درخت حوزه‌های تخصصی

هدف: پژوهش حاضر به منظور تحلیل محتوای کتاب های ادبیات فارسی دوره متوسطه دوم از منظر انگاره مرگ آگاهی و بررسی نحوه بازتاب این مفاهیم انجام شد. روش: این پژوهش کاربردی، با روش تحلیل محتوای قیاسی-تماتیک و بر پایه رویکرد مایرینگ انجام شد. واحد زمینه پژوهش شامل: تمام متون، اشعار، تمرین ها و کارگاه های پژوهشی کتاب های فارسی و نگارش پایه های دهم تا دوازدهم چاپ ۱۴۰۳ (در مجموع ۹۰۴ صفحه) بود. واحد تحلیل، مضامین مرتبط با مؤلفه های مرگ آگاهی را در بر می گرفت. روایی مفهومی مضامین با نظر متخصصان تربیتی تأیید شد و پایایی آن با استفاده از ضریب اسکات (80/0) سنجیده شد. یافته ها: تحلیل داده ها ۴۱۵ مصداق مرتبط با چهار مقوله مرگ آگاهی را نشان داد که در قالب های مختلف متنی و ادبی پراکنده بودند. بررسی بسامد مؤلفه ها نشان داد بعد زیست شناختی بیشترین و بعد فرهنگی کمترین نمایانگری را دارد. تحلیل آنتروپی شانون نیز اهمیت نسبی مؤلفه ها را به ترتیب عاطفی (260/0)، زیست شناختی (252/0)، فرهنگی (245/0) و متافیزیک (244/0) نشان داد. همچنین، بیشترین اهمیت مؤلفه ها به پایه دوازدهم (346/0) و کمترین آن به پایه یازدهم (314/0) اختصاص یافت. نتیجه گیری: یافته ها حاکی از آن است که هرچند مفهوم مرگ آگاهی در کتاب های ادبیات فارسی بازتاب یافته است، اما از عمق و تنوع کافی برای پرورش درک چندبعدی دانش آموزان برخوردار نیست. بنابراین، پیشنهاد می شود مؤلفان و برنامه ریزان درسی با بهره گیری از قالب های ادبی و پرسش های فلسفی، محتوای مرتبط با مرگ آگاهی را بازآفرینی و غنی سازی کنند تا زمینه ارتقای آگاهی فلسفی و نگرش معناگرانه در دانش آموزان فراهم گردد.

هدف: این پژوهش با در نظر گرفتن تحولات سریع و پیچیدگی های جهان امروز و تأکید بر اهمیت نقش معلم در تربیت نسل های آینده، به بررسی و تبیین این نقش از منظر قرآن کریم پرداخته است. هدف اصلی، ارائه تصویری جامع و مطلوب از نقش معلم در نظام تعلیم و تربیت اسلامی و دستیابی به شایستگی های معلمی با استناد به گزاره های استنتاج شده از قرآن کریم و با توجه به مقتضیات زمانه است. روش: این پژوهش کیفی و روش های بکار رفته در آن تحلیل مفهومی و استنتاج پیش رونده ، با پیش فرض جامعیت، نظام مندی و عدم زمان مندی قرآن مجید بوده که با بررسی دقیق آیات منتخب به عنوان نمونه و جامعه آماری، 60 گزاره ی تربیتی در جداول اختصاصی استخراج و سپس با تحلیل هر گزاره و تناسب آن با نقش معلمی 50 نقش استنباط شده اند و سپس این نقش ها به صورت یک الگوی هشت بعدی پردازش شده اند. یافته ها: یافته ها نشان می دهد که نقش معلم در قرآن چندوجهی است و فراتر از انتقال صرف دانش بوده و مسئولیت او فراتر از کلاس درس است. در این راستا، الگوی هشت بعدی نقش معلم با هسته مرکزی هدایتگری استخراج و ارائه گردیده که شامل نقش های دانش افزایی (عالمانه)، راهبری (مربیانه)، درمانگری (طبیبانه)، فلسفه ورزی (حکیمانه)، غمخواری (مادرانه)، میراث داری (فرهنگ سازانه)، جامعه سازی (مصلحانه) و مدیریتی (مدیرانه) می باشد. نتیجه گیری: این پژوهش بر ضرورت بازنگری در نظام های تربیت معلم و توانمندسازی معلمان بر اساس ابعاد هشت گانه تأکید می کند تا معلمان بتوانند نقشی مؤثر در تربیت نسل آینده ایفا کنند.

هدف: پژوهش حاضر، با هدف بررسی حکمت های قرآنی براساس ساحت های بینشی، گرایشی و کنشی در محتوای کتب درسی هدیه های آسمانی دوره ابتدایی انجام شد. روش: این تحقیق، توصیفی، از نوع تحلیل محتوا، با رویکرد کمی بود. جامعه آماری، شامل 5 کتاب هدیه های آسمانی پایه دوم تا ششم چاپ1403 و روش نمونه گیری سرشماری بود، بنابراین کل جامعه آماری بررسی شد. بدین ترتیب که علاوه بر متن، آیات، احادیث و تصاویر با استفاده از آمار توصیفی و الگوی آنتروپی شانون تحلیل شد. واحد تجزیه و تحلیل، متون نوشتاری زیرعنوان های هر درس تحت قالب : بدانیم، فکر می کنم، دوست دارم، بازی و نمایش و فعالیت های دانش آموز، تعیین شد و برای بررسی تصاویر از تحلیل مضمون استفاده گردید. ابزار جمع آوری اطلاعات، سیاهه محقق ساخته مولفه های حکمی قرآنی در کتب مذکور بود که به تأیید سه نفر از اساتید و صاحب نظران تعلیم و تربیت رسید. روایی پژوهش، براساس دیدگاه پنج صاحب نظر دانشگاهی شامل، اساتید معارف اسلامی، کارشناسان سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی و یکی از مولفین کتب مزبور، مشخص شد و پایایی آن از طریق ضریب پایایی پی اسکات 89/0 به دست آمد. یافته ها: مطابق یافته ها، از مجموع 704 واحد ثبت در پنج کتاب درسی مذکور، بیشترین میزان توجه متعلق به مقوله های بینشی با فراوانی401 یا 96/56 درصد بود که ضریب اهمیت آن 3368/0 به دست آمد. مقوله های کنشی با فراوانی223 یا 67/31 درصد رتبه دوم را داشت که ضریب اهمیت آن 3351/0 بود و مقوله های گرایشی با فراوانی80 یا 36/11 درصد، دارای پایین ترین میزان توجه بود و ضریب اهمیت آن 3280/0 شد. نتیجه گیری: براساس نتیجه تحقیق، در تدوین محتوای هدیه های آسمانی، توجه به ساحت بینش ها، گرایش ها و کنش های حکمی قرآن، متناسب نیست.

هدف: با توجه به چالش های تربیت دینی در دوره معاصر و اهمیت و جایگاه دو نهاد خانواده و مدرسه در امر تربیت دینی کودکان و نوجوانان، این پژوهش با هدف بررسی امکان ها و فعالیت های دو نهاد خانواده و مدرسه در تربیت دینی انجام شد. این پژوهش از نوع کیفی است که با روش پدیدارشناسی به بررسی 30 گزارش تجربه نگاری تربیت دینی کودکی و نوجوانی دانشجویان دانشگاه تهران در خانه و مدرسه پرداخته شد. افراد مشارکت کننده در این پژوهش شامل دانشجویان دانشگاه تهران که تنوعی از دانشجویان سرآمد از استان های مختلف کشور هستند، در بازه سنی (20-45 سال) در سال تحصیلی 1400-1401 در سه مقطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری بود ک روش: استفاده از روش تحلیل مضمون داده های برآمده از متن تجارب، براساس حیطه های یادگیری بلوم، اقدامات این دو نهاد نظام مند شد. یافته ها: یافته های پژوهش حاکی از تفاوت جدی جایگاه خانواده و دامنه تاثیری به مراتب گسترده تر از حیث امکان تربیت دینی (میزان و تنوع فعالیت ها) در خانواده در مقایسه با مدرسه است. اما مدرسه با داشتن سهم کمتر در ایجاد فرصت و سهم بیشتر در ایجاد تهدید، در معرض ناکامی در تربیت دینی دانش آموزان قرار دارد. نتیجه گیری: هر چند در رویکردهای هر دو نهاد، توجه به شناخت عمیق فاقد اولویت است، اما با توجه به ماموریت اصلی مدرسه به عنوان یک نهاد آموزشی، این ضعف به مراتب بیشتر خودنمایی می کند. هدف: با توجه به چالش های تربیت دینی در دوره معاصر و اهمیت و جایگاه دو نهاد خانواده و مدرسه در امر تربیت دینی کودکان و نوجوانان، این پژوهش با هدف بررسی امکان ها و فعالیت های دو نهاد خانواده و مدرسه در تربیت دینی انجام شد. این پژوهش از نوع کیفی است که با روش پدیدارشناسی به بررسی 30 گزارش تجربه نگاری تربیت دینی کودکی و نوجوانی دانشجویان دانشگاه تهران در خانه و مدرسه پرداخته شد. افراد مشارکت کننده در این پژوهش شامل دانشجویان دانشگاه تهران که تنوعی از دانشجویان سرآمد از استان های مختلف کشور هستند، در بازه سنی (20-45 سال) در سال تحصیلی 1400-1401 در سه مقطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری بود ک روش: استفاده از روش تحلیل مضمون داده های برآمده از متن تجارب، براساس حیطه های یادگیری بلوم، اقدامات این دو نهاد نظام مند شد. یافته ها: یافته های پژوهش حاکی از تفاوت جدی جایگاه خانواده و دامنه تاثیری به مراتب گسترده تر از حیث امکان تربیت دینی (میزان و تنوع فعالیت ها) در خانواده در مقایسه با مدرسه است. اما مدرسه با داشتن سهم کمتر در ایجاد فرصت و سهم بیشتر در ایجاد تهدید، در معرض ناکامی در تربیت دینی دانش آموزان قرار دارد. نتیجه گیری: هر چند در رویکردهای هر دو نهاد، توجه به شناخت عمیق فاقد اولویت است، اما با توجه به ماموریت اصلی مدرسه به عنوان یک نهاد آموزشی، این ضعف به مراتب بیشتر خودنمایی می کند.

هدف: هدف پژوهش حاضر تحلیل محتوای کتاب های دین و زندگی دوره دوم متوسطه از نظر میزان توجه به توحید، نبوت، معاد، عدل و امامت بوده است. روش: این پژوهش بنیادی و اسنادی از نوع توصیفی؛ با روش تحلیل محتوا به کمک آنتروپی شانون انجام شده است. جامعه و نمونه کتاب های دین و زندگی چاپ سال 1403 دوره دوم متوسطه بوده که به روش نمونه گیری سرشماری تمام کتاب ها تحلیل شده است. ابزار جمع آوری اطلاعات فهرست وارسی تحلیل محتوای از قبل تعیین شده روا و پایا بوده است. داده ها به کمک شاخص های آمار توصیفی در فرآیند تحلیلی آنتروپی شانون مورد و تحلیل قرار گرفت. یافته ها: در کتاب های دین و زندگی دوره دوم متوسطه در مجموع 395 مرتبه به اصول دین توجه شده است. در بین اصول دین میزان اهمیت به ترتیب؛ امامت با 255/0، عدل با 211/0، توحید با 201/0، معاد با 167/0 و نبوت با 166/0 بوده است. همچنین در بین پایه ها میزان اهمیت به ترتیب؛ پایه دوازدهم با 368/0، پایه یازدهم با 323/0، پایه دهم با 309/0 بوده است. نتیجه گیری: نتایج پژوهش بیانگر توزیع نامتعادل، ناهماهنگ و نامتوازن اصول دین در کتاب های درسی بوده است. از نتایج این پژوهش مؤلفان کتاب های درسی برای اصلاح کتاب های دین و زندگی دوره دوم متوسطه استفاده نمایند.

هدف: آموزش اخلاق در دوره ابتدایی به عنوان یکی از ارکان اساسی تربیت اسلامی، نقش مهمی در شکل گیری شخصیت و رفتار دانش آموزان ایفا می کند. بررسی محتوای کتاب های درسی دینی کشورهای اسلامی می تواند الگوهای موثری برای بهبود نظام آموزشی ایران ارائه دهد لذا هدف این پژوهش تحلیل محتوای آموزش اخلاق در دوره ابتدایی عربستان سعودی و عراق است. روش: این مطالعه با روش تحلیل محتوای کیفی در کتاب های درسی دینی دوره ابتدایی عربستان سعودی («الدراسات الإسلامیه»، ویرایش 2023) و عراق («القرآن الکریم و التربیه الاسلامیه»، ویرایش 2024) انجام شد. نمونه گیری به صورت هدفمند انجام و کتاب های درسی پایه های اول تا ششم ابتدایی دو کشور به دلیل اهمیت فرهنگی و مذهبی آن ها انتخاب شدند. داده ها از طریق تحلیل دقیق متن، تصاویر و فعالیت های کتاب ها جمع آوری و با کدگذاری توسط پژوهشگران و دو متخصص به صورت مستقل تحلیل شد تا دقت و جامعیت مطالعه تضمین شود. یافته ها: در عربستان، آموزش اخلاق بر آداب اجتماعی مانند سلام کردن، نظافت و احترام به دیگران، اعمال مناسکی مانند اذکار و سیره پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله متمرکز است و از شگرد های محتوایی مانند رنگ آمیزی متن، مکالمه دونفری، داستان گویی، تصاویر واقعی، QR code و یادگیری برای عمل استفاده می شود، اما توجه به فضائل باطنی مانند ایثار و شهادت محدود بوده و شگرد هایی مانند شعر کمتر به کار رفته اند. در عراق، محتوای اخلاقی شامل آداب اسلامی (مانند آداب غذا خوردن و سلام دادن)، مفاهیم اخلاقی (مانند صداقت، ایثار، عفت و پرهیز از غیبت) و سیره پیامبر صلی الله علیه وآله و شخصیت های اسلامی است که با شگرد هایی نظیر داستان گویی، موعظه، حفظ، نقاشی، شعر، مثال و تکمیل جای خالی ارائه می شود. نتیجه گیری: یافته های این پژوهش می تواند برای بهبود محتوای اخلاقی کتاب های درسی ایران با تأکید بر تقویت سیره نبوی، توسعه مهارت های اجتماعی و بهره گیری از شگرد های متنوع تألیفی مفید باشد.