درخت حوزه‌های تخصصی

هدف: پژوهش حاضر با هدف ساخت و اعتباریابی پرسشنامه سلامت سازمانی مدارس بر اساس رویکرد اسلامی انجام شد. روش: این مطالعه در دو مرحله اصلی و به روش ترکیبی انجام شد. در مرحله اول، با استفاده از روش های تحقیق کیفی مانند روش مصاحبه و استفاده از گروه های متمرکز با مدیران، معلمان و صاحب نظران، مصادیق سلامت سازمانی بر اساس رویکرد اسلامی و مصادیق آن طبق تعریف پژوهشگر، استخراج شد و به روش تحلیل مضمون مورد تحلیل قرار گرفت. در مرحله دوم و به روش توصیفی از نوع پیمایشی، پرسشنامه ای 109 سؤالی طراحی شد که پس از اصلاحات، به 79 سؤال کاهش یافت. داده های جمع آوری شده از نمونه آماری با استفاده از تحلیل عاملی اکتشافی مورد بررسی قرار گرفت. یافته ها: تحلیل عاملی منجر به شناسایی 10 عامل اصلی شامل نفوذ مدیر، تعهد و احساس مسئولیت معلمان، پاسداشت ارزش های اسلامی، حمایت از منابع انسانی، تأکید بر خلاقیت، احترام و اعتماد متقابل، همفکری، تلاش دانش آموزان، امکانات مدرسه و تأکید بر کیفیت شد که 65.40 درصد واریانس کل را تبیین کردند. روایی پرسشنامه با استفاده از نظر خبرگان (روایی محتوایی) و تحلیل عاملی اکتشافی (روایی سازه) مورد تأیید قرار گرفت. همچنین ضریب آلفای کرونباخ برای کل پرسشنامه 98/0 و برای عوامل مختلف بین 75/0 تا 95/0 محاسبه شد که نشان دهنده پایایی و همسانی درونی بالای ابزار است. نتیجه گیری: پرسشنامه طراحی شده ابزاری معتبر و قابل اعتماد برای سنجش سلامت سازمانی مدارس با رویکرد اسلامی است. این ابزار می تواند در شناسایی نقاط قوت و ضعف مدارس، برنامه ریزی برای بهبود کیفیت آموزش و ایجاد محیطی مؤثر و حمایتگر نقش اساسی ایفا کند.

مسئله اصلی این پژوهش آن است که پیشرفت های شتابان علوم پزشکی چالش های اخلاقی جدیدی را برای دانشجویان این رشته ایجاد کرده است. از سوی دیگر، الگوهای آموزشی موجود نتوانسته اند به خوبی ارزش های اسلامی را با چالش های اخلاقی ناشی از نیازهای نوظهور تلفیق کنند. این پژوهش، با درک ضرورت تربیت نیروهای متعهد که هم زمان از تسلط علمی و توانمندی اخلاقی برخوردار باشند، به طراحی الگویی نیازمحور پرداخته است. با روش تحلیل نظام مند منابع اسلامی و علمی، الگویی پنج مرحله ای طراحی شد که شامل تبیین مبانی نظری متناسب با چالش های بالینی، نیازسنجی سه سطحی (نیازهای بنیادین، فضیلت محور و مهارتی)، تولید محتوای تخصصی مبتنی بر نیازهای شناسایی شده، روش های تدریس انعطاف پذیر و ارزشیابی چندبعدی (سنجش دانش، نگرش و عملکرد) است. یافته ها نشان می دهد نوآوری اصلی این الگو تلفیق آموزه های اسلامی با نیازهای بالینی دانشجویان و نظام ارزشیابی جامع در آموزش علوم پزشکی است. درنتیجه این چهارچوب نوین، با رفع کاستی های نظام آموزش اخلاق و تأکید بر ابعاد اخلاقی، الگویی کارآمد برای آموزش اخلاق اسلامی در علوم پزشکی ارائه می دهد که اجرای موفق آن مستلزم بازنگری برنامه های درسی، آموزش مدرسان و هماهنگی نظام مند آموزش و بالین است.

«سلامت اخلاقی» در مناظرات از اهمیت بسزایی برخوردار است. و مناظرات اثربخش، صرف دانش و استدلال منطقی محقق نمی شود، بلکه رعایت اصول اخلاقی ضروری است. سبک مناظرات رضوی که بر پایه اخلاق اسلامی و ارزش های انسانی استوار است، می تواند به ارتقاء «سلامت اخلاقی» و ایجاد فضای سازنده کمک کند. این پژوهش با روش تحلیل محتوا، رابطه میان «سلامت اخلاقی» و سبک مناظرات را بررسی کرده و با ارائه شواهد نشان داد گفتمان رضوی بر ارزش های اخلاقی تأکید دارد. و پیروی از این سبک منجر به بهبود کیفیت مناظرات و افزایش اثربخشی آنها می شود. همچنین، مناظرات امام رضا(ع) با سبک منحصر به فرد خود می تواند به عنوان الگویی برتر برای مناظره در جوامع معاصر مطرح شود؛ الگویی که در همه مراحل مناظره(قبل از مناظره،حین مناظره و بعد مناظره) بر اصول اخلاقی و ارزشی تأکید دارد و از ظرفیت هایی مانند رسانه، هنر، ادبیات، روانشناسی و منطق بهره می برد.

خواجه نصیرالدین طوسی، ازجمله ی بزرگ ترین اندیشمندان؛ و اخلاق ناصری، مشهورترین رساله در حکمت عملی اسلامی است که در سنت فلسفی مشایی شناخته می شود. برخی پژوهندگان، راه یابی عرفان به مبحث کمال و استکمال انسان در این کتاب را مطرح نموده اند. این نوشتار، فراتر از این، به دنبال پاسخ بدین سؤال است که آیا/چرا اخلاق ناصری، اخلاق عرفانی است و محتوای عرفانی آن چگونه قابل معرفی و تبیین است. این مسئله ی تصدیقی (دربرابر تصوری) از نوع استدلال و توجیه (دربرابر تعلیل و تبیین) -که در زمره ی هل بسیط، لِم اثبات و هل مرکب از مطالب شش گانه قرار می گیرد- با روش اسنادی و توصیفی-تحلیلی بررسی شده است. نوشتار حاضر، برپایه ی چارچوب مفهومی عرفان و اخلاق و به ویژه اخلاق عرفانی، به پرسش درباره ی عرفانی بودن اخلاق ناصری، پاسخ مثبت داده و محتوای عرفانی کتاب را در مبادی (علم النفس)، مقاصد (فضایل اخلاقی) و برخی مسائل (اخلاق و تدبیر منزل و سیاست مدن) آن معرفی و تبیین نموده است.

هدف: هدف پژوهش حاضر بازتعریف کرامت با نظر به رویکرد اسلامی عمل و تبیین اهداف و اصول مدرسه کرامت مدار با نظر به آن است. روش: رویکرد روشی پژوهش حاضر، مفهوم پردازی و استنتاجی است. در گام نخست، تلاش خواهیم کرد تا کرامت را با مفروض انگاشتن رویکرد اسلامی عمل و در پهنه زندگی آدمی تحلیل و معنا کنیم. در گام دوم با نظر به این مفهوم و مؤلفه های آن و با نگاه به اهداف تربیت از منظر رویکرد اسلامی عمل، اهداف مدرسه کرامت مدار را تبیین می کنیم. در نهایت نیز با رویکرد استنتاجی و با ترکیب اهداف مدرسه کرامت مدار و مبانی تربیت، اصولی در چهار حوزه تشکیل دهنده اتمسفر مدرسه استنتاج خواهند شد. یافته: بر أساس بیان های قرآن می توان گفت همه انسان ها در خلقت انسانی خویش با هم برابر بوده و دارای کرامت ذاتی هستند. از سوی دیگر، از نوعی دیگر از کرامت می توان سخن گفت و آن را کرامت ثانویه و یا اکتسابی نام نهاد. این سطح از کرامت، سطحی است که آدمی با اعمالش آن را به وجود می آورد. بر این اساس، مدرسه کرامت مدار دارای سه هدف عمده حفظ کرامت ذاتی دانش آموزان، تعدیل واقع گرایانه نگاه دانش آموزان نسبت به خویش و نیز ایجاد و تقویت بسترهای کرامت ثانویه دانش آموزان است. تحقق این اهداف مستلزم رعایت اصولی در چهار بخش سازنده اتمسفر مدرسه است. در حوزه بینش معلمان و مربیان، محبت و احترام بلاشرط فراگیر به جای محبت و احترام مشروط و انتخابی، همراهی همدلانه و هدایتگرایانه به جای مچ گیری کنترل گرایانه و نگاه وجودی به دانش آموز به جای نگاه شیء گونه باید مد نظر قرار گیرد. در حوزه قوانین و رویه های مدرسه، اصولی چون اطلاع رسانی پیشینی، دقیق و فراگیر قوانین و رویه ها به دانش آموزان، در نظر داشتن معیار عدالت در تدوین و اجرای قوانین و رویه ها، تغافل تشکیکی، مشارکت در تدوین و اجرای قوانین و وجود سازوکارهیا جبران باید مد نظر قرار گیرد. در بخش ویژگیهای شخصیتی معلمان باید به اصولی چون ادب و احترام و صبر و تامل توجه کرد و در بخش کالبد مدرسه باید به اصولی چون تمییزی، نظم و آراستگی مدرسه و نیز مدیریت تناسب امکانات مدرسه با تعداد و شرایط دانش آموزان توجه کرد. نتیجه: از منظر نظریه اسلامی عمل، عاملیت دانش آموز در گرو به رسمیت شناخت دوگانه «اختیار و مسئولیت» است. این پژوهش نشان می دهد که قوانین مدرسه اگر با عدالت، شفافیت و مشارکت دانش آموزان همراه باشد می تواند عاملیت آنان را به سمت انتخاب های اخلاقی سوق دهد. از سوی دیگر، نگاه وجودی معلمان به جای نگاه ابزاری، نه تنها کرامت ذاتی دانش آموزان را پاس می دارد، بلکه با ایجاد فضایی امن برای خطا و اصلاح، زمینه تقویت کرامت اکتسابی را فراهم می کند. نکته حائز اهمیت، تعامل دیالکتیکی بین ساختار و عاملیت در مدرسه است. ساختار فیزیکی و قوانین مدرسه اگر مبتنی بر اصولی چون نظم، عدالت و احترام باشد به عاملیت دانش آموزان جهت می دهد و هم زمان، عاملیت آنان می تواند ساختارهای نامناسب را به چالش بکشد.

مسئله اصلی این پژوهش آن است که اثرگذاری معرفت اخلاقی در فرایند تفسیر که با عنوان «کارکرد تفسیری» از آن یاد شده است بدان معناست که معرفت اخلاقی، به عنوان قرینه تفسیری آیات و روایات نقش ایفا کند. عدم اختصاص سرفصلی مستقل به این بحث سبب کاستی، عدم انسجام و پراکنده نگاری هایی در این زمینه شده است. سؤال اساسی اینجاست که «آیا می توان با احصاء مواردِ کارکرد تفسیری در سنت شیعی، آنها را به صورتی مناط محور طبقه بندی نمود و آیا این کارکردها معتبرند؟». نوشتار پیش رو با استقرای آثار فقهای شیعه و با رویکردی تحلیلی انجام شده است. یافته ها نشان می دهد که می توان «کارکرد تفسیری» را در سه گروه کارکردهای «تبیینی»، «محدودکننده» و «توسعه بخش» طبقه بندی نمود. در نتیجه فقها همواره این کارکردها را در چهارچوب قراردادهای مشترک زبانی به کار بسته اند؛ به همین سبب و براساس تفسیر صحیح از حجیت ظهورِ عرفی که اعتبار آن در گرو استناد به قراردادهای مشترک زبانی است، روشن می شود که این کارکردها معتبر، قابل استناد و حجت هستند.

مسئله اصلی این پژوهش آن است که اخیراً طرح دیدگاه هایی مبنی بر «تفکیک اخلاق از دین» در گفتمان عمومیْ ضرورت واکاوی بنیادین این نسبت را نمایان ساخته است. این مقاله، با هدف نقد مبانی نظری گفتمان جدایی انگار و ارائه چهارچوبی جایگزین، با روشی توصیفی تحلیلی و رویکردی وجودشناختی به این مسئله می پردازد. یافته ها نشان می دهد که دوگانه دین و اخلاق یک «شبه مسئله» است که ریشه در خطای مفهومی و غفلت از وحدت این دو در ساحت وجودی دارد. در مقابل این نگاه، نظریه «وحدت وجودی دین و اخلاق» به عنوان چهارچوب بدیل تبیین می شود که بر اساس آن، دین صورت آگاهانه و جهت یافته همان اخلاقِ وجودی (فرایند استکمالی انسان) است. این وحدت، جداسازی این دو را ناممکن و تقابل آنها را بی معنا می سازد و به پیوندی ذاتی و هم افزا میان آنها حکم می کند.

مقدمه: پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش میانجی یادگیری سازمانی در رابطه بین رهبری اخلاقی و خدمتگزارانه با رفتار کاری نوآورانه در مدارس ابتدایی شهر اهواز انجام گرفت. روش: پژوهش حاضر از نظر هدف توصیفی بر اساس آزمون معادلات ساختاری، از نظر بعد زمان یک پژوهش پیمایشی (مقطعی) و از نظر گردآوری داده ها پیمایشی است. جامعه آماری پژوهش را کلیه مدیران مدارس ابتدایی شهر اهواز به تعداد (597) در سال تحصیلی 1404-1403 تشکیل دادند. حجم نمونه با استفاده ازجدول مورگان برابر با 234 نفر تعیین شد. نمونه گیری به روش تصادفی ساده انجام شد. ابزار گردآوری داده های پژوهش، پرسشنامه استاندارد رفتارکاری نوآورانه هولمن و همکاران (2012) ، پرسشنامه رهبری اخلاقی کارلشون و همکاران (2011)، پرسشنامه یادگیری سازمانی جرزگومز و همکاران (۲۰۰۵) و پرسشنامه رهبری خدمتگزارانه قلی پور و حضرتی (1388) بود. تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزار آماری SPSS و PLS انجام شد. روش های آماری به کاررفته شامل آزمون همبستگی پیرسون، ارزیابی پایایی ترکیبی، شاخص های برازش مدل و مدل سازی معادلات ساختاری بود. یافته ها: یافته های پژوهش نشان داد که رهبری اخلاقی بر رفتار کاری نوآورانه مدیران، به صورت مستقیم (β = 0.77, t = 6.26, p < 0.01) و همچنین به واسطه نقش میانجی یادگیری سازمانی(β = 0.58, t = 9.31, p < 0.01) اثر معناداری دارد. همچنین، رهبری خدمتگزارانه نیز به صورت مستقیم (β = 0.85, t = 8.96, p < 0.01) و به واسطه یادگیری سازمانی (β = 0.62, t = 9.29, p < 0.01) با رفتار کاری نوآورانه مدیران ارتباط معناداری نشان داد. نتیجه گیری: بنابرای، یادگیری سازمانی موجب تقویت اثر سبک های رهبری اخلاقی و خدمتگزارانه بر نوآوری کاری مدیران می شود. پیشنهاد می شود مدیران مدارس با تقویت فرهنگ یادگیری سازمانی و به کارگیری سبک های رهبری اخلاقی و خدمتگزارانه، بستر توسعه نوآوری را در مدارس فراهم کنند.

هدف: پژوهش حاضر با هدف بررسی رابطه سه گانه تاریک شخصیت (ماکیاولیسم، خودشیفتگی و جامعه ستیزی) و ایده آل گرایی اخلاقی با تقلب تحصیلی با در نظر گرفتن نقش میانجی ویژگی های شخصیتی باوجدان بودن و صداقت-تواضع در دانشجویان انجام شده است. روش: روش پژوهش، توصیفی و از نوع همبستگی مبتنی بر مدل معادلات ساختاری است. جامعه آماری پژوهش را دانشجویان دانشگاه ارومیه (12000 =N) در سال تحصیلی 1402-1403 تشکیل می دادند. از میان دانشجویان دانشگاه ارومیه 384 نفر با استفاده با توجه به فرمول کوکران با در نظر گرفتن خطای 05/0 ، و به روش نمونه گیری تصادفی ساده انتخاب شدند و به پرسشنامه سه گانه های تاریک شخصیت جانسون و وبستر (۲۰۱۰)، پرسشنامه ایدئولوژی های اخلاقی فورسیث (1980)، فرم کوتاه پرسشنامه صفات شخصیت (NEO) مک کری و کاستا (1985)، پرسشنامه تقلب تحصیلی مک کابی و تروینیو (1996) و پرسشنامه شخصیتی هگزاکو (2004) پاسخ دادند. تجزیه و تحلیل داده های پژوهش با استفاده از نرم افزار AMOS 24 استفاده شده است. یافته ها: یافته های پژوهش نشان می دهد که تمامی مسیرهای مدل تحقیق، بر اساس آماره های T و ضرایب مسیر، در سطح اطمینان 95 درصد معنادار هستند. این نتایج تأثیرات مثبت و منفی متغیرهای شخصیتی (خودشیفتگی، ماکیاولیسم، جامعه ستیزی و ایده آل گرایی اخلاقی) را بر متغیرهای میانجی (باوجدان بودن و صداقت) و در نهایت بر تقلب تحصیلی نشان می دهد. نتیجه گیری: با توجه به نتایج به دست آمده از تحلیل ها و ارتباط مستقیم صفات تاریک شخصیت و تقلب تحصیلی، ضرورت ارتقای فضایل اخلاقی در محیط های دانشگاهی با استناد به آموزه های اسلامی پیشنهاد می گردد.

هدف: بی صداقتی تحصیلی یکی از چالش های مهم نظام های آموزشی معاصر است. این پدیده نه تنها اعتبار آموزشی و سلامت علمی را خدشه دار می کند، بلکه اصول اخلاقی و ارزش های اجتماعی را نیز تضعیف می سازد. منش اخلاقی به عنوان یکی از ویژگی های بنیادین شخصیت، می تواند در پیشگیری از رفتارهای غیراخلاقی نقش تعیین کننده ای داشته باشد. بااین حال، ویژگی های شخصیتی دیگری مانند کمال گرایی ممکن است این رابطه را تقویت یا تضعیف کنند. پژوهش حاضر با هدف بررسی رابطه منش اخلاقی و بی صداقتی تحصیلی با نقش واسطه ای کمال گرایی در میان دانش آموزان انجام گرفت. روش : د. پژوهش از نظر هدف کاربردی، از نظر رویکرد کمی و از نظر ماهیت توصیفی–همبستگی (مقطعی) بود و با استفاده از مدل یابی معادلات ساختاری اجرا شد. جامعه آماری شامل دانش آموزان مقطع متوسطه دوم شهر رودان در سال تحصیلی ۱۴۰۳–۱۴۰۲ بود که ۳۵۲ نفر به روش نمونه گیری تصادفی خوشه ای چندمرحله ای انتخاب شدند. داده ها با استفاده از مقیاس های منش اخلاقی، کمال گرایی و بی صداقتی تحصیلی گردآوری و با نرم افزار AMOS-24 تحلیل شدند. اصول اخلاقی پژوهش شامل رضایت آگاهانه، اختیار شرکت در پژوهش و محرمانگی اطلاعات رعایت گردید. یافته ها: نتایج نشان داد منش اخلاقی به صورت مستقیم و منفی بی صداقتی تحصیلی را پیش بینی می کند. همچنین کمال گرایی نقش واسطه ای معناداری در رابطه بین منش اخلاقی و بی صداقتی تحصیلی دارد. نتیجه گیری: به نظر می رسد تقویت منش اخلاقی و تعدیل جنبه های نابهنجار کمال گرایی می تواند در کاهش بی صداقتی تحصیلی مؤثر باشد. بنابراین، مداخلات آموزشی مبتنی بر پرورش منش اخلاقی و مدیریت کمال گرایی نابهنجار می تواند به ارتقای سلامت اخلاقی و تحصیلی دانش آموزان منجر شود.

هدف: تربیت دینی و آموزش دینداری به دانش آموزان و همچنین برنامه ریزی درسی متناسب با سطح رشد شناخت دینی آنان مستلزم دانش کافی از چگونگی دینداری در هر دوره رشدی است. بنابراین شناسایی مؤلفه هایی که دینداری هر گروه سنی را شکل می دهد، ضرورتی اجتناب ناپذیر است. هدف این پژوهش هستارشناسی دینداری کودکان پیش دبستانی بود. روش: روش پژوهش نیمه تجربی تکوینی از نوع هستارنگاری توصیفی استنتاجی است. مشارکت کنندگان در این پژوهش 9 کودک پیش دبستانی (4 پسر و 5 دختر) شهر کرمان بودند که به روش نمونه گیری هدفمند از نوع نمونه گیری معرف که نشان دهنده سطح گویا، عادی و معمول نشانگرهای دینداری بود، انتخاب شدند و از طریق مصاحبه مدبرانه و تحلیل محتوای جهت مند نشانگرهای دینداری در این گروه سنی شناسایی، طبقه بندی، توصیف و تعریف شدند. یافته ها: یافته های پژوهش 21 مؤلفه شکل دهنده هستار دینداری در این گروه سنی را مورد شناسایی قرار داد که در این میان مؤلفه های آزار نرساندن، کمک کردن، نماز خواندن، دعا خواندن و مهربان بودن وضوح و ظهور بیشتری داشته است. نتیجه گیری: نمود این نشانگرهای به عنوان مؤلفه های هستار دینداری کودکی تلویحات مهمی در شناخت تکوینی و تحول دینداری در این دوره سنی و همچنین برنامه ریزی جهت تربیت دینی کودکان دارد.

هدف :پژوهش حاضر با هدف واکاوی مفهومی مثبت اندیشی و مثبت نگری در نهج البلاغه به منظور ارائه ی استلزامات تربیتی انجام شده است. روش: پژوهش حاضر تحلیل محتوای کیفی با نظام مقوله بندی قیاسی بود. حوزه پژوهش شامل متون مرتبط با نهج البلاغه با استفاده از رویکرد هدفمند بود. ابزار گردآوری اطلاعات شامل فیش برداری مرتبط با مفاهیم مثبت اندیشی و مثبت نگری در نهج البلاغه بود. در مرحله اول متون مرتبط با نهج البلاغه و جملات مرتبط با هدف اصلی پژوهش انتخاب شدند. در مرحله دوم متون مورد مطالعه قرار گرفتند و پاراگراف های مرتبط با سوالات پژوهش انتخاب گردید. در مرحله سوم کدمفاهیم مرتبط با موضوع از هر پاراگراف مستخرج و در مرحله چهارم کدمفاهیم استخراج شده در دسته های هم مفهوم قرار گرفتند و در مرحله پنجم برای دسته های هم مفهوم، نام و عنوان مناسب که بیانگر مقوله اصلی پژوهش است تبیین شدند. روش کدگذاری و پارگراف به عنوان واحد تحلیل، جهت تجزیه و تحلیل متون استفاده گردید. یافته ها: یافته ها در بحث واکاوی مفهومی مثبت اندیشی و مثبت نگری در نهج البلاغه شامل 43 کدمفهوم و 3 مقوله محوری امید، آینده نگری و دوراندیشی و تعقل گری مثبت بود. همچنین استلزامات تربیتی مثبت اندیشی و مثبت نگری در نهج البلاغه شامل 3 مقوله محوری و 15 استلزام تربیتی بود. نتیجه گیری: واکاوی مفهومی مثبت اندیشی و مثبت نگری بر اساس نهج البلاغه امروزه از دغدغه های علما و متولیان تربیتی در حوزه تعلیم و تربیت می باشد.

در گستره انواع روابط و تعاملات پیچیده زمینه های تنازع در منافع و پیامدهای زیانمند آن، ملاک ها و اصولی عادلانه نیاز است که حیات بشری به صلح و سازش رهنمون شود. این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی تلاش دارد از نظرگاه فقه الاخلاق موضوع اخلاقی مدارا را در نسبت با مقتضیات قواعد فقهی بررسی نماید. «مدارا و سازگاری» که خود در نظام اخلاق اسلامی از فضائل برجسته به شمار می رود، هم به عنوان «ذات فعل» و هم به عنوان «صفت فعل» مورد توجه و تعلّق احکام تکلیفی و وضعی قرار می گیرد. عنوان مدارا و مظاهر آن در شریعت اسلامی مبتنی بر ضوابط اصولی و قواعد فقهی بسیاری از قبیل: قبح عقاب بلا بیان، قبح تکلیف مالایطاق، قاعده جُبّ، صحت، الزام و ... است که می توان آنها را مبانی مدارای شرعی برشمرد. اگر چه «مدارا» یک فضیلت و امری مستحسن است و کاربست فقهی آن در مرتبه جعل و عمل لحاظ شده است، اما اطلاق وجوب شرعی آن اقتضای اصول دیگری مانند عدالت، اصل تقدیم مصلحت اهم بر مهم، ملاحظه اهداف شریعت و قاعده وجوب حفظ نظام را دارد که موجب تقیید مدارا در مقام اجرا و عمل می شود.

مسئله اصلی این پژوهش آن است که نظریه های اخلاق هنجاری کلاسیک، به دلیل رویکردهای تک معیار، در تبیین نظام اخلاقی متناسب با پیچیدگی های وجودی انسان با چالش روبه رو هستند. این پژوهش، با هدف پاسخ به همین نارسایی، به بازخوانی ماهیت مفهوم «وسع» به مثابه سنگ بنای تکلیف اخلاقی می پردازد. سؤال اصلی این است که ماهیت و شاخص های وسع چیست و چگونه بر تکلیف اخلاقی تأثیر می گذارد؟ این پژوهش، با روش توصیفی تحلیلی و با مراجعه به متون دینی، تفاوت های فردی مؤثر در وسع را شناسایی می کند. یافته ها نشان می دهد که «وسع» ظرفیتی انتزاعی نیست، بلکه برایندی انضمامی از داشته های درونی و بیرونی است که «شاکله» منحصربه فرد فاعل اخلاقی را می سازد؛ ساختاری که ضمن محفوظ داشتن نقش محوری اراده، زمینه ساز کنش های متفاوت است. درنتیجه، تکلیف اخلاقی امری متناسب با شاکله و وسع هر فاعل است که این امر، ضرورت گذار از معیارهای واحد به سوی «تکثر معیارها» را آشکار می سازد؛ اصلی که «فرانظریه یکپارچگی اخلاق» مبتنی بر آن است.

یکی از راه های بهره مندی از قرآن در حلّ چالش های اخلاقی، استفاده از روش تفسیر استنطاقی به معنای عرضه داشتن چالش به قرآن و استخراج پاسخ از آن بر اساس ضوابط تفسیری است. از این رو، مقاله حاضر، تلاش دارد تا با روش توصیفی- تحلیلی به بررسی ماهیت بحران اخلاقی معاصر و علل آن و نیز راهکارهای مقابله با آن از منظر آیات و روایات با استناد به دیدگاه استاد مطهری پردازد. روی گردانی از یاد خدا، ظلم، هدفمند نبودن در زندگی و پوچ گرایی، هواپرستی و گناه، از مهمترین علل بحران ساز در ساحت اخلاق مأخوذ از دیدگاه استاد مطهری است. راهکارهای مقابله با این بحران با تأکید دیدگاه استاد مطهری عبارت است از تشخیص بحران، بازگشت به فطرت، تهذیب نفس، ایمان، الگوپذیری.گاه این عوامل یا راهکارهای مرتبط با اخلاق، با التفات به ابعاد سه گانه انسان شناختی مبتنی بر بینش، گرایش، کنش، در زمره یک یا دو تا از این ابعاد یا جزو همه آنها محسوب می شوند.

سید مرتضی علم الهدی (355 436 ق) به عنوان یکی از برجسته ترین متکلمان شیعه، دارای نظریه اخلاقی مبتنی بر مبانی عقلی، حسن و قبح ذاتی، و آزادی اراده است. این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی و با تکیه بر آثار کلامی ایشان، به بررسی ابعاد مختلف نظریه اخلاقی او می پردازد. یافته ها نشان می دهد که سید مرتضی براساس دیدگاه جسم انگارانه خود درباره انسان، نظریه ای ارائه می دهد که در آن عقل به عنوان مهم ترین منبع معرفت اخلاقی محسوب می شود. وی با تأکید بر امر بین الأمرین و آزادی اراده انسان، مسئولیت اخلاقی را مبتنی بر اختیار می داند و ارزش های اخلاقی را ذاتی و عینی تلقی می کند. در نتیجه نظریه اخلاقی سید مرتضی تأثیر عمیقی بر تکوین مکتب عقل گرایی اخلاقی در تشیع داشته و راه گشای بسیاری از مباحث اخلاقی متأخر بوده است. این نظریه با ترکیب متعادل عقل و نقل، چهارچوب نظری محکمی برای تحلیل مسائل اخلاقی فراهم می کند.

هدف: هدف پژوهش، اعتباریابی الگوی برنامه درسی اخلاق علمی در پژوهش های دانش آموزی دوره متوسطه بوده است. روش: این پژوهش از نظر هدف کاربردی است که در دو مرحله انجام شده است. در مرحله کیفی، الگوی برنامه درسی اخلاق علمی توسط همت یار و همکاران (1403) با استفاده از رویکرد سنتزپژوهی تدوین گردیده است. مرحله کمی (مد نظر این مقاله) به اعتباریابی الگوی طراحی شده اختصاص یافته است. در این مرحله، جامعه آماری شامل متخصصان حوزه مطالعات برنامه درسی شاغل به تدریس در مراکز دانشگاهی و دبیران دوره اول و دوم آموزش متوسطه استان آذربایجان غربی بودند که از بین آنها نمونه ای به حجم 200 نفر (53 نفر متخصص برنامه درسی و 147 نفر دبیر دوره متوسطه) به شیوه هدفمند انتخاب شدند. داده های لازم از طریق پرسشنامه محقق ساخته بر اساس نتایج بخش کیفی جمع آوری و پس از بررسی روایی محتوایی و تعیین روایی سازه و ضریب پایایی آلفا 822/0 با استفاده از مدل یابی معادلات ساختاری تحت نرم افزار Smart pls مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. یافته ها: مدل اندازه گیری با روایی همگرای (5/0AVE >) و پایایی مرکب7/0CR> و (542/0 = R2) مورد قبول بوده و در نهایت، برازش مدل کلی پژوهش مورد تأیید قرار گرفت ( 559/0= GOF). با توجه به مقادیر حاصل برای شاخص های برازش، الگوی برنامه درسی اخلاق علمی از اعتبار لازم برخوردار است. نتیجه گیری: با بکارگیری صحیح این الگوی برنامه درسی در آموزش مدرسه ای، بستر مناسب برای ایجاد و رشد اخلاق علمی دانش آموزان برای انجام پژوهش های علمی فراهم می آید.

مسئله اصلی این پژوهش آن است که فناوری اطلاعات در عصر دیجیتال با مسائل و چالش های نوظهور (جرایم اینترنتی، کپی رایت، نقض حریم خصوصی، شبیه سازی و...) مواجه است. در این تحقیق، از روش تحلیلی مقایسه ای استفاده شده و نوآوری اصلی این مقاله تطبیق دقیق مفاهیم اخلاق اسلامی با چالش های نوین دنیای دیجیتال است. این مقاله با رویکرد بررسی این چالش ها و تحلیل رویکردهای مختلف اخلاقی (فایده گرایی، وظیفه گرایی و اخلاق فضیلت) در مواجهه با آنها نگاشته شده است. با تبیین اینکه این رویکردها در حل مسائل اخلاقی تحول دیجیتال به طور نسبی ناکافی و ناکارآمد ظاهر شده اند، مقاله به نقد و تحلیل ضعف های این رویکردها می پردازد و درنهایت مبانی اخلاق اسلامی را در برابر اصول فلسفه اخلاق غرب به عنوان راه حلی برتر معرفی می کند. درنهایت اثبات می شود که اخلاق اسلامی، با تأکید بر توحیدباوری، کرامت انسانی، عدالت و با توجه به غنای مفهومی و قابلیت انطباق آن با نیازهای جوامع مدرن، در مدیریت اخلاقی تحولات دیجیتال کارآمدتر است.

عدالت توزیعی به معنای توزیع منابع، امکانات و خدمات به صورت عادلانه بین افراد یک جامعه است. این مسئله، همراه با معیارهای اخلاقی توزیع که منجر به تحقق عدالت توزیعی می شود، در اسلام و در حوزه اقتصاد هنجاریِ نظام های اقتصادی مورد بررسی قرار گرفته است. پژوهش حاضر به روش توصیفی تحلیلی صورت پذیرفته و به دنبال پاسخ گویی به این پرسش است که معیارهای اخلاقی عدالت توزیعی مطرح شده از دیدگاه اسلام با معیارهای عدالت توزیعی در اقتصاد هنجاری چه نسبتی دارد؟ معیارهای اخلاقی عدالت توزیعی از نگاه اسلام عبارت اند از تساوی در تقسیم بر اساس حقوق عام، توزیع متناسب با تلاش افراد، توزیع متناسب با نیاز و توزیع در جهت ایجاد توازن اجتماعی. این معیارها با آنچه در مکاتب مختلف اقتصاد هنجاری، اعم از فایده گرایی، اختیارگرایی و مساوات خواهی مطرح شده است، تشابهاتی دارد، هرچند در مبانی فلسفی، غایات اخلاقی و نحوه جمع میان این معیارها تفاوت های قابل توجهی میان دیدگاه اسلامی و این مکاتب مشاهده می شود؛ ولی معیارهای عدالت توزیعی در هیچ یک از مکاتب اقتصادی با آنچه در اسلام مطرح است تطابق کامل ندارد.

این مقاله به بررسی راهکارهای مقابله با آکراسیا یا ضعف اراده، می پردازد. خودکنترلی به مثابه درمانی برای این معضل دیرین، شناسایی و به عنوان فضیلت برتر معرفی می شود و نقش آن در پرورش دیگر فضایل مورد تأکید قرار می گیرد. این پژوهش از نوع توصیفی تحلیلی و با روش کتابخانه ای بررسی می کند که چگونه سبک زندگیِ مبتنی بر ادیان ابراهیمی می تواند خودکنترلی را از طریق تعیین استانداردها، ارائه الگوهای اخلاقی و تأکید بر عمل تقویت کند. در یهودیت مفهوم تقدس با خودکنترلی مرتبط می شود. در مسیحیت، خودکنترلی به عنوان موهبتی روحانی تلقی می شود که از طریق دعا و ایمان به عیسی به دست می آید. در اسلام تقوا نزدیک ترین معادل خودکنترلی است که ابزارهای عملی مانند خودنظارتی و محاسبه برای پرورش آن مورد تأکید هستند. یکی دیگر از این ابزارها، مبارزه مداوم با خواسته ها و امیال نفسانی است که معادل خودکنترلی بازدارنده در تحقیقات جدید است. این پژوهش با تأکید بر اهمیت خودکنترلی در توسعه تاب آوری و مقاومت فرد به پایان می رسد و پیشنهاد می دهد که آموزه های دینی، به ویژه آنهایی که مقاومت در برابر امیال را ترویج می کنند، می توانند به ایجاد جامعه ای اخلاقی تر و مقاوم تر کمک کنند.