درخت حوزه‌های تخصصی

هنر گره چینی مجموعه ای از اشکال هندسی است که بانظم و ترتیب هماهنگ در کنار یکدیگر قرارگرفته اند. شهر تاریخی ماسوله ازجمله بافت های تاریخی در استان گیلان است که در ساخت بازشوهای آن از آرایه های تزئینی متعددی استفاده شده است. هدف از پژوهش؛ شناخت گونه های تزئینی بکار رفته در بازشوهای اسدمحله ماسوله است. روش تحقیق؛ به صورت های توصیفی- تحلیلی و برای شناسایی انواع گونه های تزئینی بکار رفته در بازشوها از روش کتابخانه ای استفاده شده است. سؤالات پژوهش شرح ذیل است؛ بازشوهای ابنیه اسدمحله در چندین سطح دسته بندی می گردند؟ چه الگوهای گره چینی و قواره بری در بازشوهای ابنیه اسد محله ماسوله استفاده شده اند؟ نتایج تحقیق نشان دهنده آن است؛ آرایه های تزئینی بازشوهای ابنیه اسدمحله در سه سطح: پنجره های تلفیقی، بازشو سربریه های کتیبه ای و بازشوهای سربریه فاقد طرح حاشیه (تکی) دسته بندی می گردند. آرایه های تزئینی بازشوهای اسدمحله متشکل از پانزده الگوی گره چینی و قواره بری است. الگوهای گره چینی شمسه هشت مربع و قواره بری با طرح بته جقه دارای بیشترین تکرار در آرایه های بازشوهای اسدمحله را به خویش اختصاص داده اند. همچنین نتایج نشان دهنده آن است؛ سربریه های کتیبه ای و پنجره های تلفیقی دارای بیشترین الگوی گره چینی و قواره بری هستند و سربریه های فاقد طرح حاشیه (تکی) دارای کمترین الگوی گره چینی و قواره بری در بازشوهای ابنیه مسکونی اسدمحله ماسوله را به خویش اختصاص داده اند.

طبیعت بیجان از موضوعاتی است که دردوره اول قاجار درنقاشی ها دیده می شود ولی درسایه پیکرنگاری دربار هنررسمی این دوران کمتر دیده شده است. طبیعت بیجان به عنوان موضوعی مستقل درحاشیه نقاشی های دوران اول قاجاردیده می شود. این نقاشی به صورت تزیینی بوده و هم به صورت مستقل و هم در ترکیب با پیکرنگاری زنان دیده می شود. در نقاشی طبیعت بیجان در سفره های رنگین غذا و میوه ها با رنگ های متنوع ترسیم شده اند و گاه حیوانی همچون گربه، خرگوش و کبک در کنار سفره دیده می شود. هدف این پژوهش برای پی بردن به ویژگی های نقاشی طبیعت بیجان در دوره اول قاجار و ویژگی های تجسمی آن درترکیب با موضوعات دیگر درهنراین دوره است. سوال نقاشی طبیعت بیجان درهنر دوران اول قاجار دارای چه ویژگی های تجسمی است؟ به صورت مستقل و ترکیب با عناصر دیگر چگونه کار می شده است؟ روش تحقیق در این پژوهش توصیفی- تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه ای و بررسی نمونه های نقاشی دوره اول قاجار است و شیوه تحلیل براساس بررسی اصول و قواعد تجسمی به کاررفته درهنر طبیعت بیجان درنقاشی است. نتایج این پژوهش نشان می دهدطبیعت بیجان درنقاشی های این دوران هم به صورت مستقل کار شده که تعداد محدودی با ویژگی های مشخص است و هم با پیکرنگاری به ویژه زنان و حیوانات ترکیب شده است.

زرین فام، ابداع هنرمندان اسلامی بوده که جایگزینی برای فلزات به شمار می رفته است. این سفال سه دوره را پشت سرگذاشته که دوره اولیه به سبب شکل گیری و میانه به جهت تکامل، از اهمیت ویژه ای برخورداراست.عراق یکی از مراکز سفال زرین فام در صدر اسلام بوده که با صادرات سفال ها، نقش مهمی در انتشار این تکنیک داشته است. سقوط عباسیان و مهاجرت هنرمندان به سرزمین های اسلامی، باعث تلفیق سبک عباسی و بومی شده است. نیشابور از مراکز تولید سفال زرین فام در دوره اولیه، با وجود تأثیر پذیری از سبک عباسی، تفاوت هایی نیز در زمینه سبک ترسیم نقوش داشته است. این پژوهش در نظر دارد با بررسی 16 نمونه ی ظروف شاخص زرین فام عراق و نیشابور، به دسته بندی نقوش، مضامین و تفاوت های سبکی این دو مرکز بپردازد و به این سؤالات پاسخ دهد: نقوش به کار رفته در زرین فام های عراق و نیشابور شامل چه مضامینی است؟ وجوه اشتراک و افتراق نقوش زرین فام های عراق ونیشابور شامل چه مواردی است؟ اطلاعات و داده های مورد مطالعه در این پژوهش با استفاده از منابع کتابخانه ای گرد آوری و سپس به روش توصیفی_تحلیلی مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج نشان می دهدکه نقوش گیاهی، انسانی، هندسی، جانوری و کتیبه ای جزء نقش مایه های اصلی در زرین فام های این دو مرکز بوده و صحنه هایی همچون نواختن، کبوتر، استفاده از دایره در پشت ظرف، نقوش اشکی و هم چنین چشم طاووسی و نقطه چین به عنوان پرکننده زمینه استفاده شده است. تفاوت در سبک ترسیم ، استفاده گسترده از کتیبه و هم چنین به کارگیری بیشتر عناصر ایرانی همچون نقش دوبال ساسانی باعث ایجادنوآوری در زرین فام های نیشابور شده است.

لرستان منطقه ای کوهستانی در شرق بین النهرین است که در سده های هشتم و هفتم ق.م به عالیترین مراحل فلزگری دست یافت. آثار مفرغی لرستان در این دوره متضمن نقشهای ترکیبی از موجودات تخیلی بوده که در عین زیبایی به پشتوانه باورهای عمیق شکل گرفته و بیان کننده اعتقادات رایج در منطقه است. بنابراین برای شناخت دقیق نقشمایه ها و دریافت معنای آن ضرورت ایجاب میکند تا انها بر اساس نماد شناسی مورد مطالعه قرار بگیرند. یکی از تصاویر تکراری اساطیری در هنر لرستان و بین النهرین نقشمایه گاومرد است. هدف این پژوهش شناسایی رابطه تجسمی میان نقش گاو مرد در هنر لرستان و بین النهرین برای مطالعه و بررسی تطور آنها و روند تکاملی اندیشه های مذهبی در هنر جوامع مورد مطالعه است. روش این پژوهش توصیفی تطبیقی و شیوه جمع آوری منابع کتابخانه ای است. تصاویر از طریق موزه و سایت موزه ها تهیه شدند. نتایج نشان میدهد، نقشمایه گاو مرد، نمادی از ایزدان ابتدایی جوامع باستان است که به علت اعتقادات و باورهای آنیمیسم و توتم پرستی وارد هنر جوامع مورد مطالعه شده و به مرور زمان با گسترش اندیشه و آگاهی بشر شاهد دگردیسی در نحوه نمایش آنان هستیم به گونه ای که در تصاویر هر دو جامعه سر و بدن حیوان در نقوش کمرنگ و بتدریج از بین می روند و تصاویر ایزدان به شکل انسانی به نمایش در میآیند و شاخ به عنوان نماد الوهی در سرپوش ایزدان باقی می ماند، تفاوت آنها در نحوه اجراست که از تاثیرات محلی ناشی شده است.

به طور کلی دو دیدگاه رایج در زمینه ارتباط هنر و جامعه وجود دارد؛ رمانتیسم به عدم پیوستگی میان هنر و اجتماع باور دارد و جامعه شناسی به تأثیر هنر و اجتماع بر یکدیگر. دین پدیده ای اجتماعی است و در گذشته هنر که نوعی صنعت به شمار می رفت پیرو ادیان یا جریان های سیاسی اجتماعی جامعه بود. هنر اسلامی نیز در همین بستر با هدف پیروی از دستورات دین اسلام و نزدیک شدن به خداوند پدید آمد؛ در نتیجه نمی توان منکر تأثیر متقابل هنراسلامی و تمدن اسلامی بر یکدیگر بود چرا که هر چند شکل هنر اسلامی ناشی از شرایط معاصرش بود، ایده ی محتوای آن به ذهن هنرمندان وابسته است. پژوهش کتابخانه ای حاضر با تحلیل جامعه شناسانه مبتنی بر نظریات ماکس شلر به بررسی تأثیر هنر و هنرمندان ایرانی بر تمدن اسلامی پرداخته شده است. در این دیدگاه ایده ها مانند دین و هنر بر تمدن و جامعه تأثیر می گذارد؛ این در حالی است که در جامعه نیز باید شرایط پذیرش ایده ها فراهم باشد. مسلمانان عرب که در ابتدا توجهی به هنر نداشتند پس از گسترش قلمرو تحت تأثیر فرهنگ و هنر کشورهایی که فتح کردند از جمله ایران قرار گرفتند. در مقابل ایرانیان نیز با پذیرش اسلام و تألیف آثاری اسلامی بر گسترش و رشد این تمدن، تأثیر به سزایی گذاشتند که در این پژوهش به تحلیل این ارتباط متقابل پرداخته شده است.

ادبیات فارسی با مضامین حماسی، عرفانی، عاشقانه و مذهبی، همواره الهام بخش نگارگران ایرانی و منبع آثار بسیاری از تصویرگران و نقاشان بوده است.در این میان اشعار مولانا به عنوان سرآمد عارفان ایران زمین، هرچند که جایگاه ویژه ای در ادبیات کلاسیک داشته اما تا بحال مصوری سازی نشده است.از این جهت فرهنگستان هنر در ابتدای دهه ی گذشته، برای نخستین بار دست به تدوین این اثر ارزشمند زد و مواجهه ی هنرمندِ نقاش با اشعار مولانا را به نمایش گذاشت تا غزلیات این شاعر برجسته به گونه ای تازه و از دریچه ی دیگری بررسی گردد.هدف از مطالعه ی حاضر که با تکیه بر نظریه ی ترامتنیت ژرار ژنت، روابط یک متن با متون پیش از خود را در قالب بیش متنیت، بینامتنیت، سرمتنیت، پیرامتنیت و فرامتنیت مورد بررسی قرار می دهد، تبیین رابطه ترامتنی بین غزلیات شمس و آثار نقاشان کتاب شمس فرهنگستان است. از این رو پرسش اصلی عبارت است از: بازتابِ متونِ کلامی در آثار تصویریِ کتاب شمس فرهنگستان بر اساس نظریه ترامتنیت ژنت چگونه است؟نتایج پژوهش نشان می دهد که متن تصویری از درون متن کلامی بیرون آمده است و متن نخست گاهی به صورت صریح در متن دوم قابل رویت است و گاهی نیز به صورت استعاری و ضمنی،و یا به شکل تراگونی و جانشینی و بیش متنی قابل شناسایی است. در مواردی نیز هنرمندِ نقاش با برقراری رابطه ای طولی به دسته و گونه ی خود، سرمتنیت را نیز برقرار ساخته است. پژوهشِ حاضر به شیوه توصیفی-تحلیلی انجام یافته و داده های آن با جستجو در منابع کتابخانه ای، مشاهده آثار و مصاحبه جمع آوری شده است.

آثار هنر فطری به طرز خودانگیخته و در جریان عادی زندگی مردم بومی ایجاد شده و بر طبق ذات خود از قواعد شناخته شده تبعیت نمی کنند. عروسک های بومی را می توان از جمله هنرهای فطری به شمار آورد که بر طبق اعتقادات، رسوم و با نمادهایی از فرهنگ منطقه ای خاص به وجود آمده و شباهت فیزیکی با دیگر انواع عروسک ها ندارند. عروسک تکه در منطقه آذربایجان که فرا رسیدن بهار را اعلام می کند نیز از انواع عروسک هایی محسوب می شود که به صورت فطری خلق شده و با توجه به اعقادات و باورها مردم آن منطقه به نمایش درآمده اند. در پژوهش حاضر سعی بر آن است با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی و با استناد به منابع کتابخانه ای به بررسی تاریخی و نمادین عروسک تکه پرداخته و معنای نهفته در آن را بررسی و تحلیل نماید. تحلیل و بررسی انجام شده با استفاده از مطالعات آیکونولوژی صورت گرفته است که توسط اروین پانوفسکی در ابتدای قرن بیستم مطرح شد. با استناد بر این نظریه، تکه در سه سطح پیشاشمایل نگارانه، شمایل نگارانه و شمایل شناسانه بررسی شده است. سطح اول و دوم در مطالعات آیکونولوژیک به ویژگی های ذاتی و فرمی اثر و عواطف سامانبخش موجود در آن می پردازد. در سطح سوم مطالعات شمایل شناسانه، که به تعبیری مهم ترین بخش از این رویکرد است، پیوندهای میان اثر هنری و شرایط فرهنگی و اجتماعی و ادبی سنجیده و بررسی می شود. در عروسک تکه می توان علاوه ارتباط تنگاتنگ با ادبیات، اعتقادات و باورها، فرهنگ و طبیعت مردم آذربایجان، شاهد انطباق این موارد با ویژگیهای بارز هنر فطری بود.

شهر مکانی است که تحرک، تداوم و توسعه از مشخصات بارز آن به شمار می آید و در آن مبلمان شهری، عنصری هویت بخش تلقی می شود؛ به طوری که اغلب شهرهای بزرگ را می توان بواسطه ی ظاهر آنان بازشناخت. هنرشهری علاوه بر اثرات کالبدی مستقیم که بر سیمای یک شهر برجای می گذارد، می تواند عاملی برای رضایت شهروندان، جذب گردشگر و ایجاد فعالیت های اقتصادی-فرهنگی به عنوان عامل پویایی و تحرک به شمار آید. هدف از انجام این تحقیق شناسایی فرآیندهایی ست که از طریق آنها آثار هنری در بافت شهر نصب می شوند و برای ایجاد حس رضایت-مندی در شهروندان و توسعه ی موفق اقتصادی شهر، دارای نقشی حیاتی هستند. پرسش این است که عامل مهمی همچون توسعه هنر شهری چگونه می تواند در جلب رضایت شهروندی و رشد اقتصاد فرهنگی-هنری نقش داشته باشد؟ بدین ترتیب در این پژوهش ابتدا مبانی نظری تحقیق شرح داده شده و سپس تاثیر عوامل مذکور در هنرشهری مورد نقد و بررسی قرارمی گیرد. نتایج تحقیق نشان می دهند که کیفیت ساماندهی هنرشهری بر فضاهای شهری اثرگذارست، لذا شناخت هنرشهری، باعث افزایش آگاهی طراحان نسبت به میزان پاسخگویی شیوه طراحی به نیازهای رفتاری کاربران می گردد که نتیجه این آگاهی احساس رضایت در شهروند و رشد اقتصاد فرهنگی-هنری جامعه است. این تحقیق با ماهیتی کاربردی، به روش: توصیفی-تحلیلی و با شیوه گردآوری اطلاعات: کتابخانه ای-الکترونیکی نوشته شده است.

به علت اجتماعی بودن موجودیت انسان، هویت اجتماعی و عوامل فرهنگی یکی از مؤلفه های تأثیرگذار در زندگی اوست. هنر، آن زمان که پیوندهای عمیق فرهنگی و آشنایی با ریشه های وجودی جامعه شکل گرفته باشد، می تواند هویت یک ملت را نشان دهد. باتوجه به اهمیت کاربرد هویت ملی در عنوان بندی فیلم های ایرانی، پژوهش پیشرو قصد دارد به شناخت عناصر بصری و نشانه شناسی تصویری و نوشتاری مرتبط با اندیشه ایرانی در عنوان بندی یکی از فیلم های مطرح بپردازد و با بهره گیری از نظریه نشانه شناسی پیرس و روش تحقیق توصیفی - تحلیلی، بر این موضوع تأکید نماید. موردمطالعه، تیتراژ فیلم «جعفرخان از فرنگ برگشته» محصول سال ۱۳۶۶ ه.ش است که به دلیل وجود تصاویر و نشانه های مرتبط با گرافیک ایرانی دارای اهمیت است. در بخش تحلیل بصری، عنوان بندی به ۳۴ پلان تقسیم و ترکیب رنگی هر نما مشخص گردیده است. پس از آن، معنا و مفاهیم نشانه ها در جدول ارائه شده است و تصاویری که از نمودهای نقوش، وسایل و آداب ایرانی برخوردار بودند، نمایش داده شده است. نتایج حاصل از این پژوهش بدین شرح است که: در تصاویر و ترکیب بندی ها فقط به نقوش ایرانی بسنده نکرده است؛ بلکه اندیشه ایرانی را به نمایش گذاشته است. بسیاری از نشانه ها با بیان ضمنی، به صورت غیرمستقیم و گاهی با ایهام به انتقال پیام پرداخته است. دقیقاً مانند هنرمندان قدیم ایرانی که همیشه به صورت غیرمستقیم پیام را به مخاطب خود منتقل می کردند. رنگ ها همچنین دارای بیان مفهومی و نمادین هستند. تنوع تکنیک و تصویرسازی و استفاده از گرافیک متحرک این تیتراژ در زمان خود نوآور بوده است.

سوپره ماتیسم سبک ابداعی ماله ویچ است که در دیدگاه او واقعیت برتر جهان، احساسات ناب فارغ از چیزهای دیگر می باشد. این تفکر نیازمند فرم های نو و غیربازنما بود که اشکال هندسی ساده را برای هنرش برگزید. در عقیده او، پیش تر هنر در تلفیق با دیگر عناصر وارد زندگی انسان گشت اما حال، زمان استقلال آن است. سبک ابداعی و افکار ماله ویچ در بستری از پیشرفت های علمی و ظهور نوآوری های انتزاعی شکل گرفت، هم چنین تمایل او به آثار سزان و پست امپرسیونیست ها تاثیر بسزایی در هنرش نهاد که این تاثیرات در شکل و فرم آثار او دریافت می گردد. پرسش اصلی پژوهش حاضر، چگونگی شکل گیری آثار ماله ویچ تحت تاثیر عواملی چون تمایلات هنری او و بستری از تغییرات متاثر از نوآوری های انتزاعی، می باشد. هم چنین ردیابی نسبت میان ترکیب بندی های مدون هندسی در آثار ماله و یچ با پیشرفت های علمی در شاخه ی فیزیک و شیمی در زمانه اش از اهداف پژوهش به شمار می رود. روش تحقیق توصیفی تحلیلی و گردآوری مطالب بصورت کتابخانه ای می باشد. خصوصیات بارز در هر دهه بیان شده و از هر دهه در بازه ی زمانی ۱۹۴۰ ۱۹۰۰، مشخصات و ساختار بصری سه اثر به اختصار در قالب جدول تنظیم شده است. براساس نتایج این پژوهش می توان گفت بستر شکل گیری آثار ماله ویچ و تاثیرپذیری اش از عوامل موجود و نیز تلاش او در ابداع سبکی جهت بیان احساسات ناب، در شکل گیری آثارش موثر بودند که در آثار هر چهار دهه مشهود است. او در تمام ادوار ترکیب بندی های هندسی را به کار گرفته و در نهایت بیشترین ترکیب بندی های هندسی در سده ی چهارم از آثارش نمود پیدا کرده اند.

گروتسک سبکی خارق العاده از هنر تزیینی برجای مانده از روم باستان است که دوباره احیا شده و در پایان قرن پانزدهم و اوایل قرن شانزدهم میلادی مورد استفاده بسیار زیادی قرار گرفته است. در گونه ادبیات گروتسکی، مفاهیمی نظیر: وحشت آفرینی، طنز، هجو، مبالغه، ابزورد، تحریف واقعیت و نظایر آن دیده می شود. استفاده از اصطلاح گروتسک به کاریکاتور نیز گسترش می یابد. هدف از انجام این پژوهش، ارائه مفاهیم گوناگون از دیدگاه های برخی از اندیشه نگاران گروتسک در حوزه ادبی و همچنین آشکار ساختن دیدگاه بصری بعضی از نقاشان رنسانس سده های پانزدهم و شانزدهم میلادی نسبت به آن است. گروتسک را می توان تردیدی بین مفهوم ترس و کمدی تعریف کرد که هرگز به طور کامل به یکی پایبند نمی ماند و دیگری را نیز به طور واقعی رد نمی کند. دور شدن از مدل های کلاسیکِ نظم، تعقل، هماهنگی، تعادل و شکل، خطر ورود به جهان گروتسک را زیاد می کند. گروتسک می تواند تقریباً از هر نظریه ای پشتیبانی کند. گروتسک در آثار تصویری رنسانس اغلب شامل نوعی تلفیق و ترکیب انسان با حیوانات، گیاهان، اشیاء، عناصر طبیعت یا ترکیبات دیگر است. این پژوهش به شیوه توصیفی و تا حدودی تحلیلی انجام گرفته است.

منظور مارکس از توده ها، کارگران صنعتی به آگاهی رسیده ای بود که قادر به ایجاد تغییر در شرایط زندگی و در دست گرفتن چرخه تولید بودند. او صنعت ماشینی را عامل اصلی فاصله طبقاتی ندانسته و معتقد بود که تسلط طبقه قدرت بر تکنولوژی، ماهیت آن را به نفع خود تغییر داده است و کارگران قادر به تغییر شرایط موجود به شرایط مطلوب هستند. این پژوهش با طرح این پرسش که نقش آرای فلسفی مارکس در خلق آثار هنری مربوط به طبقه کارگر چیست؟  به بررسی مولفه های زیباشناسی تصویر کارگر در آثار نقاشی سه دهه پایانی سده نوزدهم پرداخته و بر این فرض استوار است که ساختار هنر در این برهه آغازی بر تاثیرپذیری هنر از فلسفه مارکس در حوزه ماشین، تکنولوژی و تشریح جامعه در دوران صنعت در حیطه کار و سرمایه بود. برای تبیین فرضیه، گفتمان آثار نقاشی ماکسیمیلیان لوس با موضوع کارگر مورد تحلیل انتقادی قرار گرفته است. آثاری که بازتابی از دو گانه آرای مارکس مبنی بر ظالمانه دانستن زندگی صنعتی و تاثیر منفی آن بر زندگی کارگران، و از سویی ضرورت وجود ماشین برای کاهش کار سخت در آرمان شهر او بود. این تحقیق بر اساس ماهیت و روش، توصیفی-تحلیلی و روش گردآوری اطلاعات به صورت کتابخانه ای است.

شیرسنگی تندیسی است نمادین، تاریخی و بیشتر انتزاعی، بر مزار سلحشوران و بزرگان که ریشه در باورهای آیینی، شیعی و قومی دارد. اغلب این تندیس در مناطق بختیاری نشین مشاهده می شود. هدف بازشناسی و تحلیل فرمی و نمادین پیکره هاست. پرسش این است که آیا این پیکره در مناطق مختلف ایران و در دوره های تاریخی، از منظر زیبایی شناختی و مفاهیم شاهد تفاوت هایی بوده است یا خیر؟ روش تحقیق، توصیفی-تحلیلی و شیوه گردآوری اطّلاعات، کتابخانه ای و میدانی است. دامنه پراکندگی این تندیس در 10 استان و 40 شهرستان است و حجم نمونه های مورد مطالعه در این مناطق 550 مورد است. در خوزستان و چهارمحال و بختیاری، پیکره ها از فرمی مکعب گونه برخورداند، دارای شیبند و نماد شجاعت محسوب می شوند. در شهر اصفهان، پیکره ها حالتی آرام و بدنی منحنی دارند که بیشتر نماد نگهبان هستند. در لرستان و برخی شهرهای استان اصفهان پیکره ها چهره ای انسان نما دارند، از شیب کمتری برخوردارند و نماد شجاعتند. در یاسوج و استان فارس، پیکره ها کمی انحنا دارند، حرکت را تداعی می کنند و نماد شجاعتند. در شمال غرب کشور خیز و جهش نمونه بختیاری مشاهده نمی شود و نمادی از شجاعت محسوب می شوند.

هر رشته از دانش، مجموعه ای از قواعد و قانون های ایجابی و سلبی را دارد که معین می کند درباره چه چیزهایی می توان بحث کرد و درباره چه چیزهایی، نمی توان. همین قواعد و قانون های نانوشته، ،"گفتمان" آن رشته خاص هستند. تلاقی مذهب و ملیت در گفتمان صفوی باعث شد تا   پس از ساسانیان، دوباره وحدت دینی مبنای وحدت سیاسی قرار گیرد و هویت ملی در ایران پررنگ شود . گفتمانی که با برجسته کردن، طرد و گاه به حاشیه راندن، تفکر غالب خود را به عنوان حکومتی قدرتمند گسترش داد. در این پژوهش تلاش شده تا تأثیر گفتمان اجتماعی این عصر -که علاوه بر اندیشه های سیاسی حاکم، به سه بخش مذهب شیعه، حکمت ایران باستان و عرفان اسلامی قابل تقسیم است- بر نگاره های دارای صحنه های موسیقی بررسی شود. در این پژوهش توصیفی-تحلیلی، برای تحلیل داده ها از نظریه گفتمان "میشل فوکو"  استفاده شده است. پررنگ ترین نتیجه ای که می توان از این بررسی گرفت این است که، با تمام نفوذ و قدرتی که مذهب شیعه و فلاسفه و عرفای اسلامی در عصر صفوی داشتند، تأثیر مستقیم اندیشه های سیاسی دولت بر نگارگری و استفاده دیداری از واقعیت های اجتماعی در طراحی صحنه های دارای موسیقی مشهود است.

هنر معاصر تلاش دارد از روایت هنر ملی فراتر رود و مبتنی بر تجربه های چندفرهنگی باشد. همانطور که قطر و امارات متحده عربی با تاکید بر سیاست های چندملیتی تلاش میکنند هنر معاصر منطقه را نمایندگی کنند. چندفرهنگی بودن این کشورها به دلیل انباشت نیروی کار خارجی و بین المللی است. اکنون بیش از 80 درصد جمعیت آنها را نیروی کار خارجی تشکیل می دهند؛ لذا ترجیح می دهند سیاست های چند فرهنگی و هنر فراملی را دنبال کنند. در این مقاله به سیاست های هنری این کشورها می پردازیم و این پرسش را دنبال می کنیم که تا چه حد توانسته اند در تحقق سیاست های تراملی و جریان سازی هنر در منطقه موفق شوند؟ روش مقاله حاضر «تحلیل روند» است که طی آن با تحلیل مجموعه ای از رویدادها (مانند تاسیس موزه ها و نمایشگاه های هنری) و آثار هنری (مرور تجربه های هنرمندان)، روند تغییر پارادایم هنر ملی به هنر فراملی مطالعه شد. نتایج نشان داد که سه ویژگی برای هنر در پاردایم تراملی می توان برشمرد: 1. خلق جریان جدیدی از هنر اسلامی معاصر به مثابه تجربه ای چند فرهنگی. 2. خلق آثار هنری دیجیتال و تکنولوژی محور، 3. خلق آثار هنر زیست محیطی همچون فصل مشترک فرهنگ ها و ملیت ها. این تجربه های هنری مورد حمایت سیاست های فرهنگی کشورهای منطقه به ویژه قطر و امارات است.  

آیکونوگرافی طرح واگیره ای قالی در نگاره رستم خان زند، مسأله اصلی مقاله پیش رو است. نگاره رستم خان زند با دربرداشتن دو شاخصه؛ درباری بودن و درج امضاء نقاش سند تصویری اصیلی از دوره زندیه (1209-1163 هجری) است لذا تمامی عناصر نگاره را می توان از الگوهای رایج آن دوره تاریخی لحاظ نمود. مقاله در پی پاسخ به این پرسش است که مطالعه آیکونوگرافیک، چگونه موجب تحلیل طرح قالی موجود در تصویر خواهد شد؟ به نظر می رسد علاوه بر تحلیل یکی از طرح های رایج قالی زندیه، آیکونوگرافی طرح قالی مذکور، مفاهیم و الگوهای فکری دوره زندیه را به نمایش می گذارد. فرضیه این است که نقاش در نگاره مورد پژوهش هرچه به طور واقع در پیرامون وجود داشته به تصویر درآورده؛ اما از سویی دیگر با مفروض دانستن امکان اعمال سلیقه رستم خان این پرسش طرح می شود که در انتخاب برخی عناصر بصری مانند نقوش قالی در تصویر و گزینش طرح واگیره ای اسلیمی برخاسته از سلیقه شاهزاده بوده یا در اندیشه نقاش چه اندازه متصور شده است؟ نقاشِ نگاره آقا صادق دوم است و در سایر آثار ایشان نیز قالی هایی با طرح قاب اسلیمی دیده می شود. ذوق هنری نقاش و سنت نقش اندازی زمانه نسبت به اعمال سلیقه شاهزاده زندی تأثیر بیشتری داشته است. باتوجه به رویکرد کیفی پژوهش، روش تحقیق به صورت توصیفی و تحلیلی و گردآوری اطلاعات در آن با استفاده از منابع کتابخانه ای انجام شده است. همچنین تحلیل ها با اتکا بر رویکرد آیکونوگرافی انجام شده است. نتیجه تحقیق نشان داد به سبب موضوع نگاره و امضاء آقاصادق، قاب اسلیمی واگیره ای از طرح های مرسوم قالی دوره زندیه بوده است. با وجود حاکمیت فضای مثالی هنر ایرانی بر تابلو، یکایک عناصر بصری وحدت رویه داشته و سنت باستان گرایی قابل درک است. انتخاب نوع قالی نیز متأثر از محتوا بوده و با فرم کلی نگاره دارای وحدت است.

کفراسیس، گزارش ِکلامی یک تصویر است. متون اکفراستیک در تحولات هنر نقش ارزنده ای داشته اند. در خلالِ اکفراسیس می توان از زاویه ای تازه به آثار تجسمی نگریست و به حقیقت اثر هنری نائل آمد. علاوه بر این، در صورت از میان رفتن اثر هنری، به کمک یک متن اکفراستیک می توان آن اثر را به یادآورد و مورد بازآفرینی قرارداد. محمودخان صبا (ملک الشعراء) یکی از هنرمندان دوره قاجار است که در هر دو حوزه شعر و نقاشی آثاری خلق نموده است. او را از مهم ترین نقاشان دوره ی قاجار برشمرده اند. وی علاوه بر نقاشی، در شعر نیز از سرآمدان روزگار خود بوده است. مضامین مشترک در شعر و نقاشی محمودخان صبا یکی از جلوه های اکفراسیس است که این مقاله در پی بررسی آن است و در نهایت به پرسش چگونگی بروز اکفراسیس واقعی یا ذهنی بودن آن در آثار این هنرمند پاسخ می دهد. رویکرد این پژوهش کیفی است و روش ارائه آن تحلیلی و توصیفی است. روش جمع آوری اطلاعات این پژوهش با استفاده از مطالعه منابع کتابخانه ای و نیز بر آمده از پایگاه های اطلاعات علمی و عمومی است. به موجب یافته های این مقاله آنچه در شعر محمودخان صبا (ملک الشعراء) حائز اهمیت است، کاربستِ اکفراسیس است که می تواند یاری رسان ِ ما در فهم و شناخت نقاشی های این هنرمند قاجار باشد. این اکفراسیس، به دو صورت اکفراسیس ذهنی و اکفراسیس واقعی در شعر او دیده می شود. آن جا که شعر او با نقاشی او همگام می شود اکفراسیس واقعی اتفاق می افتد و آن جا که به صورت یک گزارش کلامی در خدمت توصیف یک بنای معمارانه ( نظیر باغ و عمارت سلطنت آباد) به کار می رود اکفراسیس ذهنی رخ داده است.

اسب با همان حضور پررنگی که در زیست گذشتگان -خصوصاً پادشاهان- داشته به تصاویر کتاب ها راه پیدا کرده است، از این رو او یکی از مهم ترین ابژه های تصویری در خلق نگاره ها قلمداد می شود. با توجه به این موضوع و نگاه به ارزش حیوانی که نه تنها نماینده ی قدرت و عظمت یک لشکر بوده است بلکه نقش یگانه ای در خودنمایی های شاهانه ایفا می کرده باید پرسید مصوران او را چگونه به تصویر کشیده اند؟ آن ها که خود در بستر جامعه ی درباری می زیسته و یحتمل صاحب اسبی بوده تا چه اندازه در تصویرگری این حیوان به کیفیاتی وفادار بوده که بر اسب خوب و زیبا دلالت داشته است؟ آیا این کیفیات که مستخرج از متون اسب شناسی از جمله فَرَس نامه ها و دیگر کتاب های نوشته شده در باب خیول و اسبان است با معیارهای مصوران در تصویرگری اسب هم پوشانی دارد یا به کل متفاوت از یکدیگر هستند؟ برای پاسخ به این سوال ها تنها سه شاهنامه ی مصور عصر تیموری به روش توصیفی-تحلیلی مطالعه شده اند. دو نتیجه از این پژوهش حاصل می شود، نخست اینکه بازنمود اسب در این سه دست نوشته ی مصور خارج از چارچوب طبیعت نبوده است. دوم آنکه مصوران شاهنامه ی بایسنغری تلاشی ستودنی در جهت تصویرگری اسب نیک داشته اند و معیارهای ایشان بسیار به گفته های اسب شناسان نزدیک است.

صورت فلکی یا هم اختران، گردایه ای از ستارگان است که از دیدگاه زمینی به شکل ویژه ای مانند سازی و نامگذاری شده اند. این بخش از نجوم، از دیرباز برای نشانی دهی و فهم آسان تر ستاره شناسی، در ملل مختلف مرسوم بوده است.  برای شناخت بهتر و سریع تر و دریافت صحیح اطلاعات در زمینه علم نجوم، تصویر سازی صورفلکی به عنوان شاخه ای از هنرهای تجسمی پدید آمده است. در این نوع از تصویر سازی هنرمند علاوه بر مهارت های تصویر سازی می بایست در علم نجوم نیز مطالعاتی داشته باشد. در این پژوهش، ترجمه یکی از نسخه های فارسی کتاب " صور الکواکب " تالیف دانشمند بزرگ ایرانی، صوفی رازی مورد بررسی قرار می گیرد،که به دستور منوچهر خان حاکم صاحب ذوق مشهد در دوره ی صفوی ( قرن 11ه.ق) و با تصویر سازی های ناب استاد "ملک حسین اصفهانی" استنساخ گردیده است. این نسخه دارای 373 صفحه و دست کم 99 نگاره نفیس می باشد که اکنون در مجموعه ای به نام اسپنسر محفوظ در کتابخانه عمومی نیویورک نگهداری می شود.  به نظر می رسد باز تولید دست کم دو کتاب علمی الحشایش و صور الکواکب در دوره منوچهر خان حکایت از علاقه همزمان منوچهر خان به علم و هنر باشد. شیوه بررسی نسخه توصیفی-تحلیلی می باشد؛ که از طریق مطابقت تصویر سازی ها با متن انجام گرفته است.

بررسی و تحلیل کنش عکاسی بر اساس نظریه کنشگر- شبکه برونو لاتور هدف این پژوهش است. لاتور با رویکردی شبکه ای به موجودات جهان و روابط میان آن ها می نگرد؛ بدین معنا که جهان فارغ از مقوله بندی ها و تفکیک های رایج، مملو از کنشگران انسانی و غیرانسانی است که برای رسیدن به اهداف خود در حال ساخت پیوندها و شبکه های جدیدند. دغدغه این نظریه، مطالعه نحوه پیوند یافتن کنشگران مختلف در درون هر شبکه ای است. براین اساس، تولید عکس را می توان مبتنی بر کنشی شبکه ای و محصول پیوند سه عامل اصلیِ دوربین، عکاس و جهان دانست. ازاین رو، پژوهش حاضر با روش توصیفی - تحلیلی و تطبیقی به دنبال پاسخگویی به این پرسش است که جایگاه و نقش هرکدام از این کنشگران در فرایند تولید عکس چیست و نحوه ارتباط و پیوند یافتن آن ها با یکدیگر چگونه است؟ نتایج نشان می دهد در کنش عکاسی، سه کنشگر اصلی یعنی دوربین (به مثابه واسطه ای تکنولوژیک با امکانات متعدد)، عکاس (در مقام کنشگری انسانی با اهدافی خاص) و جهان (به عنوان کنشگرِ فعالِ غیرانسانی) با یکدیگر درمی آمیزند و از برهم کنش آن ها به شکل های مختلف، یک عکس با ویژگی های خاص تولید می شود. همچنین، شبکه عکاسی همواره با ورود کنشگران و بازیگران جدید در حال بازتعریفِ خود و تغییر و تبدیل است.