ترتیب بر اساس: جدیدترینپربازدیدترین
فیلترهای جستجو: فیلتری انتخاب نشده است.
نمایش ۲۸٬۵۲۱ تا ۲۸٬۵۴۰ مورد از کل ۲۸٬۸۷۷ مورد.
۲۸۵۲۱.

New Insights into Early Islamic Glass from Jorjan by Archaeometric Investigation Using LIBS and SEM-EDXS(مقاله پژوهشی دانشگاه آزاد)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۸۷ تعداد دانلود : ۱۰۳
This study presents the analysis of nineteen glass samples from Jorjan (northeastern Iran), dating to the Early Islamic period, using Laser-Induced Breakdown Spectroscopy (LIBS) as a first approach. While LIBS allowed rapid screening of elemental patterns, its quantification is not yet fully mastered; therefore, complementary SEM–EDXS analyses were performed for comparative purposes and validation of the results. Both methods consistently show strong calcium (Ca) and potassium (K) with variable sodium (Na), indicating the dominance of plant-ash flux technology and aligning with the well-known transition from natron to plant ash in the 8th–9th centuries CE. Variability in Na (and minor Al) intensities points to multi-source raw materials and highlights Jorjan’s role in regional production and exchange along the Silk Road. We also provide an integrated spectral comparison, group the assemblage by Na and Ca peak strengths, and discuss the analytical and heritage-conservation advantages of LIBS—when supported by SEM–EDXS—for the study of archaeological glass.
۲۸۵۲۲.

منصب میرسامانی در دوره جهانگیرشاه گورکانی(جایگاه و وظایف)(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۵۱ تعداد دانلود : ۷۹
منصب میرسامانی جزو مناصب درباری و تشکیلات سلطنتی جهانگیرشاه (حک: 1014-1037 ق/ 1605- 1628م)، بود. با بسط و گسترش دوایر، کارگاه ها و مراکز تهیه و تولید ملزومات دربار جهانگیرشاه، لازم بود فردی کاردان و مورد اعتماد شاه در رأس همه آنها قرار گیرد تا بتواند با نظم و ترتیب و بر اساس اراده و میل شاه بر فعالیت آنها نظارت داشته باشد. در دوره جهانگیرشاه نظارت عالی بر این کارگاه ها و کارخانه ها بر عهده میرسامان یا خان سامان بود که در حقیقت سرپرست کل کارگاه ها یا بیوتات سلطنتی و ناظر کل دستگاه سلطنت بوده است. در منابع تعداد کارخانه ها ی سلطنتی زیر نظر میرسامان بین سی و شش تا هفتاد مورد ذکر شده است که مهمترین آنها خزانه، ضرابخانه، فراشخانه، قورخانه، زرادخانه، آبدارخانه، آشپزخانه و اصطبل های سلطنتی بودند. نتایج پژوهش نشان می دهد که گورکانیان به ویژه جهانگیرشاه این منصب را با تأثیرپذیری از نظام اداری حکومت های مسلمان هند (سلاطین دهلی) و صفویان ایران و در جهت برقراری و تقویت تشکیلات دیوانسالاری واحد، متمرکز و سازمان یافته سروسامان دادند. حوزه وسیع نفود و قدرت میرسامان نیز موجب شد از لحاظ اداری، مقام میرسامان بعد از مقام وزیر، دومین جایگاه را در دربار داشته باشد. این پژوهش به معرفی و بررسی جایگاه و وظایف میرسامان در دوره جهانگیرشاه گورکانی می پردازد. روش تحقیق در این پژوهش، تاریخی و شیوه آن توصیفی- تحلیلی با استفاده از منابع دست اول کتابخانه ای می باشد.
۲۸۵۲۳.

بازخوانی بینامتنی ساختار فرمی شهرسازی اشکانی با تأکید بر ابعاد شناخت شناسی(مقاله پژوهشی دانشگاه آزاد)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۷۰ تعداد دانلود : ۹۸
در تاریخ شهرسازی ایران، دوره اشکانی نقطه ای تکوینی و الگویی فضایی مستقل است که میان نظام تشریفاتی–شاهی هخامنشی و ساختار آیینی–تمرکزگرای ساسانی قرار می گیرد. هدف اصلی این پژوهش، شناخت عمیق فرم های شهری ایران در دوره اشکانی از طریق تحلیل ابعاد شناخت با رویکرد بینامتنی و بررسی نمود این ابعاد در فرم شهری است. در راستای شناخت جامع شهرسازی این دوره، در ابتدا به واکاوی گفتمان فضایی دوره های هخامنشی و سلوکی به عنوان پیش متن دوره اشکانی پرداخته شده است. سپس، ابعاد شناخت دوره اشکانی به عنوان متن شهرسازی تحلیل و در نهایت فرم شهرسازی دوره ساسانی به عنوان پسامتن بررسی شده است. پژوهش حاضر از نوع کیفی و بر پایه روش تحلیل بینامتنی است و با اتکا بر ابعاد شناخت حاصل از داده های باستان شناسی و پلان های شهری، به بازخوانی چگونگی شکل گیری نظام شهری این دوره می پردازد. یافته ها نشان می دهد که شهرهای اشکانی، برخلاف الگوی کاخ محور پیشین، بر اساس چندکانونی بودن، عملکردگرایی و ترکیب کاربری ها سازمان یافته اند. نقش جاده ابریشم به عنوان شریان اصلی تمدنی، در پیوند فضایی این شهرها با شبکه بین المللی، نقشی کلیدی ایفا کرده است. در مجموع، شهرسازی اشکانی الگویی بومی و پویا و نقطه زایش اندیشه فضایی تلفیقی و زمینه مند محسوب می شود؛ الگویی که نه تقلیدی صرف از پیشینیان است و نه گسستی کامل، بلکه تداومی خلاق در منظومه شهر ایرانی به شمار می آید. دوره اشکانی در تطور شهرسازی ایرانی، نقشی کلیدی در گذار از ساختارهای سلطنت محور و مرکزگرای هخامنشی به الگوهای فضایی بومی، چندمرکزی و عملکردگرا ایفا کرده است. با اتکا به رویکرد بینامتنیت، ساختار فضایی این دوره نه تنها به مثابه حلقه واسط میان پیش متن هخامنشی–سلوکی و پسامتن ساسانی عمل کرده، بلکه بازآفرینی خلاقی از فرم، معنا و کارکرد را در کالبد شهر رقم زده است. نمودهای فرمی چون چیدمان مدور، سازمان ارگانیک و لایه بندی عملکردی، گواهی بر شکل گیری گفتمانی نو در شهرسازی ایران پیش از اسلام هستند.
۲۸۵۲۴.

Investigation of the Military Structure of the Ghaznavid Era(مقاله پژوهشی دانشگاه آزاد)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۸۸ تعداد دانلود : ۱۴۳
After Arab invasions and territorial expansion in Sassanian-era Iran, Iranians resisted Umayyad and Abbasid caliphs due to bias and discrimination. Uprisings against biased Arab rulers reduced their control over the Islamic Caliphate's eastern borders, paving the way for local government formation and independence. The Abbasid caliphate, facing challenges in the west and engaging with the Byzantine Empire, was alarmed by emerging local governments like the Tahirids, Saffarids, and Samanids. To maintain influence, the Abbasid caliphate considered granting conditional independence to these regions. The Ghaznavid rulers, originally prominent commanders in the Abbasid army, grew and trained within its military structure. Supported by the people and their soldiers, they pursued independence, breaking allegiance to Baghdad and establishing their government. Initially part of the Abbasid army, these rulers, including Ghaznavid emirs, moved eastward due to conflicting interests with the Baghdad caliphate. There, they formed semi-independent structures to maintain influence.In the eastern borders, where political systems like the Ghaznavids relied on military power, the army (Sepah) and militarism played a crucial role in historical research. The central question explores how the military system and militarism in local governments, such as the Ghaznavids, contributed to their formation, development, and expansion during the early Islamic centuries. Research reveals the Ghaznavid government's military system and militarism were modeled after predecessors like the Abbasids, Umayyads, and Sassanians. Local governments like the Tahirids and Saffarids significantly influenced this evolution. Over time, Ghaznavid rule underwent fundamental changes in the army and militarism, reaching maturity in response to evolving needs.
۲۸۵۲۵.

جایگاه طبقه میرزایان در خان نشین های ایرانی قفقاز (1173-1243ق/1760-1828م)(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۹ تعداد دانلود : ۴۴
در حد فاصل قتل نادر شاه افشار (1160ق/1747م) تا امضای عهدنامه ترکمانچای (1244ق/1828م) در جنوب قفقاز نُه خان نشین (باکو، تالش، شیروان، قبه، قره باغ، شکی، گنجه، ایروان، نخجوان) از بطن سه بیگلربیگی دوره صفوی-افشاری یعنی شیروان، قره باغ و ایروان (چخورسعد) متولد شدند. این خان نشین ها آن قدر ثبات و امتداد نداشتند که سنت های خاص خود را پایه گذاری کنند. آنان در اغلب زمینه ها ازجمله دولت داری و ساختار حاکمیتی امتداد همان الگوهای دوره صفوی بودند. مسئله اصلی پژوهش حاضر این است که میرزایان در ساختار حاکمیتی این خان نشین ها چه جایگاهی داشتند. برای دستیابی به پاسخ این پرسش، با اتکا بر رهیافت توصیفی-تشریحی سعی شده طی این بررسی جنبه های مختلف نقش آفرینی میرزایان در این خان نشین ها ترسیم شود؛ ازاین رو مقاله حاضر ابتدا ریشه های زبان فارسی در خان نشین های ایرانی قفقاز را ترسیم و در مرحله بعد جایگاه ایران در نظام دانش خان نشین ها را با برشمردن نمونه های موردی از دوره صفویه تا پایان دوره قاجار بررسی می کند. سپس به جایگاه میرزایان در ساختار حاکمیتی خان نشین های ایرانی ازنظر شأن و دستگاه محل خدمت پرداخته می شود. در گام بعدی شرح وظایف میرزایان و شیوه پرداخت مواجب آنان به تصویر کشیده می شود. در فراز پایانی نیز نقش این میرزایان ایرانی در انتقال حاکمیت از خان های محلی به امپراتوری روسیه ترسیم خواهد شد.
۲۸۵۲۶.

تحول تصویر مغول ها در تاریخ نگاری عثمانی؛ از دشمنان ویرانگر تا مشروعیت بخشان سیاسی(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۹۵ تعداد دانلود : ۶۴
مغول ها به عنوان یکی از امپراتوری های بزرگ تاریخ، نقش چشمگیری در تحولات سیاسی، اجتماعی و فرهنگی خاورمیانه و آسیای صغیر ایفا کردند. این مقاله به بررسی و ارزیابی چگونگی تصویرسازی و تحلیل مغول ها در تاریخ نگاری عثمانی پرداخته است. در افسانه های مربوط به تأسیس امپراتوری عثمانی و آثار مورخان سلجوقیان آناتولی و عثمانی ها، مغول ها عمدتاً به عنوان دشمنان و ویرانگران معرفی شده اند. بااین حال، در تاریخ های جهانی و چند سلسله ای، حکمرانان مغول از شهرت خوبی برخوردار بودند و گاه به عنوان تجدیدکنندگان دین و حتی ادغام شده در شجره نامه عثمانی ها مورد تحسین قرار گرفته اند. این پژوهش به دنبال پاسخ به این سؤال است که چرا و چگونه نگرش مورخان عثمانی نسبت به مغول ها در طول زمان تغییر کرده است. پژوهش حاضر این فرضیه را مطرح می کند که این تغییر نگرش، ناشی از ترکیب عوامل مختلفی ازجمله مواجهه با صفویان و تأثیر تاریخ نگاری فارسی بوده و به عنوان ابزاری برای مشروعیت بخشیدن به سلسله عثمانی مورد استفاده قرار گرفته است. این پژوهش با استفاده از روش تاریخی تحلیلی نگاشته شد و همچنین نویسندگان، به نقش تأثیرگذار تاریخ نگاری فارسی، به ویژه در زمینه سلجوقیان روم و ایلخانان مغول، در تحولات فکری و فرهنگی عثمانی ها پرداخته و تلاش دارند تا به طور جامع تر تأثیرات این تاریخ نگاری را در دوران عثمانی بررسی کنند. به ویژه تأثیر ادیبان و فرهیختگان ایرانی که الگوهای فکری خود را به تاریخ نگاری عثمانی تزریق کردند و نقش مهمی در شکل گیری این امپراتوری داشتند. نتیجه این بررسی نشان می دهد که تعامل عثمانی ها با میراث مغول و تاریخ نگاری فارسی، تأثیرهای مهمی بر مشروعیت و ساختار حکومت عثمانی داشته است.
۲۸۵۲۷.

بررسی جنبه های تاریخ نگاری در شاهنامه ملا الله مراد لرستانی(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۵۰ تعداد دانلود : ۱۰۱
روش و شیوه تاریخ نگاری و تاریخ سرایی، در همه روزگاران، یکی از زمینه های باریک و دلپذیر در بررسی شیوه کتاب های تاریخ و نویسندگان آن ها بوده و هست. یکی از کتاب های شاهنامه ای که به دنبال روند شیوه شاهنامه سرایی بعد از فردوسی در ایران نوشته شده، شاهنامه مختصر ملا الله مراد لرستانی است که تاریخ سیاسی ایران بعد از ورود اسلام تا جنگ جهانی اول و رویدادهای مهم جنوب غرب ایران در دوره قاجار را به شعر درآورده است. این پژوهش بر آن است تا شیوه تاریخ نگاری ملا الله مراد را بر پایه شاهنامه بازمانده از او بررسی کند و برجسته ترین ویژگی های آن را باز نماید. در این زمینه تاکنون پژوهش ویژه یا مستقلی انجام نشده است. این پژوهش نشان می دهد که شاهنامه یادشده همچون شاهنامه فردوسی و بر همان سبک وسیاق است که تاریخ ایران پس از ورود اسلام را به شعر سروده است و نیز داوری درباره عملکرد دولت های روس و انگلیس و بازگویی رویدادها و بیان تاریخ منطقه ای، محلی و تاریخ اجتماعی از ویژگی های برجسته آن است.
۲۸۵۲۸.

مطالبات جامعه شهری کرمانشاهان در عرایض عصر قاجار (از مشروطه تا سقوط قاجار؛ 1324-1344ق/1906-1925م)(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۵۳ تعداد دانلود : ۸۲
عرایض را می توان از مهم ترین اسناد تاریخی به شمار آورد که با زندگی سیاسی و اجتماعی جامعه ارتباط وثیقی دارند و نمایانگر دغدغه ها و مشکلات جامعه ای اند که عموماً به دنبال عدم حل ّ و فصل مطالباتشان در مجاری رسمی، ناگزیر به نوشتن عریضه بوده اند. مقاله حاضر با هدف شناخت دغدغه ها و مسائل شهری کرمانشاهان عصر مشروطیت و با تکیه بر اسناد عرایض، به رشته تحریر درآمده است. این پژوهش با روش تحلیل محتوا به خوانش و بررسی عرایض این دوره پرداخته و به این پرسش پاسخ داده است که مردم به عنوان طبقه فرودست، حلّ و رفع چه مسائلی را در این دوره به واسطه عرایض از مقامات بالادستی می خواستند؟ نتایج به دست آمده در بررسی مطالبات جامعه شهری کرمانشاهان در سه مقطع تاریخی در این دوره، نشان می دهد که مطالبات مذکور در قالب چهار مقوله اصلیِ اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی در پیوند با تحولات در نوسان بوده است. درحالی که در دوره اول و دوم مشروطه و جنگ جهانی اول، ساحت سیاسی مطالبات در صدر بوده، اما در دوره سوم با چرخشی بنیادین و با کاهش چشمگیر مطالبات سیاسی، مقوله اجتماعی با تنوع موضوعی و حجم بالایی از عرایض، در رأس جدول این مطالبات قرار گرفته و مقوله فرهنگی با تحرکی صعودی، در ردیف دوم جدول قرار گرفته است. از بُعد اقتصادی نیز در هر سه مقطع روند یکنواخت این گونه مطالبات را شاهدیم که عمدتاً در رابطه با سیستم مالیات گیری شکل گرفته بود.
۲۸۵۲۹.

استبداد سیاسی و فساد مالی: تحرّکات اقتصادی رشیدیان ها طی دوره پهلوی دوم(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۸۷ تعداد دانلود : ۱۰۰
این مقاله با هدف بررسی رابطه میان نوع حکومت سیاسی با کُنش های اقتصادی در یک کشور، سعی کرده است با تمرکز بر انواع تکاپوهای مالی یکی از خانواده های متنفّذِ دوره حکومت پهلوی، اثرات ماهیّت ساختار سیاسی اقتدارگرا بر اقتصاد یک کشور، بویژه طبقات حاکمه جامعه را واکاوی نماید، چنان که در چارچوب روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر منابع درجه یک و اسناد معتبر تاریخی درصدد پاسخ به این سوال می باشد که تکاپوهای رشیدیان ها در حوزه اقتصاد ایران بمنظور کسب منافع مالی طی دوره پهلوی دوم بر چه مکانیسم هایی استوار بود؟ نتایج پژوهش حکایت از این دارد که اعضای خانواده مزبور بخاطر حضور در حلقه وفاداران به حاکمیّت و در نتیجه وصل بودن به هسته اصلی قدرت، توانستند از امتیازاتی که عمدتاً رژیم های متمرکز خودکامه در اختیار خودی های و حامیانشان قرار می دهند، بهره کافی را ببرند، چنانکه از طریق اقتصاد زیرزمینی و در پیش گرفتن اقدامات غیرقانونی در قالب عمدتاً رانتخواری، دلّالی و کلاهبرداری، سرمایه اقتصادی چشمگیری طی سه دهه بدست آوردند، تا آنجا که نه تنها از طبقه متوسّط کاملاً فاصله گرفته، بلکه حتّی در پایان حکومت پهلوی بعنوان یکی از خانواده های بسیار ثروتمند و الیگارش ایرانی محسوب می شدند.
۲۸۵۳۰.

ریشه یابیِ نام دریاچه «باباقمبر» در ایالت خراسان بر مبنای نقشه آدام اولئاریوس از ایران عصر صفوی: یک خوانش تطبیقی و تحلیلی(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۶۱ تعداد دانلود : ۱۰۴
همزمان با فرمانروایی صفویان بر ایران، فصل جدیدی در مناسبات ایران و اروپا در ابعاد مختلف سیاسی، اقتصادی و فرهنگی پی ریزی شد. گردآوری اطلاعات جغرافیایی از ایران توسط اروپائیان، یکی از مهمترین نتایج گسترش فزاینده مناسبات ایران و اروپا در این دوره تاریخی بود که علاوه بر نوشتارها، در بستر ترسیم نقشه های جغرافیایی نیز، بروز و ظهور پیدا کرد. سفرنامه اولئاریوس از ایران و درج یک نقشه جغرافیایی از ایران در ضمیمه این سفرنامه ، یکی از مصداق های بارزِ تکاپوهای اروپائیان برای کسب آگاهی های جغرافیایی از ایران عصر صفوی به شمار می رود. در این نقشه جغرافیایی، ضمن اشاره به مجموعه ای از پدیده های انسانی و طبیعی، در شمال ایالت خراسان، یک پدیده طبیعی با نام «دریاچه باباقمبر»، مکان یابی شد. در همین راستا، سؤال مشخص مقاله اینست که ریشه تاریخی نام باباقمبر در نقشه اولئاریوس که بر دریاچه ای در خراسان اطلاق شده چیست و چرا اولئاریوس از این نام برای نامگذاریِ این دریاچه، استفاده کرد؟ این پژوهش کوشید تا با شیوه کتابخانه ای و تحلیل و تطبیق داده های تاریخی و جغرافیایی بازتاب یافته در تواریخ محلی، نُسَخِ خطّیِ کم تر شناخته شده، نقشه هایِ تاریخی و نوشته های جغرافیایی، ادبی و تاریخنگاری و همچنین فرهنگنامه های جغرافیاییِ اروپایی، بدین سؤال پاسخ دهد. یافته ها نشان می دهد که منظور اولئاریوس از دریاچه باباقنبر، به نظر همان دریاچه ساری قمیش است که در حدفاصل بین دریاچه خوارزم و دریای مازندران قرار داشت. نام برگزیده اولئاریوس برای دریاچه باباقنبر، منتسب به نام یکی از غلامان و پیشخدمت های امام علی(ع) به نام «قنبر» بود که طبق روایت های تاریخی، برای مدتی او و فرزندانش در خراسان حضور داشتند. جایگاه دینی و اجتماعی قنبر در جامعه خراسان، باعث شد تا او و فرزندانش وجهه اجتماعی قابل توجهی به ویژه در تصوف پیدا کنند. همین اعتبار دینی و اجتماعی، زمینه ای برای آدام اولئاریوس فراهم کرد تا در مکان یابی دریاچه ساری قمیش، از نام باباقنبر استفاده نماید.  
۲۸۵۳۱.

جنبش مکابیان: از مقاومت دینی تا تأسیس حکومت حشمونیان(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۶۱ تعداد دانلود : ۷۶
در اوایل قرن دوم پیش از میلاد، سیاست های سرکوبگرانه و تلاش برای هلنی سازی از سوی حکومت سلوکی، هویت دینی و فرهنگی یهودیان را در یهودیه تهدید کرد و زمینه ساز شکل گیری شورش مکابیان شد. پرسش اصلی این است که چگونه جنبش مذهبی مکابیان منجر به تأسیس حکومت مستقل حشمونیان و تثبیت هویت یهودی انجامید؟ پژوهش حاضر با روش تاریخی و رویکرد توصیفی–تحلیلی، بر پایه منابع کهن مانند کتاب های مکابیان و آثار یوسفوس فلاویوس و نیز پژوهش های جدید انجام شده است. یافته ها نشان می دهد که شورش مکابیان با سازمان دهی نیروهای مردمی، احیای شعائر مذهبی و بازسازی معبد اورشلیم، زمینه استقلال سیاسی و بازسازی هویت دینی را فراهم ساخت. حکومت حَشمونیان، که از دل این قیام پدید آمد، استقلال نسبی یهودیه را تثبیت کرد و موجب تقویت خودآگاهی قومی در برابر نفوذ فرهنگی هلنیسم شد. گرچه این حکومت سرانجام در برابر قدرت فزاینده روم فروپاشید، اما میراث فکری و فرهنگی مکابیان در قالب پاسداشت ایمان، استمرار سنت های مذهبی و پیدایش جشن حنوکا، تأثیری پایدار بر تاریخ دینی و فرهنگی یهود بر جای گذاشت.
۲۸۵۳۲.

Public and State Approaches to Safavid Exemption Decrees in the Qajar Period (Case Study: Naser al-Din Shah's Era and Exemption Inscriptions)(مقاله پژوهشی دانشگاه آزاد)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۷۵ تعداد دانلود : ۱۲۲
Safavid and Qajar rulers, following an enduring tradition, inscribed royal decrees on stone monuments concerning issues such as tax exemptions and reductions. These inscriptions served to preserve the king’s direct voice as an authoritative document, aiming to safeguard a just fiscal system, prevent corruption among officials, avert potential uprisings caused by rising taxation, and reinforce the image of a legitimate and benevolent monarchy opposed to innovation and injustice. This study examines the extent to which Safavid decrees retained their authority and effectiveness during the reign of Nāṣer al-Dīn Shāh Qajar, particularly in the context of the interaction between the state and society. The research is based on primary documents and sources, applying a historical-comparative method and content analysis. The findings reveal that Safavid decrees on exemptions and tax reductions, though inscribed as “perpetual,” did not remain effective in practice. With the dynastic shift, and despite the people’s efforts to preserve documents and demand their enforcement, these decrees rarely yielded favorable outcomes, except in cases where the Qajar state itself benefited from their implementation.
۲۸۵۳۳.

کاربست دیدگاه های مک لوهان برای شناسایی و تبیین کارکرد رسانه های سنتی در عصر فتحعلی شاه قاجار(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۶۷ تعداد دانلود : ۱۱۰
مک لوهان با دسته بندی رسانه ها به دو دسته سرد و گرم، آن ها را ساخته وپرداخته آدمی دانسته و معتقد است آن ها در تمام جهات و با کیفیت وسیع و شدید، سازنده و تغییردهنده اند. او بر آن است که تأثیر پیام های رسانه ای از جهات شخصی، اجتماعی، سیاسی، روانی، اقتصادی و قومی به قدری عمیق است که هیچ گوشه ای از جسم و روان مخاطب را دست نخورده باقی نمی گذارد. بر این اساس قصد نگارنده آن است که در چهارچوب دیدگاه های رسانه ای مک لوهان ضمن شناسایی رسانه های سنتی، به این پرسش پاسخ داده شود که محتوای رسانه ای در عصر فتحعلی شاه با چه اهداف و انگیزه هایی تولید و چگونه به رعایا منتقل می شد؟ نتایج پژوهش حاکی از آن است که شعر، نقاشی، سنگ نوشته ها، مجسمه ها و شخصیت و شاه به عنوان رسانه، حامل انتقال ارزش های نظام قاجاری به رعایا بود. اصحاب رسانه در وضعیت بحرانی، در صحنه رسانه ای ظاهر می شدند. آنان با استفاده از موضوعات گَرمی چون مذهب و ادبیات در پی همسان سازی و هم ترازی شاه با پیامبران، ائمه و شاهان اساطیری و تاریخی ایران بودند. مهم ترین هدف دستگاه رسانه ای، تولید محتوا برای بازستانی جایگاه نیابت امام زمان(عج) از فقها و واگذاری آن به شاه و جلوگیری از خدشه در دیدگاه سنتی رعایا مبنی بر مصونیت و فرهمندی شاه بود.
۲۸۵۳۴.

اهمیت مطالعه بقایای پروتئینی به عنوان یک منبع زیستی در آثار هنری، تاریخی و زمین شناسی(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۵۶ تعداد دانلود : ۶۳
مطالعه میراث فرهنگی، علمی با حوزه ای گسترده و میان رشته ای است که به مطالعه و شناخت مواد، روش ها، آسیب ها و حفظ و نگهداری میراث فرهنگی اختصاص دارد. این حوزه، طیف گسترده ای از موضوعات را دربر می گیرد و بر بررسی مواد پیچیده و ناهمگن تمرکز دارد—از جمله منسوجات، نقاشی ها، بناها و نیز بقایای انسانی و فسیلی—که همگی در کنار هم به بازسازی گذشته کمک کرده و درک ما را از تاریخ تا ژرفای زمان گسترش می دهند. در حقیقت، تمامی مواد در گذر زمان تحت تأثیر عوامل محیطی قرار می گیرند و برهم کنش آن ها با محیط می تواند باعث تغییراتی ناشی از فرآیندهای شیمیایی، فیزیکی و زیستی شود. در این میان، مواد آلی موجود در این آثار—به ویژه ترکیبات پروتئینی—نقشی کلیدی ایفا می کنند. در باستان شناسی پیش از تاریخ و دوران زمین شناسی، پروتئین ها اطلاعات ارزشمندی درباره رژیم های غذایی گذشته، وضعیت سلامتی و حتی سازگاری های تکاملی ارائه می دهند. در زمینه آثار هنری، مطالعه پروتئین ها می تواند دیدگاه های ارزشمندی درباره تولید و ساخت و بازسازی آثار تاریخی ارائه دهد. به علاوه، توانایی آن را دارد که سرنخ هایی در اختیار بگذارد تا به درک بهتر شیوه های فرهنگی گذشته کمک کند. با توجه به غلظت پایین این ترکیبات، تعامل آن ها با بخش های معدنی و همچنین فرایندهای تخریب مداوم، توسعه روش هایی که هم به حفظ بهتر نمونه ها کمک کند و از طرفی دیگر درک عمیق تری از سازوکارهای تخریب ارائه دهد، امری ضروری است. چنین مطالعه هایی، پایه ای برای پیشرفت علم حفاظت میراث فرهنگی به شمار می روند و نقش مهمی در تضمین طول عمر و حفظ یکپارچگی آثار باستانی ایفا می کنند. هدف این پژوهش، ارائه مروری مختصر بر ضرورت مطالعه مواد پروتئینی تاریخی و بررسی رویکردهای نوین در بازیابی، شناسایی و تحلیل این ترکیبات است. این مطالعه می کوشد جایگاه پروتئین ها را به عنوان منابع اطلاعاتی ارزشمند در حوزه های باستان شناسی، هنر و زیست میراث (زمین شناسی) برجسته سازد.
۲۸۵۳۵.

عهدنامه ی ترکمانچای و ولایتعهدی محمد میرزا؛ یک بازاندیشی تاریخی(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۵۱ تعداد دانلود : ۱۰۳
یکی از انگاره های مسلط در تاریخ نگاری ایران، وابسته دانستن ولایتعهدی محمد میرزا به عهدنامه ی ترکمانچای است. مطابق این دیدگاه، چون روس ها در عهدنامه ی ترکمانچای سلطنت را در خاندان عباس میرزا تضمین کرده بودند، ازاین رو با مرگ عباس میرزا، فتحعلی شاه زیر فشار روس ها و الزامات عهدنامه ی ترکمانچای مجبور شد که حقوق فرزندان خود را نادیده بگیرد و فرزند عباس میرزا و نوه ی خود، محمد میرزا را به ولایتعهدی برگزیند. مقاله ی حاضر با روش توصیفی-تبیینی و با رهیافتی انتقادی، در صدد بازاندیشی و به چالش کشیدن این دیدگاه رایج و مسلط در تاریخ نگاری معاصر است پرسش اصلی پژوهش این است که آیا عهدنامه ی ترکمانچای، آن گونه که در اکثر پژوهش های تاریخی بازتاب یافته، نقش اصلی در ولایتعهدی محمد میرزا ایفا نموده است؟ در پاسخ به این پرسش، پس از بازخوانی تاریخ نگاری های موجود، نگارنده با تحلیل فصل هفتم عهدنامه ی ترکمانچای نشان می دهد که این فصل، از نظر حقوقی برای روسیه، حقِ دخالت در جانشینی محمدمیرزا قائل نشده است. همچنین، بررسی واکنش روس ها پس از درگذشت عباس میرزا و روند انتخاب محمد میرزا به ولایتعهدی، مؤید این نکته است که واکنش روسیه پس از مرگ عباس میرزا، نه تنها فوری و تهدیدآمیز نبود، بلکه عملاً در امتداد سیاست های فتحعلی شاه بود. این مقاله با ارائه شواهد تاریخی و تحلیلی نو از فصل هفتم عهدنامه ی ترکمانچای، در تلاش است این کلان روایت رایج را به نقد بکشد و دیدگاهی متفاوت در مورد ولایتعهدی محمد میرزا ارائه دهد.
۲۸۵۳۶.

واکاوی ویژگی های تاثیرگذار در فن ساخت طاق آهنگ مقابر عیلام و الیمایی خوزستان(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۶۳ تعداد دانلود : ۷۴
قدیمی ترین نمونه های ثبت شده از ساخت طاق آهنگ در ایران مربوط به استان خوزستان و مقابر طاقدار دوره عیلامیان است. شناخت ویژگی های هندسی طاق های آهنگ، علاوه بر درک فنون ساخت مرتبط با روش های چینش، می تواند در حفاظت این آثار تاریخی بر اساس اصالت کالبدی مبتنی بر فن ساخت نیز مؤثر باشد. پژوهش حاضر به بررسی این ویژگی ها پرداخته و هدف آن، شناسایی عوامل هندسی و فناوری ساخت تأثیرگذار بر شیوه های چینش، با تأکید بر روابط خاص پیوند اجزا و ارتباط میان دهانه و افراز طاق ها، به منظور بازیابی بخش های فروریخته طاق های آهنگ این دوره تاریخی است. مهم ترین پرسش پژوهش این است که: ویژگی های چینش طاق های آهنگ خشتی-آجری دوره عیلام در خوزستان، با توجه به روابط خاص پیوند اجزا و ارتباط دهانه و افراز طاق ها چیست؟ این پژوهش با رویکرد تاریخی–تفسیری انجام و اطلاعات آن از طریق مطالعات کتابخانه ای و بررسی های میدانی گردآوری شده است. بر این اساس، ۱۵ نمونه از مقابر طاقدار با مصالح مربع شکل (شامل مقابر دوره عیلام اول، دوره عیلام میانه، دوره نئوعیلامی و دوره الیمایی)، بر اساس گزارش های باستان شناسی یا بررسی های میدانی انتخاب و تحلیل شده اند. نتایج پژوهش نشان می دهد که اجرای طاق آهنگ با چینش ضربی، رومی و ترکیبی، وجود روابط بین مصالح و دهانه طاق، ارتباط معنادار میان افراز و دهانه در دوره های عیلامی و الیمایی، ثابت بودن ضخامت طاق و تناسب میان تعداد لایه های طاق و ابعاد دهانه از مهم ترین ویژگی های این طاق ها هستند. این پژوهش نشان می دهد که هندسه طاق، ضخامت، نسبت دهانه به افراز و روش چینش آجرها تأثیر مستقیمی بر پایداری و مقاومت طاق ها دارند و درک صحیح این عوامل می تواند در بازسازی طاق های فروریخته این دوره تاریخی نقش مؤثری ایفا کند.
۲۸۵۳۷.

تأثیر تغییر راهبرد امام سجاد(ع) پس از واقعه کربلا: مطالعه تطبیقی فعالیت های علمی و سیاسی یاران امام حسن(ع) در دوره سفیانی و مروانی(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۵۹ تعداد دانلود : ۱۰۳
باور به ریشه داشتن اوج گیری فعالیت های علمی عصر صادقین(ع) در تغییر رویکرد امام سجاد(ع) پس از واقعه کربلا در تحقیقات شیعی روبه گسترش است؛ ازاین رو در مقاله حاضر تأثیر تغییر راهبرد اتخاذشده از دوره امامت امام سجاد(ع) بر فعالیت های علمی و سیاسی یاران امام حسن مجتبی(ع) بررسی شده است که تعداد بسیاری از آنان دوره حاکمان سفیانی (41-64ق) و مروانی (64-132ق) را درک کردند. بر این اساس، انتظار می رود که در بررسی تاریخی عملکرد اصحاب امام حسن(ع) فعالیت های سیاسی مخالف با حاکمیت، در ضمن گذر به دوره مروانی به تدریج کاهشی و فعالیت های علمی آنان افزایشی باشد؛ ازاین رو برای فهم میزان تغییرات فعالیت های علمی و سیاسی یاران امام حسن(ع) در دو دوره سفیانی و مروانی از روش کمی، مبتنی بر اسلوب فراوانی سنجی استفاده شده است. نتیجه پژوهش با در نظر داشتن فراوانی فعالیت های یاران امام(ع) در هر دوره، فضای سیاسی حاکم بر جامعه و نیز عملکرد کلی ائمه(ع) حاصل شده است. کاهش محسوس فعالیت های سیاسی و افزایش فعالیت های علمی در سال های 73 تا 95ق در مقایسه با دوره سفیانی، از تأثیر تدریجی تغییر راهبرد امام سجاد(ع) بر فعالیت های یاران امام حسن(ع) حکایت دارد. درحالی که به نظر می رسد در ابتدای دوره مروانی (64-73ق) فعالیت های سیاسی یاران امام(ع) بیشتر متأثر از فضای حاکم بر جامعه و به ویژه کوفه بوده است تا شیوه عمل امام سجاد(ع).
۲۸۵۳۸.

بررسی علل مهاجرت زنانِ بانی ایرانی به هند عصر گورکانی و نقش آنان در رونق معماری این دوره (1135- 932 ق)(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۷ تعداد دانلود : ۵۹
گزارش منابع تاریخی نشان می دهد در دوران حکومت گورکانیان هند، گروه وسیعی از نخبگان ایرانی راهی این سرزمین شدند و با حضور در عرصه های مختلف سیاسی، اجتماعی و فرهنگی نام خود را در تاریخ این سرزمین جاودانه ساختند. در بین این مهاجرین، زنان نیز حضور داشتند که عمدتاً وابسته و همراه همین نخبگان بودند و در مقایسه با دیگر زنان، هم از توانایی و هم فرصت بیشتری برای نقش آفرینی مؤثر برخوردار بودند که برخی با حضور در عرصه معماری و خلق بناها و سازه های زیبا، در اعتلای هنر معماری و آبادانی سرزمین هند گام برداشتند. این پژوهش با استفاده از منابع کتابخانه ای و به شیوه توصیفی–تحلیلی با هدف معرفی زنان بانی ایرانی در هند عصر گورکانی، علل مهاجرت این دسته از زنان و بررسی نقش آنان در عرصه معماری و خلق آثار بدیع، قصد دارد تا به این پرسش پاسخ دهد که چه عواملی در مهاجرت این زنان وجود داشته است؟ زنان ایرانی چه نقشی در رونق معماری و ساخت بناها و سازهای ماندگار سرزمین هند داشتند؟ یافته های پژوهش نشان می دهد زنان ایرانی دربار گورکانی در عرصه معماری و ساخت ابنیه و سازه های زیبا و ماندگار به عنوان بانی و سرمایه گذار، حامی و مشوق و انگیزه دهنده و با داشتن مسئولیت مستقیم و غیر مستقیم در این زمینه، نقش و حضوری مؤثر و کارآمد داشتند.
۲۸۵۳۹.

گاه سنجی یافته های معماریِ محوطه ساحلی در بافت تاریخی شهر قصر شیرین با روش ترمولومینسانس(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۶۸ تعداد دانلود : ۱۰۰
کاوش های باستان شناسی در بافت تاریخی شهرها همواره یکی از چالش های مهم در حوزه مطالعات میراث فرهنگی است. شهر مرزی قصر شیرین در غرب استان کرمانشاه امروزی از اهمیت فراوانی در دوران ساسانی و اسلامی بهره مند بوده است. بناهای کنونی شهر حاکی از شکوه و جایگاه مهم آن در تقسیمات شهری دوره ساسانی داشته است؛ با این حال اگرچه از بناهای دوره اسلامی شهر قصر شیرین اثر چندانی برجای نمانده است، اما به نظر می رسد آثار بیشتر بناهای دوره اسلامی، در زیر بافت شهری و اطراف کاروانسرای مربوط به دوره صفوی تمرکز یافته باشد. ساخت وسازهای چند دهه اخیر منجر به نمایان شدن بقایای پراکنده معماری در زیر بافت کنونی به ویژه محدوده موسوم به خیابان ساحلی و خیابان شهداء در ضلع جنوبی شهر شده است. در این راستا و طی دومین فصل کاوش گسترده بافت تاریخی در شهریور و مهر 1401 نگارندگان در تلاش برای شناسایی کاربری و گاهنگاری آثار معماری مکشوفه با استفاده از علوم میان رشته ای برآمدند. بر این اساس، مسئله اصلی پژوهش پیش رو تعیین گاه سنجی بقایای معماری تاریخی یافته شده از قصر شیرین به کمک تحلیل های باستان شناختی و استفاده از روش سالیابی ترمولومینسانس است. از میان ترانشه های چهارگانه کاوش، دو نمونه آجر از ترانشه های I و III با رعایت شرایط برداشت، انتخاب و به منظور سالیابی ترمولومینسانس به پژوهشکده حفاظت و مرمت ارسال شدند. نتایج پژوهش حاکی از آنست که بقایای معماری مکشوفه ترانشه های I و III (به ویژه سازه آجری محکم و برجای ترانشه I) به قرون 8 9 ه .ق (دوره های ایلخانی و تیموری) تعلق دارند؛ اما با توجه به ناقص و شکسته بودن تمامی مصالح آجری دیوار مستحکم ترانشه III و عجله در ساخت آن، به نظر می رسد از مصالح آجری قدیمی تر در ساخت دیوار بلند و جدیدتر ترانشه بهره گرفته اند. به این معنی احتمالاً دیوار ترانشه III در دوره قاجار ساخته و یا مجدداً استفاده شده؛ اما مصالح آن مربوط به قرون میانی اسلام است.
۲۸۵۴۰.

اعتبارسنجی گزاره های استبداد شرقی از دیدگاه شارل مونتِسکیو (با تکیه بر دوره صفویه )(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۵۹ تعداد دانلود : ۶۹
مونتِسکیو در عصر روشنگری ازجمله مشهورترین اندیشمندانی بود که وجه افتراق جهان شرق با غرب را در تکاپوی رسیدن به آزادی تجزیه وتحلیل کرد. وی با مطالعه آثار هم وطنان خود، ازجمله شاردِن و تاورنیه تا حدودی به اوضاع ایران در دوره صفویه آگاهی یافت. معروف ترین کتاب هایش، روح القوانین و نامه های پارسی، را از گذرگاه تفاوت بین شرق (با محوریت ایران ) و غرب نگاشت. مونتسکیو علت عقب ماندگی و بربریت سرزمین های آسیایی را ریشه در استبدادی طبیعی، برخاسته از اقلیم خشک می داند. او تحول تکراری و بسته «استبداد، هرج ومرج و دوباره استبداد» را در گزاره اقلیم خشک ایران تحلیل کرد و با مقایسه تطبیقی اقلیم گرم و خشک ایران با اقلیم معتدل اروپا، سعی کرد تا استبداد حکومتی و قوانین استبدادی را طبیعت شرق و آزادی اجتماعی-سیاسی و مدنیت را ویژگی های ذاتی غرب معرفی کند. این پژوهش به دنبال پاسخ به این پرسش است که گزاره های مونتسکیو تا چه حد با ماهیت حکومت و جامعه صفوی همخوانی دارد؟ در پاسخ می توان نگاشت که منطق درونی حکومت و جامعه صفویه با توجه به وضعیت اقلیمی سرزمین ایران، سال ها انسداد اجتماعی-سیاسی، انقباض اقتصادی و تقابل با بازیگران منطقه ای و بین المللی، با منطق درونی جوامع اروپایی تفاوت داشت و این تفاوت را می توان تحلیل و بررسی کرد و نه ارزش گذاری. هدف این مقاله بررسی و تحلیل گزاره های استبداد شرقی از چشم انداز مونتسکیو و ارزیابی میزان انطباق آن با دوره صفویه با استفاده از منابع عصر صفوی و گزارش های اروپاییان است و این پژوهش با روش تاریخی و به شیوه توصیفی-تحلیلی انجام شده است.

پالایش نتایج جستجو

تعداد نتایج در یک صفحه:

درجه علمی

مجله

سال

زبان