in diverse forms, including the emergence of Bedrock Ground Stone (BGS) at prehistoric sites. In the realm of archaeological research, these remains are deemed crucial man-made artefacts, shedding light on essential aspects such as nutrition, culture, vegetation, food processing, and the presence of medicinal and toxic substances within ancient human societies. Given the existing research gap and the paramount significance of these artefacts in archaeological and anthropological studies, the Diyarmehr Institute for Paleolithic Research, for the first time in Iran, has committed to undertaking comprehensive and scientific investigations of the BGS in the Nawadrwn valley in the  Kermanshah region. Owing to its geographical positioning and environmental abundance, the west-central Zagros range has historically attracted and served as a conducive habitat for diverse human groups across various epochs. This study represents a multi-disciplinary research endeavour focused on 24 bedrock groundstones (BGS) discovered in the Prehistoric Bawa Yawan rockshelters within Nawdarwan valley. Detailed morphological and geochemical analyses have unveiled their multifaceted utility, encompassing purposes such as herbal processing and extraction, and their use in three instances as stone lamps.
۳.

بررسی تطبیقی تمکین زنان در متون فقهی فارسی میانه و فارسی زردشتی با تکیه بر متون صد در نثر و صد در بندهش(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۷۲ تعداد دانلود : ۷۳
ادبیات فارسی میانه و فارسی زردشتی، عمدتا متونی با محتوای دینی هستند که بخش اصلی آن پس از ورود اسلام، بازنویسی شده اند. در این میان، صد در نثر و صد در بندهش، دو متن مهم در بین مکتوبات زردشتیان هستند که باورهای حقوقی و اعتقادی زردشتیان در آن انعکاس یافته است.ساختار هر دو، که از متون فارسیزردشتی هستند، شاهدی است بر اینکه تدوین کلی، بر اساس متون متقدم زردشتی انجام پذیرفته است. آراء فکری در دو تحریر یاد شده، در بحث تمکین زنان، متفاوت از سایر متون، با بینشی نوین، سعی در استنباط مفاهیم تمکین پذیری زنان داشته است. جستار حاضر بر اساس روش توصیفی تحلیلی و با تکیه بر منابع فارسی میانه و فارسی زردشتی برآن است، تا بررسی تطبیقی تمکین زنان در متون فارسی میانه (ارداویرافنامه و روایت پهلوی) و فارسی زردشتی را با تکیه بر متون صد در نثر و صد در بندهش، به انجام برساند و در پی پاسخ گویی به این پرسش است که سیرتمکین زنان و آمریت مردان در متون ذکر شده به چه صورت مطرح شده و آیا وضعیت تمکین در این دو دوره تفاوت دارد؟ واکاوی ها، تصویر قابل تاملی از وضعیت تمکین زنان در متون فارسی میانه و فارسی زردشتی راترسیم نموده و دیدگاه حقوقی فقهی، نسبت به زنان فرمانبردار و نافرمان را بیان نموده است. یافته های پژوهش، بیانگر تاثیر پذیری فتواها از وضعیت اجتماعی زمان تالیف متون مزبور بوده که در قالب فتواهای دینی، با لحنی هشدارگونه بروز یافته است. با این تفاوت که در متن صد در نثر و صد در بندهش، به شیوه ای نوین زنان به اطاعت از شوهران فراخوانده شده اند.
۴.

اصلاحات قاضی عیسی ساوجی در زمان سلطان یعقوب آق قویونلو: گذار از سنّت مغولی به سنّت ایرانی(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۸۰ تعداد دانلود : ۷۰
اصلاحات از راهکارهای مدیریتی و افزایش توانمندی حکومت ها، از دیرباز مورد توجه نخبگان قدرت بود است. اما ماهیت، روش ، چگونگی و گستره اجرای آن بنا به ضروت های جامعه تعیین می شد. نخبگان آق قویونلو در سه مقطع دست به اصلاحات زدند که یکی از این اصلاحات دوره سلطان یعقوب و به همت قاضی عیسی ساوجی صدر انجام شد. اصلاحات قاضی عیسی در تداوم اصلاحات دوره حسن پادشاه بود. از یک سو، سنّت مغولی با سقوط حکومت های مغولی تضعیف شده و جوابگوی نیازهای جامعه ایرانی به ویژه نخبگان قدرت نبود. از سوی دیگر، جامعه ایرانی جهش بلندی به سوی احیاء سنت های اسلامی– ایرانی برداشته بود. زیرا علاج دردهای خود را در این سنت ها می دید. این مقاله با تحلیل مضمونی روایت های تاریخی این دوره، سعی دارد زمینه، علل، ماهیت و موانع اصلاحات قاضی عیسی ساوجی را مورد تحلیل قرار دهد. هرچند اصلاحات قاضی را می توان به عنوان یک حلقه از تداوم فکری و ضرورت تاریخی اصلاحات در ایران دانست؛ اما هم آهنگی منافع برخی ازگروه های اجتماعی ایرانی( عالمان دینی) و ترکی (نظامیان) در تداوم سنّت مغولی، شکست و نابودی عوامل این اصلاحات را فراهم ساخت. یافته ها نشان می دهد، غلبه سران ایلات به قدرت و همکاری علما و سیورغال داران با آنان، مانع مهمی در کامیابی اصلاحات بود. داده های تاریخی نشان داد که اصلاحگران بر خلاف مخالفان از حمایت مردمی بر خوردار نبود. آنان باتکیه بر قدرت حکومتی وموافقت سلطان به اصلاح دست زده بودند. اما قدرت سلطان درنظام سیاسی مبتنی بر ایل کفایت نمی کرد. سلطان بدون همراهی سران ایلات از قدرت برتر برخوردار نبود.
۵.

کارکردهای اجتماعی انجمن های گیلان عصر مشروطه (مطالعه موردی: انجمن های ایالتی و ولایتی)(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۵۱ تعداد دانلود : ۵۹
انقلاب مشروطه ایران (۱۲۸۵ ه.ش) نه تنها ساختار سیاسی، بلکه عرصه اجتماعی و نهادهای مدنی کشور را دگرگون ساخت. در این میان، «انجمن ها» به عنوان پدیده ای نوظهور و برآمده از فضای نسبتاً آزاد پس از مشروطه، به کانونی برای مشارکت مردم در تعیین سرنوشت خود تبدیل شدند. در منطقه پیشرو و راهبردی گیلان، که دروازه ارتباطی با اروپا و قفقاز بود، انجمن های ایالتی و ولایتی به عنوان نهادهای رسمی و قانونی محلی شکل گرفتند. اگرچه مطالعات پیشین به طور کلی به نقش انجمن ها در دوره مشروطه پرداخته اند، و حتی برخی به معرفی انجمن های گیلان اشاره کرده اند، اما خلأ پژوهشی جدی در مورد کارکردهای اجتماعیِ خاص این نهادهای محلی در گیلان احساس می شود. این پژوهش با روش تاریخی و رویکرد توصیفی-تحلیلی، و با استفاده از مطالعه روزنامه های دوره مشروطه و منابع کتابخانه ای، در پی پاسخ به این پرسش است که انجمن های ایالتی و ولایتی گیلان چه کارکردهای اجتماعی داشتند و این فعالیت ها چگونه بر ساختار اجتماعی منطقه تأثیر گذاشتند؟ یافته ها نشان می دهد این انجمن ها در چهار حوزه اصلی فعالیت داشتند: امنیت سازی (مدیریت جنبش دهقانی، نظارت بر ادارات، و تأمین امنیت اتباع خارجی)؛ عدالت خواهی (استفاده از اختیارات قضایی برای لغو رسوم ظالمانه و رسیدگی به شکایات)؛ تحولات بهداشتی-آموزشی (تأسیس انجمن حفظ الصحه، بیمارستان، و مدارس جدید)؛ و بسیج سیاسی (سازماندهی نیروها و جمع آوری اعانه برای فتح تهران). این انجمن ها با وجود چالش هایی مانند وابستگی به مرکز و اختلافات داخلی، نقش مهمی در تحولات اجتماعی گیلان ایفا کردند و الگویی بومی برای حکمرانی محلی مشارکتی ارائه دادند.
۶.

فلسفه تاریخ از دیدگاه رضا داوری اردکانی(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۸۶ تعداد دانلود : ۱۰۷
این مقاله از منظر نظریه انتقادی اجتماعی استدلال می کند که فهم فلسفه تاریخ نزد رضا داوری اردکانی، مستلزم گسست بنیادین از تلقی های رایج و مدرن از تاریخ است. رویکرد او، با عبور از «فلسفه نظری» و «فلسفه انتقادی تاریخ» و قرابت با درک هایدگری از تاریخ به مثابه سرنوشت و تقدیر، پرسش را از «چگونگی شناخت تاریخ» به «نسبت وجودی ما با تاریخ و سرنوشت انسان در آن» تغییر می دهد. منظومه فکری داوری بر مفهوم محوری «گسست وجودی و معرفت شناختی» استوار است که تاریخ را نه یک جریان پیوسته، بلکه مجموعه ای از عوالم ناپیوسته می داند. از منظر وی، رویداد تاریخی غرب زدگی به مثابه یک تقدیر، گسستی را رقم زده که سنت و گذشته را به «ابژه موزه ای» تقلیل داده و انسان معاصر را دچار «درد بی تاریخی» کرده است. این وضعیت، که در سیطره هستی شناختی تکنولوژی تشدید می شود، همان انحطاط یا دور شدن از اصالت و بحران در ساحت انسانی است. کل تفکر داوری، به یک اعتبار، اندیشیدن در باب فلسفه تاریخ انسان است. فلسفه تاریخ او، نه تلاشی برای کشف قوانین تاریخ، بلکه یک دعوت اگزیستانسیال و هرمنوتیکی به «تفکر» درباره این گسست و وضعیت نیهیلیستی حاصل از آن است. دغدغه اصلی او، فهم شرایط «امکان و امتناع تفکر» برای «ما»ی تاریخی در دل این جهان گسسته و پرسش از سرنوشت انسان در این تقدیر تاریخی است.
۷.

Rome and Parthia

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۳۸ تعداد دانلود : ۴۷۸
The relationship between Rome and Parthia is one of the most important issues in ancient history. Still, only some scholars, such as archaeologists, historians, and linguists, have written books and articles about this subject. Rome, Parthia, and the Politics of Peace, The Origins of War in the Ancient Middle East, by Jason M. Schlude, is a new book in this field.
۸.

دولت نادرشاه در مواجهه با دشواره مشروعیت(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۵۷ تعداد دانلود : ۹۷
مشروعیت دولت ها مسئله ای از گذشته تا به امروز برای حکمرانان در ایران است. مشروعیت برای همه دولت ها امری نسبی است و هیچ دولتی مشروعیت تام و مطلق نداشته و نخواهد داشت. بسیاری از دولت ها در ایران نیز با مسئله مشروعیت دست به گریبان شده و حتی در این امر دچار بحران نیز شده اند. دولت نادرشاه باوجود قدرت نظامی قاهره آن و پیروزی بر دشمنان اشغالگر از بدو تأسیس سلسله افشاری با مسئله مشروعیت مواجه شد و در طی زمان این مسئله تبدیل به بحران مشروعیت شد. این مقاله با استفاده از روش تاریخی به دنبال پاسخ به این پرسش است که علل و زمینه های بحران مشروعیت دولت نادری چه بود و واکنش نادر در مقابل این بحران چه بوده است؟ یافته های پژوهش بر آن است دو گونه علل و زمینه های خاستگاهی و کارکردی باعث ایجاد مشکل و سپس بحران در مشروعیت دولت نادری شدند. از منظر خاستگاهی وجود مشروعیت ریشه دار رقیب و فقدان مشروعیت تباری از چالش هایی بودند که همواره نادر با آنها دست به گریبان بود. طبق یافته پژوهش حاضر، مشروعیت کارکردی عوامل به مراتب مهم تری بودند که زمینه فرسایش مشروعیت و بحرانی ساختن آن را موجب شدند. عملکرد مبتنی بر جباریت، ناکارآمدی و کژکارکردی دولت، بحران در هویت و مشارکت، تلاش برای دگرگون سازی مبانی مشروعیت مذهبی و گسست رابطه دانش-قدرت در مشروعیت سازی از علل اصلی پیدایش بحران در مشروعیت دولت نادری بود.
۹.

اقتصاد خانواده و نقش زنان شهری دوره قاجار: تحلیل روزنامه های تاریخی (1319-1343ق)(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۶۰ تعداد دانلود : ۷۳
پژوهش حاضر با تکیه بر چارچوب نظری گئورگ زیمل و مفاهیمی چون اقتصاد پولی، مصرف، کار زنان، قناعت، ولخرجی و ازدواج برای پول، به تحلیل نقش زنان شهری دوره ی قاجار در مدیریت اقتصادی خانواده می پردازد. این پژوهش با تمرکز بر روزنامه های منتشرشده در ایران بین سال های ۱۳۱۹ تا ۱۳۴۳ هجری قمری، جامعه ی شهری قاجار را بررسی می کند. زنان دوره ی قاجار به سه گروه شهری، روستایی و ایلیاتی تقسیم می شدند که هر یک نقش متفاوتی در اقتصاد خانواده ایفا می کردند؛ در حالی که زنان روستایی و ایلیاتی مشارکت مستقیم تری در تولید و درآمد خانوار داشتند، نقش زنان شهری عمدتاً مدیریتی و نظارتی و در چارچوب مصرف و سامان دهی اقتصاد خانه تعریف می شد.روزنامه های آن دوره نمایانگر نگرش جامعه نسبت به تغییر و ارتقای نقش زنان شهری در اقتصاد خانواده هستند. این روزنامه ها با نقد ولخرجی و ترجیح کالاهای وارداتی، زنان را به قناعت ترغیب و نقش جدیدی برای آنان تعریف می کردند. همچنین تشویق به کسب درآمد از طریق آموزش هنرهای دستی و کارخانه های مختص زنان، راهکارهایی برای توانمندسازی اقتصادی مطرح شدند. روزنامه ها همچنین به پیامدهای اجتماعی بیکاری و فقدان فرصت های شغلی برای زنان اشاره کرده و ارتباط آن را با رفتارهای خلاف هنجار بررسی کردند که این موضوع یکی از شیوه های انتقادی بود که توسط روزنامه ها به طور مداوم پیگیری می شد. پژوهش با رویکرد توصیفی- تحلیلی با تحلیل محتوای کیفی روزنامه ها و استفاده از منابع کتابخانه ای، به این پرسش پاسخ می دهد چگونه زنان شهری در مدیریت اقتصادی خانواده نقش ایفا کردند و روزنامه ها چه نگرشی نسبت به این نقش داشتند. یافته ها نشان می دهد روزنامه ها در تغییر نگرش سنتی نسبت به نقش اقتصادی زنان شهری فعال بودند و آنان را به استقلال نسبی اقتصادی، تصمیم گیری در ازدواج و حفظ کرامت فردی تشویق می کردند؛ موضوعی که با مؤلفه های اقتصاد پولی و مصرف در نظریه ی زیمل قابل تبیین است.
۱۰.

سیمای وطن در آینه ی شعر پارسی

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۸ تعداد دانلود : ۲۴
مفهوم وطن از بنیادی ترین مفاهیم فرهنگی و هویتی در تاریخ اندیشه ایرانی است که در دوره های مختلف تاریخی، متناسب با شرایط اجتماعی، سیاسی و فکری، معانی و کارکردهای متفاوتی یافته است. ادبیات فارسی به عنوان آیینه بازتاب دهنده تحولات فکری و عاطفی جامعه ایرانی، عرصه ای مناسب برای بررسی این دگرگونی ها به شمار می رود. پژوهش حاضر با تکیه بر آثار برجسته ادب فارسی، به بررسی سیر تحول مفهوم وطن در شعر فارسی از آغاز شکل گیری ادبیات کلاسیک تا عصر مشروطه می پردازد. یافته های پژوهش نشان می دهد که مفهوم وطن در شعر فارسی دارای معنایی ثابت و یکسان نبوده و در بستر تحولات تاریخی، صورت های گوناگونی یافته است. در متون حماسی، به ویژه شاهنامه فردوسی، وطن عمدتاً با هویت قومی، سرزمین ایران و پیوندهای تاریخی و نژادی ایرانیان تعریف می شود. با گسترش فرهنگ اسلامی، مفهوم وطن اسلامی و فراملی جایگاه برجسته ای می یابد و تعلق به جامعه مسلمانان در بسیاری از آثار ادبی بازتاب پیدا می کند. در ادامه، عارفان و صوفیان با تفسیر معنوی مفهوم وطن، آن را به موطن اصلی روح و عالم قدس پیوند می زنند. در کنار این نگرش ها، وطن در معنای اقلیمی و زادبومی نیز در آثار شاعرانی چون سعدی و حافظ جلوه ای گسترده می یابد. سرانجام در عصر مشروطه، تحت تأثیر اندیشه های جدید سیاسی و اجتماعی، مفهوم وطن به معنای ملی و مدرن آن برجسته می شود و به یکی از مهم ترین مضامین شعر فارسی تبدیل می گردد. نتایج این پژوهش نشان می دهد که تحول مفهوم وطن در ادبیات فارسی بازتابی از دگرگونی های هویتی جامعه ایرانی در دوره های مختلف تاریخی است.
۱۱.

دیوانی بدون غزل شکست: سکوت شاه در برابر فاجعه چالدران

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۲ تعداد دانلود : ۱۹
مقاله حاضر به بررسی سکوتِ شاعرانه ی شاه اسماعیل اول صفوی (خطائی) در برابر شکست چالدران (920 م) می پردازد. این پژوهش، با تحلیل ساختار و مضامین دیوان خطائی، نشان می دهد که غیاب هرگونه اشاره مستقیم به این فاجعه نظامی در متن اشعار، نه یک غفلت، بلکه یک استراتژی آگاهانه ایدئولوژیک و ادبی است. از یک سو، روایت رسمی صفوی در نثر تاریخی این دوره، شکست را از طریق برجسته سازی برتری تکنولوژیک عثمانی و بازنمایی حماسی شجاعت شاه توجیه می کرد؛ از سوی دیگر، خطائی در قلمرو شعر، این واقعه را یکسره از حافظه ادبی صفوی حذف کرد. این سکوت سه کارکرد اصلی دارد: حفظ کاریزمای الهی شاه به عنوان «مرشد کامل» قزلباشان، پرهیز از تأیید ضمنی روایت پیروزی عثمانی، و تأکید بر اولویت قلمرو معنوی بر وقایع دنیوی در چارچوب ایدئولوژی صوفی-شیعی. همچنین این پژوهش نشان می دهد که مضامین پساچالدران این دیوان، با تأکید بیشتر بر دنیاگریزی و ثبات معنوی، انعکاس غیرمستقیم بحران روانی-سیاسی این شکست است. نتیجه آنکه دیوان خطائی، بیش از یک سند ادبی، یک ابزار جنگ روانی و بقای ایدئولوژیک در منازعات فرهنگی ایران و عثمانی در قرن دهم هجری بوده است.
۱۳.

مفهوم هویت ایرانی در اندیشه معترضان دی ماه ۱۴۰۴: بررسی نظرات چهار مورد از دانشجویان دانشگاه های مطرح ایران

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۸ تعداد دانلود : ۲۸
هدف نوشتار حاضر بررسی مفهوم هویت ایرانی در اندیشه دانشجویان معترض به وضعیت کنونی ایران است. این نوشتار به دنبال پاسخ به این پرسش بنیادین است که دانشجویان معترض، هویت ایرانی را چگونه تعریف می کنند و چه مؤلفه هایی را در آن برجسته می سازند. برای رسیدن به پاسخ این پرسش، روش مصاحبه با چهار نفر از دانشجویان حاضر در اعتراضات دی ماه 1404 را برگزیدیم. تحلیل پاسخ های آنان نشان می دهد که هر چهار دانشجو بر نقش بنیادین اقتصاد، رفاه و آزادی اجتماعی به عنوان پیش نیازهای شکل گیری هویت پایدار تأکید دارند و همگی به نوعی از وضعیت کنونی ایران ابراز نارضایتی می کنند. با این حال، در منابع اصلی هویت (باستانی، اسلامی یا مدرن)، نقش دین، میزان خوش بینی به تغییر و راهکارهای برون رفت از بحران، اختلاف نظر وجود دارد. برخی بر بازآفرینی هویت بر اساس سلایق روز تأکید دارند، برخی دیگر بر توانایی فرهنگ ایرانی در حل کردن عناصر بیگانه و تولید شکلی نوین باور دارند. نتایج نشان می دهد که نسل جدید دانشجویان معترض، هویت ایرانی را نه یک ارثیه قطعی و مقدس، بلکه عرصه ای برای انتخاب، تألیف و مذاکره میان گذشته، حال و آینده تعریف می کند. در این بازتعریف، عوامل اقتصادی و آزادی های اجتماعی، پیش شرط های اساسی برای هرگونه هویت ایرانی به شمار می آیند.
۱۴.

رویکرد روزنامه اختر به چالش ها و راهکارهای تجارت عصر قاجار(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۶۳ تعداد دانلود : ۷۸
روزنامه اختر که در استانبول و خارج از قلمرو سیاسی ایران منتشر می شد، به دلیل برخورداری از آزادی نسبی از سانسور، قادر بود دیدگاه های اقتصادی و اجتماعی خود را شفاف تر بیان کند. یکی از محورهای مهم این نشریه، تحلیل چالش های تجارت ایران در عصر قاجار بود. این پژوهش با رویکردی توصیفی تحلیلی و مبتنی بر تحلیل محتوای کیفی، مقالات اقتصادی اختر را در سال های 1292 تا 1314ق/1875 تا 1896م بررسی کرده است. داده های مورد مطالعه شامل یادداشت ها و گزارش هایی درباره تجارت، صنایع دستی، مسکوکات، اوزان و مقیاس ها، بیمه، بانک و شرکت های تجاری است. پرسش اصلی پژوهش آن است که اختر چه موانعی را برای توسعه تجارت ایران شناسایی کرده و چه راهکارهایی ارائه داده است. یافته ها نشان می دهد که از نگاه این نشریه، عواملی چون انفعال دولت، نبود سازماندهی اقتصادی، تقلب در تولید کالاهای صادراتی، تراز منفی بازرگانی و فقدان قوانین نوین تجاری از مهم ترین مشکلات ساختاری اقتصاد ایران بوده اند. اختر در کنار نقد این وضعیت، بر ضرورت ایجاد نهادهای جدید اقتصادی مانند شرکت های سهامی، بانک ها، بیمه و برگزاری نمایشگاه های بین المللی تأکید می کرد و آن ها را لازمه پیوستن ایران به اقتصاد جهانی می دانست. این بررسی همچنین آشکار می سازد که اختر به طور هدفمند بخش هایی از کتاب «ثروت ملل» آدام اسمیت را ترجمه و در قالب سلسله مقالاتی با عنوان «مبادی علم ثروت ملل» منتشر کرده است تا اصول اقتصاد بازار را در فضای فکری ایرانِ قاجار مطرح کند. تحلیل محتوای این مقالات نشان می دهد که رویکرد اقتصادی اختر در چارچوب «لیبرالیسم تدبیری» قابل تبیین است؛ یعنی پذیرش اصول بازار آزاد همراه با باور به مداخله اصلاح گرایانه دولت برای رفع موانع نهادی. این پژوهش با بازسازی تحلیلی سیاست های اقتصادی اختر و ارائه این چارچوب مفهومی، امکان فهمی عمیق تر از گفتمان اصلاح اقتصادی اواخر قاجار و روند شکل گیری ایده های بومی اقتصاد در ایران را فراهم می کند.
۱۵.

وقتی اسطوره رنگ می گیرد: تصویر قدرت در نگارگری صفوی

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۹ تعداد دانلود : ۲۳
شاه اسماعیل اول صفوی به عنوان بنیان گذار دولت صفوی، نقشی تعیین کننده در احیای وحدت سیاسی ایران و تشبیت مذهب تشیع ایفا کرد. شخصیت کاریزماتیک او که آمیزه ای از اقتدار سیاسی، باورهای عرفانی و مشروعیت مذهبی بود، زمینه شکل گیری تصویری اسطوره ای و قدسی از وی را در فرهنگ و هنر عصر صفوی فراهم ساخت. این پژوهش با رویکردی توصیفی - تحلیلی به بررسی باز نمایی شاه اسماعیل در نگارگری ایران صفوی می پردازد و می کوشد نشان دهد که چگونه هنرمندان از عناصر بصری، نمادهای مذهبی، نشانه های قزلباشی، رنگ ها و ترکیب بندی های خاص برای نمایش قدرت، مشروعیت و تقدس وی بهره گرفته اند. بررسی نمونه هایی از نگاره های مرتبط با نبردها، مجالس درباری، صحنه های شکار و تصاویر تقدیس شاه اسماعیل نشان می دهد که این آثار صرفا بازتاب رویدادهای تاریخی نیستند، بلکه در خدمت ساخت و تثبیت ایدئولوژی صفوی و مشروعیت بخشی به حکومت قرار داشته اند. نتایج پژوهش حاکی از آن است که نگارگری صفوی با بهره گیری از زبان نمادین و عناصر عرفانی، شاه اسماعیل را فراتر از یک فرمانروای زمینی و در مقام شخصیتی نیمه قدسی و قهرمانانه به تصویر کشیده و بدین وسیله در شکل دهی به حافظه تاریخی و هویت سیاسی - مذهبی ایران عصر صفوی نقش موثری ایفا کرده است.
۱۶.

شاه عباس، معمار هویت ایرانی: روایتی از آزادسازی جزیره هرمز

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۲ تعداد دانلود : ۲۲
آزادسازی جزیره هرمز در ۱۶۲۲ میلادی، فراتر از یک پیروزی نظامی، لحظه تأسیس شکل گیری هویت ملی مدرن ایران بود. شاه عباس اول، با تلفیق نوآوری نظامی، دیپلماسی پراگماتیک و روایت سازی آگاهانه، نه تنها نخستین پیروزی ایران بر استعمار اروپایی را رقم زد، بلکه سه رکن بنیادین هویت ایرانی را بنیان نهاد: حاکمیت دریایی به مثابه بخشی جدایی ناپذیر از تمامیت ارضی، مقاومت در برابر استعمار به مثابه ارزش محوری، و پراگماتیسم استراتژیک به مثابه اصل سیاست خارجی. این مقاله با تحلیل متون تاریخی، اسناد دیپلماتیک و آثار هنری دوره صفوی نشان می دهد که چگونه یک رویداد نظامی، از طریق فرآیند آگاهانه نمادسازی و نهادینه سازی، به بخشی از DNA فرهنگی ایران تبدیل شد؛ روایتی که تا امروز در گفتمان ملی ایران بازتولید می شود.
۱۷.

قزلباش به مثابه «درویش-سرباز»: همگرایی عرفان و خشونت مسلّحانه

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۵ تعداد دانلود : ۲۳
مقاله حاضر به تحلیل پدیده قزلباش به مثابه «درویش-سرباز» می پردازد و همگرایی شگفت انگیز عرفان صوفیانه و خشونت مسلّحانه را در بستر تأسیس دولت صفوی بررسی می کند. این پژوهش نشان می دهد که قزلباشان، برخلاف سنت انزواگرایانه طریقت های صوفی، با تلفیق جهاد بیرونی و زهد درونی، نیرویی انقلابی ایجاد کردند که محرک اصلی آن نه حقوق دولتی، بلکه اعتقاد غالیانه به شاه اسماعیل به عنوان «مرشد کامل» و «مظهر الوهیت» بود. این مقاله با تحلیل ریشه های تاریخی و ایدئولوژیک این جنبش، از تأسیس طریقت صفویه توسط شیخ صفی الدین اردبیلی تا تحول نظامی دوره شیخ حیدر، نشان می دهد که مکانیزم های «قدسی سازی خشونت» و «کاریزمای مطلق» دو ستون اصلی این ایدئولوژی بودند. در ادامه، جنگ چالدران (۹۲۰ ق) به عنوان آزمون عملی این ایدئولوژی تحلیل می شود: ردّ پیشنهاد حمله پیشگیرانه و اتکاء به «جبرگرایی عرفانی» در برابر توپخانه عثمانی، نه صرفاً یک اشتباه تاکتیکی، بلکه نتیجه منطقی ساختار ایدئولوژیک قزلباش بود. پیامدهای این شکست، گذار از ایدئولوژی درویش-سرباز به نظام اداری-مذهبی را در دوره شاه تهماسب و شاه عباس اول رقم زد. در بخش تطبیقی، قزلباشان در کنار سلجوقیان، مرابطان و سنوسیه، به مثابه بخشی از الگویی تاریخی گسترده تر از همگرایی تصوف و قدرت نظامی در جهان اسلام بررسی می شوند. نتیجه آنکه تجربه قزلباش نشان می دهد که ایدئولوژی عرفانی، هرچند در بسیج و ایجاد انسجام بی نظیر باشد، در مواجهه با واقعیت های نظامی و تکنولوژیک، بدون انعطاف پذیری استراتژیک، به شکست منجر می شود.
۱۸.

تحلیل شخصیت محمدعلی میرزا دولتشاه بر اساس نظریه کارن هورنای(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۶۶ تعداد دانلود : ۸۲
شناخت شخصیت افراد اثرگذار و سیاسی در فهم اقدامات و اتفاقات و تصمیمات آنان اثرگذار است. این پژوهش با هدف تحلیل روان شناختی شخصیت محمدعلی میرزا دولتشاه، شاهزاده قاجاری بر اساس نظریه شخصیتی کارن هورنای، روانشناس آلمانی، انجام شده است. او یکی از شاهزادگان قاجاری و حاکم کرمانشاهان، لرستان و خوزستان بود که در دوره زمامداری خود خدمات و اقدامات شایان توجهی انجام داده است. روش مورد استفاده برای انجام این پژوهش، روش کتابخانه ای بود. در این پژوهش نقش شرایط دوره کودکی و اتفاقات تجربه شده توسط محمدعلی میرزا دولتشاه در شکل گیری شخصیت وی بررسی شده است. همچنین اقدامات و رفتارها و خصوصیات شخصیتی وی بر اساس نیازهای روان نژندی مورد تأکید هورنای تبیین گردیده است. بر اساس یافته های این پژوهش فاصله بین خود واقعی و خود آرمانی و نیز نیاز به قدرت، استثمار، تحسین، موفقیت، جایگاه و منزلت اجتماعی، کمال گرایی و استقلال تبیین کننده رفتارها و اقدامات محمدعلی میرزا دولتشاه است.
۱۹.

هنر مجسمه سازی در دوره پهلوی اول و کارکردهای سیاسی اجتماعی آن(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۷۱ تعداد دانلود : ۱۲۹
با آغاز دوره پهلوی، تحول عمده ای در توجه به هنر مجسمه سازی شکل گرفت؛ به طوری که به نظر می رسد ساخت این میزان از مجسمه در طول دوره پهلوی، در تاریخ معاصر ایران بی سابقه بوده است. در این دوره هنر مجسمه سازی تبدیل به ابزاری نمادین برای تجلی سیاست های حاکمان این دوره بر مبنای سه اصل ملی گرایی، باستان گرایی و تجددگرایی بود. بر این مبنا در این دوره هنر مجسمه سازی به شکل ویژه تری کارکردهای سیاسی، اجتماعی و فرهنگی یافت. دولت پهلوی قصد داشت با نمایش مجسمه ها در مراکز اصلی شهر، بر افکار عمومی غلبه کند و جامعه سنتی و مذهبی ایران را با تحولات جدیدی همسو کند که مدنظر روشنفکران و طبقه نخبگان پهلوی بود. به عبارت دیگر، حاکمیت به دنبال آن بود تا از ظرفیت های تبلیغاتی هنر مجسمه سازی در راستای سیاست های خود استفاده کند و اذهان را برای پذیرش این سیاست ها آماده کند. بنابراین پژوهش حاضر در پی پاسخ به این پرسش اصلی است: مجسمه های ساخته شده در دوره پهلوی اول، چه کارکردهای سیاسی، اجتماعی و فرهنگی داشتند و چگونه بازتاب دهنده سیاست های حاکمیت در سطح جامعه بودند؟ پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی، در پی آن است تا با بررسی و مطالعه منابع کتابخانه ای و به ویژه اسناد تاریخی و روزنامه ها، کارکردهای سیاسی، اجتماعی و فرهنگی مجسمه ها را در بستر تحولات دوره پهلوی اول تحلیل کند و از طریق روش نشانه شناسی مشخص کند که نمادهای به کاررفته در مجسمه های پهلوی اول چگونه بر فضای فکری جامعه نقش داشته و اثرگذار بوده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که مجسمه سازی در این دوره کارکردی سیاسی، اجتماعی و فرهنگی داشته و مجسمه ها تحت تأثیر سیاست های دربار و دیدگاه های طبقه نخبگان و روشنفکران عصر پهلوی با اهداف سیاسی، اجتماعی و فرهنگی، ساخته می شد و در معرض نمایش عموم قرار می گرفت. بااین همه مجسمه ها با توجه به موضوع اثر و تحت تأثیر شرایط و تحولات سیاسی با واکنش های متفاوتی از سوی مردم مواجه می شد.
۲۰.

مواجهه یهودیانِ ایران با مسلمانان در عصر فتوحات(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۶۳ تعداد دانلود : ۷۹
یهودیان در طول تاریخ یکی از اقلیت های مذهبی پراکنده در ایران، بودند. پیشینه حضور یهودیان در ایران به دوره اسارت بابلی، هخامنشیان و مادها می رسد. یهودیان در این تاریخ طولانی، همواره متأثر از شرایط زندگی در ایران و همچنین به رغم شمار اندک، در حیات اجتماعی، اقتصادی و دینی مردم ایران تاثیرگذار بوده اند. در این میان یکی از نقاط عطف در تاریخ یهودیانِ ایران، عصر فتوحات و حاکمیت اعراب مسلمان است. با این وصف در این پژوهش تلاش می گردد نوع مواجهه یهودیانِ ایران با مسلمانانِ فاتح و نیز حیات اجتماعی اقتصادی آنان در عصر فتوحات مورد بررسی قرار گیرد. بر اساس یافته های پژوهش به رغم بدبینی هایِ موجود میان اعراب مسلمان و یهودیان، برخورد خشونت باری میان این دو گروه صورت نگرفت و یهودیان در این زمان در مناطق مختلف با توجه به شرایط و موقعیت مکانی، ترکیبی از سازش و انزوا را برگزیدند. یهودیان به عنوان اهل کتاب، در بیشتر مواقع در این دوره در میان مسلمانان زندگی همراه با آسایشی داشتند و گرچه از نظر اجتماعی و دینی محدودیت هایی داشتند، اما از نظر اقتصادی فضای بسیار مساعدتری نسبت به دوره باستان برای آنان فراهم شد. به نحوی که آنها در این زمان، یک دوره «انقلاب تجاری» را تجربه نمودند.

پالایش نتایج جستجو

تعداد نتایج در یک صفحه:

درجه علمی

مجله

سال

زبان