فلسفه و منطق

قاعدة «الواحد»، یکی از مهمترین قواعد فلسفی به شمار میآید، که البته میتوان بنیاد آن را نظریهای نوافلاطونی دانست. ابنرشد، در کتابهای مختلف خود به قاعدة «الواحد» و در پی آن، به تبیین نحوة فاعلیّت خداوند و «صدور» پرداخته است. در آثار او، به صراحت میتوان دو رویکرد کاملاً متفاوت به قاعدة الواحد را مشاهده کرد؛ چنانکه میتوان گفت دیدگاه او نسبت به این قاعده، در آثار اولیّهاش مدافعانه بوده اما در آثار نهاییاش منکرانه است. او، در آثاری مانند «تلخیص مابعدالطبیعه»، همانند فلاسفة مشائی مسلمان، به سلسلة ترتیبی عقول معتقد میباشد که بر اساس آن، فعل خداوند به صورت آفرینش نظام طولی عقول در عالم ظهور مییابد. با این حال، در آثاری مانند «تهافت التهافت» و «تفسیر مابعدالطبیعه»، او این قاعده را ردّ کرده و به صدور نظام طولی و ترتیبی عقول مفارق از مبدأ اوّل معتقد نیست.

۷۷۰۴.

پی¬گیری اثرپذیری ساحت عقیدتی از ساحت¬های غیر عقیدتی با نظر به شاخص¬های فکری غزالی(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده: میترا (زهرا) پورسینا

منبع: پژوهشنامه فلسفه دین (نامه حکمت) سال نهم پاییز و زمستان ۱۳۹۰ شماره ۲ (پیاپی ۱۸)

حوزه‌های تخصصی:

حوزه‌های تخصصی فلسفه و منطق

تعداد بازدید : ۱۲۱۷ تعداد دانلود : ۷۱۱

این مقاله، با محور قرار دادن اندیشة غزالی، به منزلة یکی از بزرگترین متفکّرانی که به تأثیر و تأثّر متقابل میان ساحتهای نفسانی قائل است، مسئلة مهم تأثیر ساحتهای غیر عقیدتی بر ساحت عقیدتی را ـ که از مباحث مطرح در حوزة معرفت شناسی معاصر است ـ با توجّه به برخی از شاخصهای فکری او پیگیری میکند. این شاخصهای فکری عبارتاند از: اعتقاد غزالی به تأثیر غایات در چگونگی تعیّن یافتن ساحت عقیدتی، تأثیر احساسها و خواستهها بر چگونگی کارکرد ذهن، تأثیر وهم در باورآوری، دیدگاه غزالی در خصوص منشأ مشهورات و ریشههای باورهای تقلیدی. این شاخصها، چگونگی تأثیر احساسها و خواستههای انسان بر باورهای او را از دیدگاه غزالی نشان میدهند.

۷۷۰۵.

بررسی نظریة دادباوری شرور طبیعی از منظر بروس رایشنباخ(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده: عبدالرسول کشفی آرزو مشایخی

منبع: پژوهشنامه فلسفه دین (نامه حکمت) سال نهم پاییز و زمستان ۱۳۹۰ شماره ۲ (پیاپی ۱۸)

حوزه‌های تخصصی:

حوزه‌های تخصصی فلسفه و منطق

تعداد بازدید : ۱۵۶۱ تعداد دانلود : ۸۴۱

وجود شرور در جهان، در تعارضی ظاهری با سه صفت علم مطلق، قدرت مطلق و خیرخواهی محض خداوند است. به بیان دیگر، مجموعه مرکّب از چهار گزاره زیر، مجموعهای به ظاهر ناسازگار را شکل میدهد: 1- خداوند عالم مطلق است. 2- خداوند قادر مطلق است. 3- خداوند خیرخواه محض است. 4- شرّ وجود دارد. این تعارض، به «مسئلة شرّ» معروف است که بر مبنای آن، گروهی از خداناباوران، با تکیه بر واقعیّت شرور، به انکار وجود خداوند میپردازند. مسئلة شرّ دو گونه تقریر دارد: «مسئلة منطقی» و «مسئلة قرینهای». مسئلة منطقی شرّ به بررسی سازگاری یا عدم سازگاری گزارههای چهارگانه؛ و مسئلة قرینهای شرّ به ارزیابی احتمال صدق گزاره «خدا هست» ـ با توجّه به میزان، شدّت و تنوّع شرور در عالم ـ میپردازد. خداباوران، این مسئله را در دو سطح پاسخ گفتهاند: سطح «دفاع» که در آن با دلایل گوناگون، وجود تعارض را در مجموعه فوق نفی میکنند؛ و سطح «دادباوری» که در آن، به توجیه شرور در عالم میپردازند. شرور موجود در جهان، به دو دسته «شرور اخلاقی» و «شرور طبیعی» تقسیم میشوند. در این مقاله، نظریه دادباوری «قوانین طبیعی» بروس رایشنباخ در باب شرور طبیعی مورد بررسی قرار میگیرد و نقاط قوّت آن نسبت به نظریههای رقیب نشان داده میشود.

۷۷۰۶.