درخت حوزه‌های تخصصی

زمانی که مهندسان اولین رایانه‌ها را به صورت آزمایشی به هم متصل می‌کردند، شاید هرگز تصور نمی‌کردند که مدتی بعد، یک شبکه پیوسته جهانی به وجود آید و از طریق آن، میلیونها رایانه در سرتاسر جهان به هم مرتبط گردند. اکنون این شبکه وجود دارد و همان‌طور که همه ما می‌دانیم، نام آن اینترنت است. یکی از خدمات اینترنت، وب جهانی است؛ مجموعه‌ای عظیم از صفحات بی‌شمار وب که هرکدام از آنها اطلاعات خاصی را ارائه می‌کنند.

بشر از دیرباز برای برقراری ارتباط با همنوع خود، شکلها و علامتهایی را برروی دیواره غارها و سنگها به وجود می‌آورد. بعدها که خط اختراع شد و نگارش پدید آمد، دیوارنویسی و کنده کاری بر روی سنگ مطرح شد. با اختراع پاپیروس، کاغذ و ماشین چاپ، بتدریج بستر نگارش کوچکتر، سبکتر و قابل حمل‌ونقل گشت و اکنون مدت مدیدی است که انواع مختلفی از کاغذهای چاپ شده در قالب کتاب، مجله، روزنامه و... مورد استفاده مردم قرار می‌گیرد. اما فن‌آوری پیشرفته ارتباطات، شرایط کاملا جدیدی را در عرصه نگارش و توضیح پیامهای نوشتاری پدید آورده است. امروزه با استفاده از خدمات متنوع اینترنت، می‌توان پیام مکتوب را در پهنه‌ای به وسعت جهان، با قابلیتهایی متنوع و جدید و با کیفیت و سرعتی به مراتب بالاتر از آنچه تاکنون وجود داشته است، تهیه و تولید و توزیع کرد. صحبت از روزنامه‌نگاری الکترونیک است.روزنامه‌نگاری الکترونیک یعنی انتشار اطلاعات در دوره‌های زمانی مشخص، در قالب صفحات وب برروی یک شبکه اطلاع‌رسانی داخلی (اینترانت) یا اینترنت.

امروزه ارتباطات فراتر از کلمات است. عکسها، تصاویر و اصوات به شما کمک می‌:نند تا پیام خود را به بهترین نحو به مخاطب خود برسانید. تا امروز شبکه‌های تلویزیونی موفق‌ترین رسانه در عرصه اطلاع‌رسانی بوده‌اند، اما اطلاع‌رسانی باید فراگیر، با صرفه و موثر باشد. در این بین با فراهم شدن امکانات پخش تصاویر ویدیویی و فایلهای صوتی و تصویری از طریق اینترنت، فرصت مناسبی برای شبکه های تلویزیونی فراهم شده است تا محصولات خود را روی اینترنت عرضه کنند. اینترنت می‌تواند یک رسانه بسیار مناسب برای برنامه‌های تولیدی باشد. بسیاری از خبرگزاریها مثل BBC، یک وب سایت جهانی راه‌اندازی کرده و برای ارسال برنامه‌های رادیویی خود قسمت Internet Audio سایتهای خود را فعال نموده‌اند. این به تمام کاربرانی که به اینترنت دسترسی دارند، امکان می‌دهد تا برنامه‌های رادیویی BBC را بشنوند.

مدیریت رسانه چیست، چه ویژگی‌ها و راهبردهایی دارد و انواع مدیران رسانه‌ای کدام‌اند؟ فصل نامه پژوهش‌ و سنجش، نشریه تخصصی سازمان صداوسیما درزمینه یافته‌های پژوهش‌های حوزه وسایل ارتباطات جمعی،‌این شماره را به «مدیریت رسانه» اختصاص داده است. دراین ویژه نامه، کارشناسان می‌کوشند، با تاکید بر تلویزیون، رادیو و مطبوعات، تصویری از مدیریت در رسانه ارائه کنند. ابتدا، با طرح پنج پرسش، از کارشناسان خواسته‌ شده مدیریت رسانه برای صداوسیما را تعریف کنند و ویژگی‌های آن را و تفاوت‌ها و شباهت‌هایش را باسایر مدیریت‌ها، ازجمله مدیریت مطبوعات و سایر رسانه‌ها، برشمارند و بگویند چگونه می‌توان، با حفظ مخاطبان داخلی، پوشش ارتباطی را گسترش داد. به علاوه، از این کارشناسان خواسته‌شده به این پرسش نیز پاسخ دهند که مدیریت رادیو و تلویزیون در ایران با چه محدودیت هایی روبه‌روست. این شکل از پرسش و پاسخ که میزگردی محدود را شکل می‌دهد، درواقع، در سایر مطالب نیز دنبال می‌شود و کارشناسان و پژوهشگران ارتباطات و مدیریت رسانه می‌کوشند به ابعاد گوناگون مدیریت رسانه نگاه کنند. درمقاله‌های راهبردی، صاحب‌نظران، با مرور سیر تحول توسعه علم و پژوهش درجهان، انگیزه‌های توسعه علمی را در ایران مورد توجه قرار می‌دهند و به تدویل راهبردها در برنامه‌ریزی رسانه‌ اشاره می‌کنند. مثلا«مدیریت معنی در گفتمان‌های رسانه‌ای» به یکی از پنهان‌ترین جوانب مدیریت رسانه، یعنی نقش زبان رسانه‌ای در ایجاد مفاهیم و شکل دهی به آن‌ها، اشاره دارد. همچنین، یکی از پژوهشگران، بابررسی انواع رسانه، مالکیت و مدیریت رسانه درجهان غرب، مدیریت رسانه‌های دولتی، مدیریت رسانه‌های عمومی یا مدیریت در رسانه‌های خصوصی یا تجارتی را مورد توجه قرار داده است. این کارشناس ویژگی‌ها و تفاوت‌های مدیریت سازمان‌های رسانه‌ای (رادیو تلویزیونی) را نیز با سایر سازمان‌ها بررسی کرده است. دراین بررسی‌ها، وجود رقابت فشرده در حوزه رسانه‌ها را باید محور اصلی تفاوت سازمان‌های رسانه‌ای با سایر سازمان‌ها دانست. این تمایز سبب می‌شود که تفاوت‌هایی چون حجم و کیفیت مخاطبان و سلیقه‌های فردی و جمعی آنان و نیز کارکنان و دشواری سنجش و اندازه‌گیری کیفیت فرآورده‌های رسانه‌ای به وجود آیند و، درنهایت، به بهره‌گیری و توجه به فناوری‌ها توجه شود. جنبه‌های کاربردی مدیریت رسانه با بررسی نقش کارشناسان و مشاوران در مدیریت رسانه و راه کارهایی که درعمل به موفقیت اقدامات مدیریتی کمک می‌کند ادامه یافته و با تاکید براصول و کاربردها در مدیریت رادیو و تلویزیون و مدیریت موسیقی درصداوسیما به سرانجام رسیده است. دربخش چشم‌اندازها، بحثی درباره مدیریت رسانه و پخش از طریق وب مطرح می‌شود که با مدیریت راهبردی بی‌بی‌سی و با تعیین و اعلام هدف‌ها در هزاره جدید، و همایش سیاره شبکه‌ای به پایان می‌رسد. این بحث‌ها، در واقع، نگاهی به مدیریت رسانه، باتوجه به تحولات فناوری‌های ارتباطی درآینده، محسوب می‌شوند. بدون تردید، تصویر این ویژه‌نامه از مدیریت رسانه کمبودهایی دارد که تاحدودی به نو و خالی بودن زمینه بحث در سطح دانشکده‌های ارتباطات و مراکز پژوهشی و علمی کشور برمی‌گردد. از این رو جای بسیاری از مطالب در زمینه‌های گوناگون مدیریت رسانه، خالی به نظر می‌رسد، که می‌توان برای مطرح‌کردن آن‌ها ویژه‌نامه‌های دیگری را تدوین کرد. بااین حال، همزمانی انتشار این ویژه نامه با برگزاری نخستین آزمون دوره دکتری «مدیریت رسانه» در دانشگاه‌تهران را می‌توان نشانی از اعلام نیاز مشترک در جامعه به شمار آورد که این احساس، امید فصل‌نامه را به سودمندی آن افزایش می‌دهد.

صحبت من را صحبت یک متخصص رسانه تلقی نکنید، بلکه صحبت کسی تلقی کنید که دست کم سی‌سال تجربه دانشگاهی در توسعه علوم دارد، دراین زمینه تفنن کرده است و با این دید به رسانه نگاه می‌کند.

تصمیم‌گیری، اصل اول مدیریت، ودرسازمان‌های رسانه‌ای نیز وظیفه اصلی مدیران است. هربرت سایمون، با پژوهش درباره تصمیم‌گیری در رسانه‌ها، اهمیت این مهارت را با مدیریت این نهادها برابر می‌داند. او، بااشاره به موارد رسانه‌ای، چهارعامل(منابع، هدف، نیروی انسانی، محیط) را در تصمیم‌‌گیری موثر می‌إاند، ضمن آن که بر پیش‌بینی ناپذیری درهمه تصمیم‌گیری ها و احتمال وجود خطر در این امور تاکید دارد. او تصمیم‌ها را به دو گروه (برنامه‌ریزی شده و برنامه‌ریزی نشده) تقسیم می‌کند و پیش‌بینی ناپذیری نتایج تصمیم‌ها را به آن ها مربوط می‌داند. سایمون، با تشریح فرایند تصمیم‌گیری، پنج مرحله را برای تصمیم‌گیری درنظر دارد که عبارت‌اند از: تعریف مشکل، مشخص‌ کردن هدف، تعیین راه‌حل‌ها، انتخاب یک راه حل و اجرای آن. او توصیه می‌کند که درپایان این مراحل راه‌حل اجرا شده را کنترل کنید.

اخیرا بسیاری از رسانه‌های بدون درنگ (On line) بر موضوع کلاهبرداری اینترنتی متمرکز شده‌اند. ولی رهبران تجاری، متخصصان امنیت رایانه‌ها و وکلا هنوز در مورد انواع کلاهبرداریهایی که در اینترنت یا به کمک اینترنت صورت می‌گیرد و تبعات آن برای آینده بازرگانی الکترونیکی،‌اطلاعات کاملی ندارند. مقاله حاضر سه هدف مهم را دنبال می‌کند. نخست، تشخیص مهمترین انواع کلاهبرداریهای اینترنتی که مجریان قانون و قانون‌گذاران به آنها برخورده‌اند. دوم، تشریح فنون عمده نفوذ روانی مورد استفاده مجرمان دراین گونه کلاهبرداریها، ازجمله بررسی شباهتهای این فنون و «مهندسی اجتماعی» فنون مورد استفاده نفوذگران (hackers)و سوم، ارائه راهکارهایی برای این مسئله به دولت و بخش خصوصی. کلاهبرداری اینترنتی یکی از جرمهای یقه سفیدها است که همپای توسعه اینترنت گسترش می‌یابد. در این مقاله منظور از «کلاهبرداری اینترنتی» به‌طور کلی هرگونه کلاهبرداریی است که به کمک برنامه‌های رایانه‌ای یا ارتباطات اینترنت صورت گیرد.

روزنامه‌نگاری الکترونیک در دنیا جایگاه مناسبی یافته و روبه‌رشد است.اما این پدیده عصر اطلاعات در کشور ما چه وضعیتی دارد؟ برای کسب اطلاع بیشتر در این زمینه، به سراغ مهندس ملایری، طراح و مدیر مسئول (سابق)اولین روزنامه الکترونیکی ایران به نام «خانه‌ملت» رفتیم و دیدگاههای ایشان را در این زمینه جویا شدیم. در زیر، متن کامل این مصاحبه از نظر شما می‌گذرد.

در این مقاله مسائل حقوقی سه نوع از مهمترین قراردادهای بازرگانی مربوط به اینترنت را بررسی خواهیم‌کرد: قرارداد برای ایجاد پایگاه وب در شبکه؛ قرارداد تبلیغات یا حمایت مالی در یک سایت؛:؛ و قرارداد تامین دسترسی به اینترنت. سپس به‌طور مختصر قراردادهایی را که با ارائه‌کنندگان خدمات دسترسی به اینترنت بسته می‌شود و قراردادهای بین آنها را بررسی می‌کنیم. «کاربر» به شخصی حقیقی یا حقوقی اطلاق می‌شود که پایگاه وب برای او راه‌اندازی یا اداره می‌شود و یا به کسانی اطلاق‌ می‌شود که از خدمات دسترسی به اینترنت بهره‌مند می‌شوند. ISP (ارائه کننده خدمات اینترنت) نیز میزبان شبکه محسوب می‌شود و امکان دسترسی به اینترنت را فراهم می‌آورد. ارائه کننده خدمات اینترنت در ایجاد و راه‌اندازی پایگاه وب نیز نقش دارد.

یکی‌ از وظایف مدیران رسانه تصمیم‌گیری در مورد استفاده از فناوری‌هایی است که همه روزه فناوران به سمت رسانه‌ها سرازیر می‌کنند. پس از رقومی (دیجیتالی) شدن و نشانی‌های تورگستر جهانی (World Wide Web)اینترنت، که اکثر رسانه‌ها (رادیو، تلویزیون، مطبوعات) را وادار به عرصه اطلاعات کرد، تولیدکنندگان این فناوری با کیفیت بخشیدن به ابزارها و شیوه‌های عرضه اطلاعات، فناوری پخش از طریق وب را راهی بازار کرده‌اند. برای حضور فعال‌تر در امر تولید رسانه‌ای و عرصه محصولات داخلی در سطح ملی و فراملی، آشنایی و به کارگیری این فناوری‌ها ضرورت دارد.

نویسنده که کارشناس سازمان صداوسیما است، ویژگی‌های مدیریت رسانه‌ای را مرور می‌کند. نویسنده به محدودیت منابع فارسی دراین زمینه و ارتباط احتمالی آن با انحصاری بودن رادیو و تلویزیون در ایران اشاره می‌کند و با بیان مقدمه فشرده‌ای درباره انواع رسانه‌ها و تاثیر مالکیت آن‌ها برمدیریت رسانه‌ای و نگاه غرب به این شکل از مدیریت، ویژگی‌های مدیریت رسانه‌ای را به اختصار شرح می‌دهد. در این دیدگاه، مهم‌ترین ویژگی‌های متمایز کننده این مدیریت با مدیریت سایر سازمان‌ها عبارت‌اند از: حجم مخاطبان، کیفیت محصول یا برنامه، بحرانی بودن دائم حوزه سازمانی و مدیریت، تنوع بسیار وسیع سلیقه مخاطبان، ضرورت سازگاری دائم با تحولات سریع فناوری، محیط رقابتی، دشواری ارزیابی کیفی محصول و آمیختگی محتوا، کیفیت و کمیت(فرم).