سخن نخست(مقاله علمی وزارت علوم)
حوزههای تخصصی:
"رسانههای مدرن در سطح ملی و بینالمللی فرصتها و تهدیدهایی را پدید آوردهاند، هر چند در آنچه جریان آزاد اطلاعات در سطح بینالمللی نامیده میشود، ملتهایی که امکانات و توانایی کمتری دارند آسیب بیشتری میبینند، دارندگان سرمایه و امکانات متراکم نیز از چنین آسیبهایی به دور نیستند. پدید آمدن عرصه مهم ارتباطات بینالملل فرصتی است که همه ملتها میتوانند به نحوی در این باره بیندیشند تا با تقویت امکانات و تواناییهای خویش، سهم افزونتری برای خود تدارک کنند.
توجه به دو نمونه مهم، موضوع را روشنتر خواهد کرد. اول: اینترنت پهنهای است که قدرتهای بزرگ جهان آن را گستردند و بسیار کوشیدند تا از آن در جهت پیشبرد اهداف و برنامههای خود سود جویند و در این زمینه تا حدود زیادی نیز موفق شدند اما با همهگیر شدن این رسانه جهانی، که اکنون همه میتوانند فرستنده و گیرنده پیام آن باشند، دیگر کشورها نیز توانستند جایگاه خود را به دست آورند، به گونهای که دیگر نمیتوان گفت اینترنت تنها عرصهای برای ارائه کالاهای قدرتهای بزرگ است.
دوم: پخش رادیویی و تلویزیونی از طریق ماهواره روزگاری در انحصار قدرتهای بزرگ بود و برنامهها و اهداف آنان را تعقیب میکرد برای مثال طی اشغال کویت و سپس حمله امریکا به عراق، شبکه ماهوارهای «CNN» امریکا با نقش تعیین کنندهای که بر عهده گرفت توانست پشتیبانی رسانهای جنگ را سامان دهد اما در حمله به افغانستان، شرایط تا حدی تغییر کرد؛ ورود شبکه منطقهای الجزیره و تأثیرگذاری آن بر انعکاس رویدادهای جنگ، انحصار خبررسانی را شکست و صدا و تصویری دیگر را _ هر چند محدود _ منعکس کرد. این شرایط در جنگ اخیر امریکا که به اشغال عراق منتهی شد باز هم تغییر کرد. ورود دو شبکه منطقهای «العربیه» و «العالم» به عرصهای که شبکههای جهانی «CNN» و «BBC» و «Fox News» در آن تصویر رسانهای جنگ را میساختند، گسستهای بیشتری در این تصاویر یکپارچه ایجاد کرد.
نمونههای دیگری از این دست را باز هم میتوان نشان داد. همه این موارد شمشیرهای دولبهای است که باید ضمن مقابله با تهدیدهای هر یک از آنها به فرصتهایی نیز که در اختیار میگذارند فکر کرد. هر چند یک نکته بسیار مهم را نمی توان از نظر دور داشت؛ ورود تأثیرگذار به چنین عرصههایی علاوه بر خودباوری، نیازمند تقویت بنیه علمی و ارائه کارهای قوی است نمیتوان در چنین عرصه خطیری به رقابت پرداخت اما کالای قابل ارائه به همراه نداشت. تنها افراد، گروهها یا ملت هایی قادر به بهرهگیری اثربخش از امکانات عصر ارتباطات خواهند بود که از قدرت و توان نرمافزاری و سختافزاری لازم در پالایش امواج و سازماندهی اطلاعات برخوردار باشند.
خوشبختانه طی سالهای اخیر پیشرفتهای بسیاری در بومیسازی علم از جمله در حوزه رسانه و ارتباطات به دست آمده است که تداوم و ژرفا بخشیدن هر چه بیشتر به آن و نیز ایجاد ارتباط وثیق با حوزه عمل، امید به آینده کار رسانهای و کسب توانایی برای حضور در عرصه بین المللی را بیشتر خواهد کرد.
این شماره از فصلنامه پژوهش و سنجش حاوی مقالات متنوعی در حوزه رسانه و ارتباطات از استادان و پژوهشگران این رشته است. سه مطلب در حوزه ارتباطات بینالملل، و مقالات دیگر پیرامون موضوعات مختلف و مورد نیاز رسانه ملی ارائه شده است. امید که این شماره نیز مورد توجه و استفاده مسئولان و دستاندرکاران سازمان و استادان و پژوهشگران حوزه رسانه و ارتباطات و سایر علاقهمندان قرار گیرد.
"