درخت حوزه‌های تخصصی

یُصوِّر أدب المقاومه معاناه الإنسان فی مواجهه الظروف القاسیه المفروضه، وذلک عبر الکشف عن الضغوط الاجتماعیه والسیاسیه. وقد أفضى هذا التوجه إلى تسلیط الضوء على الروابط بین الأدب وعلم الاجتماع وعلم النفس، وإلى نشأه النقد السیکولوجی. فی هذا السیاق، قدَّم أبراهام ماسلو نظریته المعروفه ب تدرج الحاجات، التی تُبیّن کیفیه تأثیر الحاجات الإنسانیه على أفعال الفرد وعلاقاته. تهدف هذه الدراسه، المعتمده على المنهج الوصفی التحلیلی، إلى بحث ثبات أو تغیُّر النمط المقاوم لشخصیه أبی عبد فی قصه "القمیص المسروق" للکاتب الفلسطینی غسّان کنفانی، وتحدید الکیفیه التی أثّرت بها مقاومه أبی عبد، فی ضوء تدرج ماسلو للحاجات، على سلوکیاته وعلاقاته وقراراته. خلصت نتائج البحث إلى أن مقاومه أبی عبد کانت فی البدایه سلبیه وداخلیه، لکن تفجُّر رغبته فی تحقیق العداله حوّلها إلى مقاومه عدوانیه. علاوه على ذلک، أدت مقاومته فی مواجهه إحباط حاجاته الأساسیه إلى تفعیل آلیات دفاعیه لدیه مثل التجنب والکبت والإزاحه. ومع ذلک، فإن هاجس المعیشه منعه من مقاومه برود علاقاته، لکن على مستوى اتخاذ القرارات، فإن مقاومته قد حالت دون انصیاعه لإغراءات الذات وقیامه بالسرقه.

مفاهیمی مانند محیط زیست و منابع طبیعی محور اصلی توسعه پایدار در جوامع امروزی به شمار می روند و همواره به عنوان بخشی از سرمایه ملی کشورها مورد توجه بخش قانون گذار بوده اند. این مقاله به بررسی سطح انطباق قوانین حقوقی مرتبط با محیط زیست و منابع طبیعی، با مبانی اخلاق زیستی و آموزه های دینی می پردازد. هدف اصلی این پژوهش ارزیابی چگونگی تأثیر اصول اخلاق زیستی بر توسعه قوانین محیط زیستی و همچنین نقش آموزه های دینی در شکل دهی رویکردهای قانونی در حفاظت از منابع طبیعی است. در این مقاله به مفاهیمی مانند مسئولیت انسانی، عدالت بین نسلی و یکپارچگی اکوسیستم اشاره خواهد شد. یافته های این مطالعه نشان دهنده غلبه رویکرد انسان محور در قوانین موجود زیست محیطی و عدم درنظرگیری ارزش ذاتی طبیعت در آنهاست؛ همچنین انطباق این قوانین با مبانی اخلاق زیستی و آموزه های دینی نشانگر عدم پرداخت مناسب به برخی اصول بنیادین در قوانین حقوقی است که مهم ترین آنها عبارتند از: اصل ارزش ذاتی طبیعت و لزوم امانتداری، اصل تکلیف گرایی انسان و نیز اصل یکپارچگی زیست بوم. نتایج تحقیق بیانگر ضرورت توجه ویژه به رویکرد زیست محور به موازات رویکرد انسان محور در وضع قوانین یادشده است؛ به طوری که با چنین رویکردی بخشی از قانون گذاری و سیاست گذاری های محیط زیستی می بایست با اصالت بخشی ذاتی به محیط زیست انجام پذیرد؛ به عبارت دقیق تر در یک جامعه توحیدی با نظام فکری اسلامی، حفاظت از محیط زیست نه یک انتخاب راهبردی که تجلّی مستقیم جهان بینی توحیدی و جلوه ای از حضور مسئولانه انسان در مقام خلیفه الله است. این دیدگاه پشتوانه ای استوار برای مقابله با چالش های نوین زیست محیطی از بحران تغییرات اقلیمی تا تخریب روزافزون تنوع زیستی به شمار می رود.

با در نظر داشتن این حقیقت که قرآن کریم اولین و متقن ترین منبع تشریع احکام اسلامی است و دستور اقامه نماز طواف از ارکان اصلی مناسک عمره و حج تمتع، از آیه 125 سوره بقره استنباط شده است، کشف قرائت صحیح از میان قرائات متعدد آیه و در نتیجه حکم مستنبط از آن، به جهت مذموم بودن پیروی از غیر علم و یقین، به حکم شرع و عقل ضروری می نماید. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی تحلیلی، ضمن تبیین رویکرد قرآن پژوهان و فقیهان در حکم فقهی مستفاد از قرائات متعدد آیه، به دنبال واکاوی حجیت قرائات به مدد ظاهر آیه و سیاق آیات و در نتیجه استنباط حکم شرعی است. یافته های پژوهش نشان می دهد در مواردی که اختلاف قرائت منجر به اختلاف در معنا و در نتیجه حکم مستفاد از آیه می گردد، رجوع به قرینه هایی نظیر روایات اهل بیتM، سیاق آیات، فنون ادبیات عرب و... بیش از پیش احساس می شود. در همین راستا، قرائت غیر مشهور آیه «وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِیمَ مُصَلًّی»، خلاف آنچه که ادعا شده، با سیاق آیات تناسب کمتری دارد و بالطبع از اعتبار کمتری جهت استخراج حکم فقهی برخوردار است.

برخی از دعاوی به‌لحاظ ماهیت موضوعی قابل ارجاع به داوری نیستند. قانون‌گذار این استثنائات را در ماده ۴۷۸ قانون آیین دادرسی مدنی درج نموده است. با این حال، ناگزیر، برخی از موضوعات کیفری و ادعاها که در واقع متفرعات ناشی از آن‌ها است، ممکن است به روند داوری خزش کنند. که می‌توان با مطالعه تطبیقی حقوق داوری کشورهای پیشرفته، ازجمله انگلیس به یکی از مهم‌ترین مباحث داوری شامل مقایسه نقش داوری در اجرای قوانین حقوقی - اخلاقی متفرعات ناشی از جرم در نظام حقوقی ایران و انگلستان که تاکنون به‌صورت مستقیم مطالعه‌ای درخصوص آن صورت نپذیرفته است، پرداخت. حکمیت از نظر دانش فقه جایگاهِ قضاوت و شئون حکومت تلقی شده و با همان رویکرد خاص، مورد تحقیق و بررسی قرار گرفته است. تحقیقات فقهی انجام‌یافته تاکنون بر محور حکمیت از جامعیت خوبی برخوردار بوده است، البته پژوهش‌های فقهی، با همه امتیازات علمی که دارد، عموماً در فضای تاریخی موضوعات و گاهی باتوجه به ظرف جغرافیایی آن‌ها شکل می‌گیرد. دوربودن و فاصله حوزه‌های فکری، پژوهشی در مقوله‌های دینی، از ماهیت فعلی برخی موضوعات، باعث جدایی محققان از ماهیت و شرایط کنونی برخی موضوعات شده و سبب گردیده است پژوهش در این‌گونه موضوعات با پیشینه موجود در بستر تاریخی محصور بماند و تغییرات و تطوّرات آن‌ها از ذهن و اندیشه محققان و اثر تحقیق دور بماند، لذا از آنجایی که مطالعه حاضر با رویکرد توصیفی - تحلیلی صورت پذیرفته است، این نوشتار با نظر به بایستگی نگاهی نو به حکمیت در کاوش‌های فقهی، حقوقی نگارش یافته است و با رویکرد تطبیقی با نظام حقوقی انگلیس به‌دنبال آن است به این سؤال که بین نظام حقوقی ایران و انگلیس از منظر نقش داوری‌ در تسهیل اجرای قوانین حقوقی - اخلاقی با پیش‌زمینه‌ فقهی متفرعات ناشی از جرم چه تفاوت‌هایی وجود دارد؟، پاسخ دهد.

افسردگی از جمله اختلالات روان شناختی است که می تواند تحت تاثیر تصور فرد از خود به عنوان یک انسان قرار بگیرد. هدف پژوهش حاضر، بررسی دیدگاه انسان شناسی دختران دارای افسردگی بود. بدین منظور، از بین زنان مراجعه کننده به مراکز مشاوره شهر رشت در سال 1401 که بر اساس تشخیص دی اس ام سابقه افسردگی داشتند، به طور هدفمند نمونه گیری آغاز و تا اشباع نظری ادامه یافت. در مجموع 16 دختر با سابقه افسردگی انتخاب و به شیوه نیمه ساختارمند مصاحبه انجام و نهایتاً با روش تحلیل محتوای کیفی جهتمند، تحلیل شد. یافته ها نشان داد که دیدگاه انسان شناسی حول 6 مقوله اصلی ماهیت انسان (با مقوله های فرعی موجودی لذت گرا، سرگردان و بی هدف، موجودی منفی، موجودی فانی)، هدف زندگی (با مقوله های فرعی زندگی در لحظه، بی معنایی، پوچی)، غایت زندگی (با مقوله های فرعی مرگ، رسیدن به هدف و سیاهی)، منشا ارزشمندی انسان (با مقوله های فرعی جلب توجه دیگران، ظاهر زیبا، احساس شخصی، فاقد ارزشمندی)، ملاک عمل (با مقوله های فرعی سودمندی در عمل، تایید دیگران، حس رضایت شخصی، همنوایی) و منشا وجود (آغاز) انسان (با مقوله های فرعی خدا، تکامل (داروین)، ازدواج) قرار داشت. توجه ویژه به مقوله های کشف شده، مانند منشأ ارزشمندی و هدف زندگی، به متخصصان بالینی این امکان را می دهد تا به لایه های زیرین افکار خودآیند منفی راه یابند و درمان را به قلمرو معنا و هویت بکشانند. بر این اساس، پیشنهاد می شود "بازسازی روایت انسان شناختی" به عنوان یک مولفه مکمل و قدرتمند در بسته های مداخله ای برای افسردگی جدی گرفته شود. چنین رویکردی، درمان افسردگی را از سطح اصلاح شناخت، به سطح تغییر پارادایم وجودی ارتقا می دهد.

این پژوهش با استفاده از روش شناسی ترکیبی شامل «تحلیل مفاهیم متضاد» و «تحلیل مضمون»، به استخراج دلالت های حکمرانی توحیدی از سوره یوسف پرداخته است. داده ها از طریق کدگذاری باز و محوری آیات این سوره استخراج شده و در قالب یک ماتریس چهاربُعدی (مفهوم اولیه، مفهوم متضاد، نوع مفهوم، مقوله محوری) سازماندهی شدند. نتایج نشان می دهند حکمرانی در این سوره مشتمل بر حکمرانی در ابعاد اعتقادی، اخلاقی، فقهی و تجربی است که از الگوی جامع دینی (اعتقادات، اخلاق و فقه) پیروی می کند. بررسی کلان یافته ها نشانگر این نکته است که دلالت های حکمرانی در این سوره بر مبنای یک معماری سه لایه ای ساختار یافته است: لایه هستی شناختی (اعتقادی) که مشروعیت حکمرانی را در چارچوب توحید و نفی طاغوت تعریف می کند؛ لایه هنجاری (اخلاقی-فقهی) که با تلفیق فضیلت گرایی اخلاقی و نظام حقوقی الهی، جلوگیری از فروکاستن حکمرانی به قواعد صوری را ممکن می سازد؛ و لایه راهبردی (تجربی-عقلانی) که به کارگیری عقلانیت ابزاری در چارچوب عقلانیت ارزشی را نشان می دهد. این الگو، حکمرانی را به عنوان یک «نظام حکمرانی پویا» تعریف می کند که در آن، ثبات ارزشی (مبتنی بر توحید) با انعطاف راهبردی همزیستی دارد. این مطالعه نشان می دهد که سوره یوسف نه تنها یک روایت تاریخی، بلکه گنجینه ای از اصول و مبانی حکمرانی توحیدی است که می تواند به عنوان گفتمان انتقادی در برابر نظریه های غربی حکمرانی عمل کند.

یکی از منابع معرفتی که اصولیون معرفی کرده اند و در ساختار این دانش جایگاه مختص به خود را دارد، عقل است؛ لکن آن چنان که شایسته و بایسته بود، نه در نقش عقل و نه در سهم آن در دانش اصول، کاربست شایان توجهی صورت نگرفته است. با توجه به اینکه برای ارتقای فقه باید اصول را تقویت کرد و برای تقویت اصول لازم است نقش و جایگاه عقل در اصول فقه تقویت شود. استاد جوادی آملی بر این باور است که درباره عقل از دو جهت راه صواب پیموده نشد. یکی از جهت نقش، زیرا عقل سراج است، نه صراط؛ پس هرگز برای عقل شأنی جز کشف حکم نیست. بر این اساس ذکر عقل در کنار دو منبع احکام الهی، یعنی کتاب و سنت، خلط بین سراج و صراط است. دیگری از جهت بی مهری به عقل که در دانش اصول به صورت متناسب بدان پرداخته نشده و به سهم کارآمدی آن توجهی نشده است. این تحقیق با روش توصیفی و تحلیلی بر آن است که با تأکید بر دیدگاه استاد در خصوص نقش و سهم عقل در اصول فقه، زمینه ای برای اصلاح ساختار و تبویب دانشی به مراتب عمیق تر و کارآمد تر از اصول فقه کنونی فراهم آید.

اخلاق حرفه ای، مدار جریان ارزش ها در سازمان است. نظام هایی که مبتنی بر اندیشه های دینی و ارزشی شکل می گیرند، به مراتب توجه بیش تری به این موضوع دارند. در چنین نظام هایی وجود اخلاق حرفه ای در کارگزاران از اهمیت بالایی برخوردار است. آن چه به عنوان مسأله در این پژوهش مورد توجه قرار می گیرد، تبیین ابعاد اخلاقی حرفه ای است که در کنش-های ارتباطی کارگزاران تأثیرگذار می باشد. هدف این پژوهش بررسی سخنان مقام معظم رهبری و تبیین ابعاد اخلاق حرفه ای کارگزاران است. این ابعاد، زمینه های مطلوب روابط اجتماعی کارگزاران و کنش های ارتباطی آن ها در فرایندهای حاکمیتی را ایجاد می نمایند. در این پژوهش اطلاعات با روش کتابخانه ای و مراجعه به سخنان مقام معظم رهبری گردآوری شد و با استفاده از روش تحلیل مضامین مورد بررسی و تحلیل قرار گرفت. ابعاد اخلاق حرفه ای کارگزاران که در این پژوهش مورد شناسایی قرار گرفت، شامل سیاست های عادلانه، استفاده از ظرفیت های معنوی، جریان اخلاق در همه شؤون زندگی، کفایت اخلاقی، تربیت اخلاقی و توسعه گفتمان های اخلاقی می باشد. هر یک از این ابعاد، نقش مهمی در ایجاد و تحقق اخلاق حرفه ای در کارگزاران دارند.

یعدّ النقد الثقافی من أهمّ مراحل نضج النقد بتوجیهه الأنظار نحو القضایا والتحدیات الّتی صادفها الإنسان فی بؤره تطوّرات العهد الحدیث والّتی لایستثنی منها الأدب. نظریّه الأنساق الثقافیّه تبحث عن علاقه الأنساق المضمره والمتجذّره فی ثقافه الإنسان والأدب، وهی من أهم فروع النقد الثقافی الّتی وجّه عبد الله الغذّامی الأنظار إلی مکانتها فی الثقافه العربیّه. خماسیه مدن الملح لعبد الرحمن منیف من أهمّ السردیات العربیه التی استطاعت أن تقدّم صورهً عن العلاقه الجدلیّه بین العربی والغربی، حیث تناول هذا العمل الأدبی قضایا ثقافیّه واجتماعیّه مهمّه لا یسهل سبر غورها إلّا من منظار النّقد الثقافی. حاول هذا المقال أن یتناول الأنساق الثقافیه الغربیه المثیره للجدل فی خماسیّه مدن الملح ومواجهه الأنساق الثقافیه العربیّه لها، کما أنّ الباحثین توقّفوا عند موقف الشخصیات العربیه وأنساقها من الطوابع الثقافیه للآخر، وفقاً للمنهج الوصفی التحلیلی، وارتکازاً على التحلیل النقدی الثقافی والإطار العام لنظریّه الأنساق الثقافیّه لعبد الله الغذامی. تکمن أهمیه دراسه خماسیّه مدن الملح من هذا المنظور فی التقابل العربی والغربی الذی کوّن حبکه الروایه، التقابل والصراع المتجذّر فی الواقع والذی یحکی عن الأزمات والصراعات الجدیّه التی باتت تعانی منها البلدان العربیّه فی مواجهتها مع الآخر. یهدف هذا البحث إلی الکشف عن أهمّ الأنساق الثقافیه الغربیّه الأکثر تفاعلاً وجدلیّه من منظور العربی، وکذلک کیفیه ظهور موقف الشخصیات العربیه وأنساقها بالنسبه إلى الطوابع الثقافیه للآخر. یحکی قسم من نتائج هذا البحث أن النسق التکنولوجی الغربی فی مواجهته النسق الأسطوری المضمر وکذلک النسق الاجتماعی الحداثی الغربی فی لقائه مع النسق البدوی أهم الأنساق الثقافیه الغربیه المثیره للجدل، إذ فُسّرت الأنساق التکنولوجیّه حسب الأنساق الأسطوریه المضمره للعربی والّتی کشفت عن مدی دور الأنساق الأسطوریه البارز فی الثقافه العربیه، کما أنّ الأنساق البدویه حاولت تفسیر الأنساق الاجتماعیه الحداثیه للغربی. هذا وإنّ نظره العربی إلى الآخر الغربی لم تکن نظره استطلاعیه استکشافیه، بل ظهرت محاولات تفسیر الأنساق الغربیه بواسطه الشخصیات العربیه حرصاً على الأنساق الثقافیه العربیه المضمره وحفاظاً على سلامتها أمام الآخر.

انتظار به عنوان یکی از ارکان مهم فرهنگ دینی شیعه، در روایات اهل بیت (ع) جایگاهی بنیادین دارد. این مفهوم نه صرفاً به معنای چشم داشت منفعلانه به آینده ای نامعلوم، بلکه فرایندی فعال، پویا و اصلاح گر معرفی شده است که هم اصلاح فردی را دربر می گیرد و هم به انسجام اجتماعی، هویت سازی و مقاومت تاریخی شیعه یاری می رساند.پژوهش حاضر با رویکرد حدیث پژوهی، به تحلیل جامع انتظار در منابع روایی پرداخته و نشان داده است که این آموزه در چهار سطح اصلی قابل بررسی است:بعد فردی: انتظار عامل تهذیب نفس، تقویت ایمان، صبر و امیدواری است.بعد اجتماعی: انتظار به همبستگی مؤمنان، تقویت اخلاق اجتماعی و مسئولیت پذیری می انجامد.بعد تاریخی سیاسی: انتظار شیعه را در طول تاریخ در برابر ظلم و انحراف پایدار ساخته و منبع الهام برای حرکت های اصلاحی و انقلابی بوده است.بعد هویتی: انتظار سبب تداوم فرهنگ ولایی، بازتولید سنت های دینی و حفظ هویت مستقل جامعه شیعی شده است.روش این تحقیق مبتنی بر تحلیل محتوای روایات منتخب از منابع حدیثی معتبر مانند الکافی، کمال الدین، الغیبه و بحارالأنوار است. نتیجه پژوهش نشان می دهد که انتظار در نگاه حدیثی، یک راهبرد چندبعدی برای تربیت فرد و جامعه است و می تواند در حل مسائل اجتماعی معاصر نیز کارکرد داشته باشد.

در اواخر حکومت امویان، به دلیل نزاع با نیروهای مخالف به ویژه عباسیان و تمرکز بر سرکوب آن ها، امام محمد باقر و امام جعفر صادق (علیهماالسلام) فرصت پیدا کردند تا معارف دینی فراموش شده دوره پیامبر اسلام را برای مردم ارائه دهند. این دوره از حیات شیعیان دوره بسیار حساسی بود؛ چرا که نقطه آغاز بسیاری از قیام ها در این زمان زده شد و باعث به وجود آمدن قیام های شیعی در سال های بعد گردید. شناخت وضعیت شیعیان، نیازمند بررسی جنبه های گوناگون سیاسی، اجتماعی و فرهنگی است. مقاله حاضر با روش توصیفی- تحلیلی و بر پایه منابع کتابخانه ای یافته های خود در قالب چهار الگوی محیطی: قوت (شکل گیری مکتب علمی، جغرافیای تشیع، وجود رهبر واحد و وضعیت فرهنگی جامعه شیعی) و ضعف (وضعیت اقتصادی شیعیان، وضعیت سیاسی و اجتماعی شیعیان، انشعاب شیعیان، مشاغل شیعیان، اختلاف در مصداق امام و قیام های نابهنگام) به لحاظ درونی و فرصت (اختلاف بین امویان، درگیری امویان و عباسیان، قیام برعلیه حکومت وقت، مبارزه عباسیان بر علیه امویان و رفع ممنوعیت حدیث) و تهدید (جریان های فکری سیاسی عصر امام باقر و امام صادق (علیهماالسلام)، عملکرد حکومت های وقت، ممنوعیت کتابت حدیث و احادیث ساختگی) به لحاظ بیرونی را مورد بررسی قرار می دهد.  

در قرآن کریم، یکی از آفرینش های هنری در بیان مصادیق عبارات مبهم، استفاده از کنایه از موصوف است. این نوع کنایه به معنای بیان صفاتی غیرصریح درباره فرد یا شیء است که با قرینه ای مشخص به یک موصوف خاص یا عمومی اشاره دارد. در این پژوهش، رویکرد کنایه از موصوف در تفسیرهای تبیان، کشاف و المیزان بررسی شده است. برخی نتایج، بیانگر این واقعیت است که در سه تفسیر یاد شده، کنایه از موصوف در واژگان و عبارت های «الرَّفَثُ » سخن زشتى که تنها در بستر زناشویى به زبان مى آید، کنایه از عمل زناشویی، عبارت «أَوْ لامَسْتُمُ النِّساءَ» لمس لذت بخش با یکدیگر، کنایه از حالت جنابت، واژه «الغائط» مکان پست، کنایه از مدفوع وقضاء حاجت ، واژه «صَعیدا» سطح زمین، کنایه از خاک پاک، عبارت «ینَشَّؤُا فِی الْحِلْیهِ» نیازمند به زینت و آرایش که خود را زینت دهد و نقص خود را پنهان نماید، کنایه از زن نازپرورده و ترکیب «فَوْقَ الْأَعْناق »، ضربت زدن قسمت بالای گردن، کنایه از سر و کله، واژه وصفی «النازِعَات»، کِشندگان، کنایه از فرشتگانى که ارواح بشر را قبض نمایند، واژه «الرَّاجِفَه»، جنباننده زمین و کوه ها، کنایه از قیامت، و ترکیب «ذاتِ الرَّجْع » باز گرداننده و ارجاع دهنده، کنایه از ستارگان در حال گردش و یا باران، وترکیب وصفی «ذاتِ الواحٍ و دُسُر» دارای تخته هاى بزرگ با میخ ها ساخته شده، کنایه از کشتی بزرگ و محکم، علی رغم ذکر مصادیق متعدد و مشابه، اما در معنایی گسترده تر از ذکر ملزوم و اراده لازم و با عبارت های کنایه، کُنِی، أرادَ، و مُراد به کار رفته است.

انسان از بعضی موجودات فیزیکی پیرامون خویش تأثیر می پذیرد. این تأثرات در درون انسان تجربه شده و به طور مستقیم و بدون نیاز به مفاهیم مورد ادراک قرار می گیرد. برخی حس گرایان در فلسفه تحلیلی همچون راسل این تأثرات را امور فیزیکی تلقی نموده ، لذا به این نتیجه رسیده اند که انسان می تواند بدون نیاز به عقل و مفاهیم عقلی دست کم از برخی از موجودات فیزیکی (تجارب حسی) آگاه گردد. از طرف دیگر در نگاه برخی دیگر از حس گرایان همچون پوزیتویست های منطقی، آگاهی مزبور پایه هر نوع آگاهی به عالم خارج است. از اینرو از یک طرف نقش عقل و مفاهیم عقلی (مفاهیم کلی) را در شناخت موجودات فیزیکی نفی می کنند و از طرف دیگر بر بی معنی بودن گزاره های متافیزیکی تأکید دارند؛ مطابق با این رویکرد باید روش برهانی در هستی شناسی فلسفی کنار گذارده شود و این وظیفه خطیر را تنها به علوم حسی واگذار نمود. در این مقاله برآنیم با روش توصیفی و تحلیلی ابتدا به ماهیت تجربه حسی و تمایز آن از ادراک حسی پرداخته و سپس با بیانی اجمالی اثبات نماییم که نه تنها تجارب حسی، فیزیکی نیستند بلکه اساسا آگاهی مستقیم به موجود فیزیکی امکان پذیر نمی باشد. اما مسئله اصلی این است که فارغ از مادی یا مجرد بودن تجربه حسی، با اتکا و اکتفا به این تجارب، بدون نیاز به عقل و مفاهیم و استدلال های ذهنی، حتی نمی توان به تحقق هیچ امر فیزیکی در وراء این تأثرات واقف گردید، چه رسد بخواهیم آنها را پایه آگاهی از هر نوع حقیقتی در عالم خارج تلقی نماییم.

بررسی قوانین مبارزه با فساد اقتصادی، به عنوان یکی از معضلات عمده کشورها به شمار میرود که جمهوری اسلامی ایران نیز از این قاعده مستثنی نیست. با واکاوی مفهوم فساد و برقراری حکومت قانون در توجیه مبارزه با فساد و بررسی وظایف هر یک از قوای سهگانه درمییابیم که به فساد اقتصادی در قوانین متعددی اشاره شده است، از جمله؛ قانون اساسی، قانون مجازات اسلامی، قانون مبارزه با مرتکبین اختلاس، ارتشاء و کلاهبرداری. یافته های تحقیق نشان میدهد که جز تغییر بنیادین قوانین در سایه یک سازمان قضایی مستقل، چاره ای متصور نیست، زیرا دیوان محاسبات و سازمان بازرسی کل کشور در کنار سایر بازوان نظارتی، از قیبل قانون نظارت بر رفتار قضات و اصول 49، 55 و142 قانون اساسی، عملا در فرایند پیشگیری خیلی مؤثر وارد نشده و در بیشتر اوقات بعد از وقوع فساد، مبادرت به بازرسی و بررسی خواهند نمود و دلیل آن میتواند عدم تبیین ساز و کار اجرایی و ضمانت اجرای آن باشد. لذا نیاز مبرم و ضرورت ایجاد یک سازمان مستقل مبارزه با فساد و قدرتمند، تحت نظارت مستقیم رهبری نظام، بدون هر گونه وابستگی سیاسی، تشکیلاتی و مالی و ... به قوای سه گانه، و همچنین برخورد بدون مصلحت با مفسدان اقتصادی، نتیجه این پژوهش است.

صاحب جواهر1 نسبت به «حکم تکلیفیِ» درمان، بر اساس احوالِ «درمانگر»، سه گانه: «تخصّص»، «بی تخصّصی» و «اکتفا به تجربیات عادی در درمان» را تشکیل داده و با تکیه به برخی روایات، صورت اخیر را جایز دانسته اند. با توجه به اهمیت موضوع و زمینه سوء استفاده از این دیدگاه، پژوهش پیشِ رو با روش توصیفی تحلیلی و ابزار گردآوری اطلاعات کتابخانه ای به ارزیابی آن پرداخته و نشان داده که چنین درمانی مصداق خطرپذیری بوده؛ قاعده اوّلیِ شرعی و عقلی، بر حرمت و قبح خطرپذیری است. مستندات ایشان هم به سبب ضعف سند یا ناتمامی دلالت، نمی تواند مسأله را از تحت قاعده بیرون آورَد؛ در ضمن، طبق ادله ی پرشماری، تخصّص در پزشکی لازم است. ازاین رو دیدگاه صاحب جواهر1 پذیرفتنی نیست، دستِ کم بر اطلاقِ کلامشان نمی توان صحّه گذاشت و هر درمان و دارویی را با تجربه عادی تجویز کرد. این پژوهش ادعای ایشان را مختصّ به زمان های گذشته دانسته و با دستاوردهای کنونیِ پزشکی، به این نتیجه رسیده که امروزه خودْدرمانی با درمان های پرخطر یا داروهای شیمیاییِ آسیب زا، به طور مطلق جایز نیست و در بیماری های خطیر نیز بسنده کردن به درمان های خانگی و داروهای سطحی جایز نیست؛ بلکه باید براساس دانشِ روزِ پزشکی، رفتار کرد. امّا در بیماری های غیرِ خطیر، درمان های سنّتی و داروهای گیاهیِ بی ضرر اشکال ندارد و مورد اخیر می تواند مصداق مدّعای صاحب جواهر1 باشد.

یهدف هذا البحث إلى دراسه وتبیین الطبیعه النظامیه لمعارف القرآن الکریم کمصدر معرفی شامل وغنی. وتسعى هذه الدراسه إلى تقدیم الأدله والبراهین التی تشیر إلى تماسک ووحده المعارف القرآنیه. فالقرآن یُنظر إلیه لیس فقط کنص دینی، بل کنظام معرفی، بإمکانه أن یساهم فی التنمیه الفکریه والثقافیه للمجتمعات. وفی هذا السیاق، یتمثل الهدف الرئیسی لهذه الدراسه فی توضیح کیفیه تماسک المفاهیم والآیات القرآنیه، والتعرف على العوامل المؤثره فی خلق الوحده والتنظیم داخل النص القرآنی. وتتمحور المشکله البحثیه حول السؤال عن الأدله والبراهین التی تؤکد على تماسک والطبیعه النظامیه لمعارف القرآن، وکیف یمکن الاستفاده من الأدله المختلفه، سواء کانت خارجه عن إطار الخطاب الدینی أو داخله، لإثبات هذه الطبیعه النظامیه، وما تأثیر ذلک على فهم المعارف القرآنیه. بمعنى آخر، یسعى البحث إلى توضیح أن القرآن الکریم کنص وحیانی له بنیه ونظام خاص یؤثر فی فهم معانیه ومفاهیمه. وعلى الرغم من تنوع المواضیع والآیات، فإن التماسک والترابط فی القرآن یظهر بوضوح. لذا، فإن دراسه العوامل المؤثره فی تماسک النص وتبیین آراء المفسرین فی هذا المجال تحظى بأهمیه خاصه. وقد اعتمد البحث على نهجین رئیسیین: النهج الخارجی (خارج عن الخطاب الدینی): ویشمل النظریات العامه للأنظمه والمنهج المبنی على البیانات، والتی تساعد فی تحلیل محتوى القرآن واکتشاف نظریاته المتماسکه. ویسهم هذا النهج فی التعرف على الأنماط والعلاقات بین المفاهیم المختلفه داخل القرآن، مما یتیح تحلیل النص من منظور علمی. النهج الداخلی(داخل الخطاب الدینی): ویشمل آراء المفکرین المسلمین الذین درسوا تماسک والطبیعه النظامیه لمعارف القرآن. لإثبات التماسک فی المحتوى القرآنی، تم استخدام الأسالیب التالیه: 1) الأسالیب اللغویه: وتشمل السببیه والتعلیل، والتأکید والإعراض، والبدل والتوضیح بالأمثله، والتخصیص والعام، والتقیید والمطلق. تساعد هذه الأسالیب فی توضیح العلاقات المعنویه والبنیویه بین الآیات والسور. 2) عناصر تماسک النص: مثل الإرجاع، والتراکم، والحذف، والتماسک اللفظی، والربط المنطقی بین الجمل، وهی عناصر تعزز وحده النص وتناغمه. 3) الوحده المعنویه: وجود الکلمات المفتاحیه العامه والخاصه فی النص القرآنی یعد مؤشراً على تماسک المحتوى، إذ تساعد القارئ على فهم أعمق للمفاهیم والموضوعات. 4) السیاق والعلاقات بین الآیات: فالسیاق یعنی تتابع وترابط المعنى بین الآیات، ودراسه السیاق تساعد على فهم أفضل للآیات وتدل على انسجام محتوى القرآن (سواء سیاق التعبیر أو سیاق المعرفه). 5) نظریات المفکرین الإسلامیین: حیث أکد العدید منهم على أهمیه التماسک فی محتوى القرآن، مثل نظریه وحده القرآن التی ترى القرآن کلاماً واحداً مترابطاً، ونظریه عمود السوره التی ترى أن کل سوره تدور حول مضمون محوری. 6) آراء المفسرین الکبار: مثل العلامه الطباطبائی والشهید الصدر، الذین درسوا انسجام والطبیعه النظامیه للقرآن، مؤکدین أن لکل سوره غرضاً عاماً، وأن جمیع آیاتها مترابطه بطریقه واضحه. اعتمدت منهجیه البحث على مزیج من التحلیل النوعی ودراسه النصوص المختلفه، باستخدام مصادر علمیه موثوقه، وآراء المفسرین والمفکرین المسلمین مثل العلامه الطباطبائی والفراهی وآخرین. کما تناول البحث عناصر تماسک النص مثل الإرجاع، والتراکم، والحذف، والربط المنطقی بین الجمل، بالإضافه إلى دراسه سیاق الآیات والغرض العام لکل سوره. وتشیر نتائج البحث إلى أن القرآن الکریم یتمتع بطبیعه نظامیه خاصه یمکن إثباتها من خلال النظریات العلمیه والدینیه المختلفه. وتشمل هذه الطبیعه النظامیه الجوانب المعنویه والأخلاقیه، فضلاً عن الأبعاد العلمیه والاجتماعیه. فالقرآن، على سبیل المثال، یدعو إلى التفکیر العقلانی ویؤکد على ضروره استخدام العقل فی إدراک الحقیقه. کما أظهرت نتائج البحث أن التماسک فی محتوى القرآن یؤثر لیس فقط فی فهم معانیه، بل أیضاً فی توضیح العلاقات بین المفاهیم والتعالیم القرآنیه. ومن ثم، فإن هذا البحث یمکن أن یکون مصدراً موثوقاً للباحثین والمهتمین بالعلوم القرآنیه وفلسفه الدین، ویسهم فی الوصول إلى فهم أعمق لمعانی القرآن الکریم. فالانسجام ونظامیه معارف القرآن لا یساعدان فقط فی فهم أفضل للنص المقدس، بل یمکن أن یکونا دلیلاً إرشادیاً للحیاه الفردیه والاجتماعیه للمسلمین. وبذلک، فإن الدراسه الدقیقه والعلمیه لهذه المعارف تساهم فی تعزیز القیم الإنسانیه والأخلاقیه فی المجتمعات الإسلامیه.

آیت الله عبدالله جوادی آملی از اندیشمندان معاصری است که در حوزه های گوناگون علوم انسانی-اسلامی، به ویژه کلام سیاسی، صاحب نظر بوده و شخصیت علمی او به دلیل جامعیت نسبی در دین شناسی و پردازش مسائل کلام سیاسی و همچنین ورود به سیاست نظری و عملی در جایگاه عالم دینی، شایسته بررسی و تحلیل از ابعاد مختلف، ازجمله جریان های فکری رقیب تأثیرگذار، به منظور کشف ابعاد مختلف کلام سیاسی اوست. زیرا اندیشه های رقیب تمایز دستگاه فکری اندیشمند را برجسته می سازد. بر این اساس، نشان دادن و کشف غیریت سازی های جوادی آملی نسبت به رهیافت های دیگر و میزان تأثیر و نوع مواجهه آن ها در نگرش وی مسئله پژوهش است (مسئله) که در پاسخ به پرسش درباره جریان های فکری رقیب تأثیرگذار بر کلام سیاسی جوادی آملی، بر پایه هرمنوتیک اسکینر و مفهوم زمینه های ذهنی او، (چارچوب نظری) و با روش تحلیلی-توصیفی  بر این ادراک است که شش جریان دانشی-ارزشی رقیب، شامل اومانیسم، لیبرالیسم، سکولاریسم، پلورالیسم، هرمنوتیک و نظریه قبض وبسط تئوریک شریعت، به عنوان بخشی از زمینه های ذهنی، بر کلام سیاسی جوادی آملی تأثیرگذار بوده اند. (فرضیه) برخی از یافته های مقاله درباره دیدگاه جوادی آملی نسبت به این مقوله ها عبارت اند از: اومانیسم افراطی به معنای ادعای ربوبیت و نظریه «حیوان مداری»؛ لیبرالیسم به معنای اباحه گری؛ سکولاریسم به معنای جدایی دین از دنیا، جدایی دین از امور اجتماعی و جدایی دین از سیاست؛ پذیرش پلورالیسم نجات و پلورالیسم سیاسی و رد پلورالیسم معرفتی به معنای حقانیت هم زمان همه ادیان و مکاتب؛ رد هرمنوتیک فلسفی رادیکال، همسویی با هرمنوتیک کلاسیک و داشتن اشتراکاتی با هرمنوتیک مدرن؛ و لزوم تهذیب و احیای نظریه قبض وبسط به دلیل لغزش های فراوان آن.  بر این اساس، تحلیل و مواجهه با این مکاتب فکری نقش اساسی در شکل گیری و توسعه کلام سیاسی جوادی آملی داشته و او بیش از همه با نظریه قبض وبسط و سپس سکولاریسم مواجهه انتقادی داشته است.  

پژوهش حاضر به دنبال تبیین مفهوم فقه الأخلاق و پیش نیازهای تأسیس و توسعه این علم است. این پژوهش از نوع کیفی بوده و روش مورد استفاده در آن توصیفی تحلیلی است. بر اساس یافته ها چند تعریف برای فقه الأخلاق مطرح شده است. در این نوشتار تعریف مختار فقه الأخلاق عبارت است از «بررسی و کشف حکم شرعی مربوط به موضوعات اخلاقی». در این تعریف معنای کلمه فقه در این اصطلاح با اصطلاح رایج و مشهور فقه تناسب دارد. همچنین این معنا در مقایسه با دو معنای دیگر به ذهن بیشتر تبادر می کند. با توجه به این این تعریف رابطه این علم با فقه رایج، رابطه عام و خاص مطلق است. در ضمن برای تاسیس و توسعه علم فقه الأخلاق لازم است علاوه بر مهارت بالای در افراد جهت استنباط احکام شرعی، با برخی علوم نیز آشنا شوند. به نظر می رسد این علوم شامل موارد ذیل است: روانشناسی اخلاق، علم اخلاق، فلسفه اخلاق، آسیب شناسی روانی و روان شناسی اجتماعی. این علوم در موضوع شناسی، مسئله شناسی و تطبیق احکام شرعی بر موضوعات اخلاقی بسیار تأثیرگذارند.

انقلاب اسلامی ایران چهل سالگی خویش را پشت سرگذاشت و شکوفایی و سرزندگی و بلوغ اجتماعی خویش را در معرض نمایش گذاشت. در چنین مطلعی و مقطعی، رهبر حکیم و فرزانه انقلاب اسلامی، با صدور بیانیه گام دوم انقلاب، به بازخوانی کارنامه انقلاب اسلامی ایران و برشماری دستاوردها، فتوحات، افتخارات و برکات گذشته و تبیین آسیب ها و تهدیدها و فرصت ها و ظرفیت های مختلف کنونی جامعه و طراحی راهبردهای حرکت آینده و مأموریت های تمدنی جوانان آن پرداختند. یکی از این راهبردها، راهبردهای سیاست خارجی است که مبتنی بر قاعده نفی سبیل است. در این مقاله با بهره گیری از منابع کتابخانه ای و روش توصیفی تحلیلی، با هدف کشف راهبردهای سیاست خارجی مبتنی بر قاعده نفی سبیل از متن بیانیه گام دوم انقلاب راهبردهای استقلال و آزادی، حکمت و مصلحت، عزت، امنیت و اقتدار و ایستادگی، عدم میل و اعتماد به غرب و نداشتن رابطه دوستانه با غرب و نیز نفی سلطه بیگانگان به دست آمد.

برخورداری قرآن کریم از دو ساحت ظاهر و باطن، از باورهای مشترک اکثر اندیشمندان اسلامی است. با این حال، از گذشته تاکنون، درباره چیستی و چگونگی ظاهر و باطن دیدگاه های مختلفی مطرح شده است. علی رغم خاستگاه روایی این دو مفهوم، نظریات ارائه شده یا مبتنی بر روایات نیستند و یا اگر به روایات مستند شده اند، غالباً مشکلاتی همچون عدم نگاه مجموعی به احادیث، استناد به احادیث غیرمرتبط و عدم توجه به وابستگی معنایی ظاهر و باطن در آن ها دیده می شود. از این رو پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی به واکاوی روایات این حوزه پرداخته و با رویکردی انتقادی نسبت به مهم ترین دیدگاه های سابق، این مسئله را تعقیب کرده است که در رهیافت روایی، ظاهر و باطن چه اشتراکات و افتراقاتی داشته و چه ارتباطی میان آن ها برقرار است. در نهایت پژوهش به مؤلفه های متعددی برای ظاهر و باطن دست یافته است که برخی از آن ها عبارتند: 1. فراگیری ظاهر و باطن نسبت به تمام آیات؛ 2. زیرشمول بودن مفهوم ظاهر و باطن نسبت به مفهوم تفسیر؛ 3. قصدی بودن معانی ظاهری و باطنی؛ 4. چند وجهی و چند سطحی بودن ظاهر و باطن؛ 5. تمایز لایه های دلالی میان دلالت های ظاهری و باطنی؛ 6. امکان دلالت های فراسیاقی در هر دو حوزه ظاهر و باطن 7. پیوستگی معنایی میان ظاهر و باطن.