درخت حوزه‌های تخصصی

مطالعه حاضر به بررسی تأثیر جابه جایی زبانی بر زبان آموزان ایرانی می پردازد که زبان انگلیسی را به عنوان زبان خارجی یاد می گیرند و تمرکز آن بر تأثیر این موضوع بر تمایل به برقراری ارتباط و روانی گفتار در زبان دوم است. جابه جایی زبانی که به معنای تغییر متناوب بین زبان ها در جریان گفتگو تعریف می شود، به عنوان عاملی تسهیل کننده یا مانع در برقراری ارتباط مؤثر موردبررسی قرار گرفته است. این پژوهش از رویکرد روش های ترکیبی بهره گرفته و با استفاده از ارزیابی های کمّی از تمایل به برقراری ارتباط و روانی گفتار، به همراه مصاحبه های کیفی برای بررسی تجربیات زبان آموزان، یافته های خود را استخراج کرده است. نتایج نشان داد جابه جایی زبانی می تواند تمایل به برقراری ارتباط و روانی گفتار زبان آموزان را بهبود بخشد. علاوه بر این، نتایج مصاحبه ها نشان داد از دیدگاه زبان آموزان، ایجاد اعتمادبه نفس و راحتی رایج ترین دلیل استفاده از جابه جایی زبانی بوده است؛ درحالی که توسعه مهارت های فراشناختی کمترین نقش را در این زمینه داشته است.

قربانی کردن حیوانات، رسمی است که در ادوار گوناگون حیات بشر، رواج داشت و افراد با ذبحِ حیوانات و تقدیم آن به نیروهای برتر، تلاش می کردند، خشنودی شان را جلب کنند. پژوهش حاضر به روش توصیفی-تحلیلی و بر مبنای مطالعه کتابخانه ای، می کوشد به تحلیل جواز یا تحریم قربانی حیوانات و نوشیدن هوم در آیین زردشت بپردازد. نتایج، نشان می دهد با توجه به مستنداتِ فراوانی که در کتب اوستایی، پهلوی و روایات فارسی موجود است، گوشت خواری در دینِ زردشت، تحریم نشده و قربانی های خونین از مسلّماتِ این دین است. اهمیّت قربانی در این آیین تا آن جاست که در آخرالزمان، گاو هدیوش را به منظور بی مرگی مردم قربانی می کنند. همچنین در مجموعه ایزدان زردشتی، ایزدی برای قربانی اختصاص یافته است(هوم) و همین ایزد، زبان، آرواره و چشمِ چپِ قربانی را طلب می کند. وجود چنین باورهای بنیادینی، مخالفت کلیِ زردشت با قربانی را رد می کند. به نظر می رسد تعالیم زردشت، مخالفِ شکل ابتدایی و عمده قربانی بوده است که این امر، باعث فقر مردم و ویرانی کشتزارها می شد. علاوه براین، آیینِ هوم و آمیختنِ عصاره آن با خونِ گاو، رسمی کهن بوده که به منظور جاودانی تن و روان انجام می شد و زردشت با برگزاری مراسم قربانی کردن برخلاف آیین، پایکوبی همراه با توحش و مستیِ حاصل از نوشیدن شیره هوم و خونِ گاو مخالف بود. وی به منظور تضعیف دین مِهری که قربانیِ گاو، رکن اساسی آن بود، کوشید جنبههای خرافی و خشن قربانی، آشامیدن خون گاو با هوم را حذف و آن را با شیر جایگزین کند و گامی در تعدیل قربانی حیوانات بردارد.

این مقاله پژوهشی است درباره گونه زبانی موسوم به «دَریِ زرتشتی» («گویش بهدینی») که دو گونه کرمانی و یزدی دارد. گونه کرمانی این زبان را اکنون باید زبانی منقرض شده به شمار آورد؛ اما گونه یزدی آن در شهر یزد و شماری از آبادی های استان یزد گویشور دارد. هدف اصلی مقاله بررسی وضعیت کنونی دری زرتشتی، تعیین سطح درخطربودگی و عامل های اثرگذار بر این گونه زبانی است. داده های پژوهش برآمده از گونه ای از دَری زرتشتی است که در «روستای مبارکه» شهرستان تفت استان یزد بدان گفتگو می شود. از دید روش شناسی، این پژوهش اِستقرایی، و از دید روش، مبتنی بر مصاحبه و توصیف و تحلیل است. این پژوهش نشان می دهد که در دسته های واژگانی گوناگون گونه زبانی بررسی شده در این پژوهش، تنوع هایی دیده می شود که می توان آنها را گواه دگرگونی های زبانی دانست که این گونه زبانی را در راستای هَم سانی با زبان فارسی به پیش می راند. شمار اندک گویشوران، مهاجرت و گریزناپذیری تماس با جامعه زبانیِ پُرگویشورتر فارسی زبان، دَری زرتشتی را آسیب پذیر کرده و در سراشیب نیستی قرار داده است.

اثربخشی بازخورد اصلاحی نوشتاری به ویژه در قالب بازخورد فرازبانی، برای بهبود دقت دستوری زبان آموزان انگلیسی به عنوان یک زبان خارجی در سطوح پایین و متوسط، نسبتاً کمتر مورد بررسی قرار گرفته است. مطالعه حاضر با بررسی و مقایسه تأثیر بازخورد فرازبانی عمومی در مقابل فردی، بر دقت دستوری زبان آموزان در نوشتار به این شکاف می پردازد. در مجموع ۸۵ زبان آموز در سطح پایین متوسط ​​در این مطالعه شرکت کردند که به سه گروه تقسیم شدند: دو گروه آزمایشی (دریافت بازخورد فرازبانی عمومی یا فردی) و یک گروه کنترل (عدم دریافت بازخورد اصلاحی نوشتاری). اثربخشی آزمایش با استفاده از پیش آزمون، پس آزمون فوری و پس آزمون با تأخیر ارزیابی شد. داده ها با استفاده از آنالیز واریانس دوطرفه با اندازه گیری های مکرر و مجموعه ای از آنالیز واریانس ها با مقایسه های پس آزمون تجزیه وتحلیل شدند. نتایج نشان داد که هر دو نوع بازخورد اصلاحی نوشتاری فرازبانی در کوتاه مدت به طور قابل توجهی دقت دستوری زبان آموزان را بهبود بخشیدند. بااین حال، بازخورد اصلاحی فرازبانی عمومی در مقایسه با بازخورد اصلاحی فرازبانی فردی، پیشرفت های پایدارتری را در دقت دستوری در درازمدت ایجاد کرد. این یافته ها نشان می دهد که بازخورد فرازبانی عمومی یک رویکرد مؤثر و کارآمد برای افزایش دقت دستوری در محیط هایی است که انگلیسی به عنوان یک زبان خارجی کار می شود و همچنین یک راه حل عملی برای معلمانی ارائه می دهد که به دنبال بهینه سازی شیوه های بازخورد خود در عین تلاش برای رشد زبانی زبان آموزان هستند.

هدف: هدف از مطالعه حاضر بررسی تأثیر ادغام تدریس خصوصی معلم محور با مشارکت تحصیلی و روانی والدین بر پیشرفت تحصیلی، عزت نفس و اضطراب زبان انگلیسی دانش آموزان در بین دانش آموزان دوره متوسطه در یزد بوده است. روش تحقیق: این مطالعه شامل یک نمونه در دسترس از دانش آموزان پایه هفتم تا دوازدهم در طول سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۵ است. ابزارهای تحقیق شامل مقیاس اضطراب کلاس زبان خارجی (هورویتز، هورویتز و کوپ [1] ، ۱۹۸۶)، مقیاس عزت نفس روزنبرگ (روزنبرگ [2] ، ۱۹۶۵) و یک پرسش نامه محقق ساخته برای ارزیابی مشارکت و درگیری والدین در تدریس خصوصی بود. داده ها از طریق فرم های گوگل جمع آوری و از طریق آزمون های من - ویتنی تجزیه وتحلیل شدند. این آزمون ناپارامتری به این دلیل انتخاب شد که نمونه موردمطالعه فرضیات لازم برای آزمون t  با نمونه های مستقل پارامتری را برآورده نمی کرد. یافته ها: فرضیه این بود که ادغام تدریس خصوصی معلم محور با مشارکت تحصیلی و روانی والدین، عملکرد تحصیلی دانش آموزان در زبان انگلیسی را به طور قابل توجهی افزایش می دهد، عزت نفس را افزایش می دهد و اضطراب زبان خارجی را کاهش می دهد. نتایج نشان داد که اگرچه مشارکت تحصیلی و روانی والدین لزوماً باعث کاهش آماری معنی داری در اضطراب زبان انگلیسی دانش آموزان و افزایش عزت نفس آنان نمی شود؛ اما یک اثر محافظتی بالقوه را نشان می دهد که بر اهمیت حضور عاطفی و راهنمایی والدین در تدریس خصوصی به رهبری معلم تأکید می کند. نتیجه گیری: این تأثیر احتمالیِ مشارکت والدین از نظر تحصیلی و روان شناختی بر اضطراب زبان انگلیسی و عزت نفس دانش آموزان، بینشی درباره چگونگی نقش همکاری خانه و مدرسه در یادگیری مؤثرتر زبان انگلیسی و رفاه عاطفی دانش آموزان ارائه می دهد. یافته ها می توانند سیاست گذاران آموزشی و معلمان را درباره اهمیت تقویت مشارکت والدین به عنوان یکی از اجزای کلیدی در آموزش زبان خارجی آگاه تر سازند.

جنگ به عنوان یکی از پیچیده ترین پدیده های اجتماعی، همواره با ایدئولوژی و قدرت در هم تنیده بوده است. در این میان، زبان به عنوان ابزاری قدرتمند، نقش محوری در شکل دهی به درک عمومی از جنگ، توجیه اقدامات نظامی و تثبیت یا تغییر روابط قدرت ایفا می کند. تحلیل گفتمان انتقادی به عنوان چارچوبی تحلیلی، به بررسی این موضوع می پردازد که چگونه گفتمان های سیاسی و رسانه ای، ایدئولوژی ها را می سازند، بازتولید می کنند یا به چالش می کشند. رویکرد شناختی در این تحلیل، بر مکانیسم های ذهنی مانند قالب بندی، استعاره ها و فعال سازی طرح واره ها تأکید می کند که از طریق آن ها زبان بر تفکر و ادراک ما از جنگ تأثیر می گذارد. همچنین، رویکرد نقشی به بررسی کارکردهای اجتماعی گفتمان، از جمله مشروع سازی خشونت، غیرانسانی سازی دشمن و بسیج افکار عمومی می پردازد. این مطالعه با تمرکز بر گفتمان های جنگی نشان می دهد که چگونه قدرت از طریق زبان اعمال می شود و چگونه ایدئولوژی ها در خدمت توجیه جنگ و حفظ نظم موجود قرار می گیرند. زبان موتورمحرک ایدئولوژی جنگ است. ویژگی های ایدئولوژی جنگ —از جمله فراگیری آن، قدرت آن، نامرئی بودن و طبیعی بودن آن، و روش های تداوم و تغییر آن—همگی از وابستگی آن به زبان نشأت می گیرند. در عین حال، این تحلیل به پیامدهای اخلاقی گفتمان جنگ توجه کرده و ضرورت آگاهی انتقادی از نقش زبان در شکل دهی به درک عمومی و رفتارهای اجتماعی را برجسته می سازد. در نهایت، این پژوهش برای درک عمیق تر از رابطه بین جنگ، ایدئولوژی و قدرت کارآمدی هر دو رویکرد را در بازنمایی فدرت های سلطه در ایجاد و توجیه جنگ مقایسه می کند.

واژه نامه های گویشی، که فرهنگ، واژگان یا گنج واژه گویشی نیز نامیده می شوند، فهرستی از واژه های یک گویش یا زبان همراه با مجموعه ای از اطلاعات آوایی، واژگانی، دستوری و معنایی اند. به عبارت دیگر، مدخل های این واژه نامه ها را واژه هایی که گروهی از مردم، اهل یک حرفه یا متخصصان یک حوزه علمی خاص به کار می برند تشکیل می دهند. با توجه به تعداد و تنوع بسیار پژوهش هایی که در ایران درباره زبان های محلی و گویش ها صورت می گیرد، بررسی نقش انواع اطلاعات علمی و رعایت اصول فرهنگ نویسی در تدوین این گونه واژه نامه ها بسیار حائز اهمیت است. ازاین رو در این مقاله، سعی بر آن است تا با استفاده از آرای فرهنگ نویسانی مانند اسونسن (2009) و همچنین با تکیه بر پژوهش های حاصل از تألیف واژه نامه های گویشی و بررسی پژوهش های مشابه، به انواع اطلاعات موردنیاز در این گونه آثار اشاره شود. به بیان دیگر، هدف این تحقیق بررسی فرهنگ های گویشیِ منتشرشده در ایران از منظر رعایت اصول فرهنگ نگاشتی و ارائه پیشنهاد برای چگونگی تدوین آنهاست. به همین سبب، پس از بررسی نمونه های گویشی در فرهنگ های متفاوت و تحلیل داده ها، نتایج زیر به دست آمد: پژوهش های گویشی در این زمینه با روش منسجم، یکدست و استاندارد انجام نمی شوند. همچنین با توجه به اینکه علاوه بر زبان شناسان، علاقه مندان به فرهنگ و زبان مانند متخصصان انسان شناسی، ادبیات، جامعه شناسی و غیره نیز به تألیف آثار گویشی می پردازند به منظور دقیق تر و علمی تر شدن چنین پژوهش هایی ضروری است اصول و مفاهیم فرهنگ نویسی و زبان شناسی در تدوین این گونه آثار به کار گرفته شود.

پژوهش حاضر تلاشی است برای تحلیل علم سنجی پژوهش های «تاریخ ترجمه در ایران» که در بازه زمانی ۱۳۵۰ تا ۱۳۹۹ منتشر شده اند. در این راستا، با استفاده از پایگاه های اطلاعاتی، ۱۲۱۲ آثار مرتبط با این موضوع شناسایی و در ۹ دسته طبقه بندی شدند: آثار منتشرشده در ایران (شامل تک نگاری، فصل کتاب، مقاله نشریات علمی، مقاله نشریات عمومی، مقاله روزنامه و پارسای دانشگاهی) و آثار منتشرشده در خارج (تک نگاری، فصل کتاب و مقاله نشریات علمی). سپس، اطلاعات کتاب شناختی این آثار گردآوری و وارد نرم افزار وُس ویوور شد. در فرایند تحلیل به پنج مؤلفه پرداخته شد: زبان، سال نشر، محل نشر، نشریات علمی فعال و مراکز علمی-دانشگاهی فعال. طبق نتایج تحلیل، اغلب پژوهش های «تاریخ ترجمه در ایران» به زبان فارسی و انگلیسی منتشر شده اند و روند انتشار آن ها در بازه پنجاه ساله نسبتاً صعودی بوده است. اکثر این آثار در شهرها، نشریات و مراکز علمی-دانشگاهی منتشر شده اند که ارتباط مستقیم با رشته مطالعات ترجمه دارند.

مقاله حاضر چگونگی صورت بندی هویت تاریخی جامعه مهاجر زرتشتی در هند و چارچوب روایی آن را در قصه سنجان بررسی و تحلیل می کند. قصه سنجان منظومه ای فارسی است که توسط موبدی زرتشتی در سال ۹۶۹ یزدگردی (۹۷۸ هجری قمری) در گجرات هند سروده شد و داستان مهاجرت زرتشتیان از ایران به هند را روایت می کند. این منظومه با تلفیق ریشه های ایرانی و تأثیرپذیری از فرهنگ هندی، نقشی مهم در شکل دهی هویت پارسیان هند داشته و به عنوان بخشی از حافظه جمعی آنان شناخته می شود. همچنین از منابع معتبر برای شناخت تخیل و خودانگاری تاریخی پارسیان پیش از گرایش به فرهنگ غربی به شمار می آید. از منظر موزه شناسی نوین، بازنمایی هویت در میراث فرهنگی پارسیان مستلزم شناخت خودانگاری جامعه و رصد فرایند تحول هویتی آنان است. بازنمایی هویت یک خُرده فرهنگ در موزه ها زمانی از اعتبار فرهنگی و اخلاقی برخوردار است که با رخدادها، حافظه تاریخی و تصور جامعه هم سو باشد. پرسش های اصلی پژوهش عبارت اند از: هویت چگونه در روایت قصه سنجان شکل گرفته و تبیین شده است؟ و ساختار روایی این منظومه در بازنمایی و شکل گیری هویت تاریخی جامعه مهاجر زرتشتی بر چه خرده روایت هایی استوار است؟ یافته های پژوهش، مبتنی بر مطالعات تاریخی و تحلیل محتوا، نشان می دهد که قصه سنجان روایت دگرگونی هویت ایرانی زرتشتی به هویت پارسی زرتشتی است. در این روایت، هویت امری ثابت و تغییرناپذیر نیست، بلکه مفهومی پویا و در حال تحول است که از تلاقی عوامل تاریخی، فرهنگی و اجتماعی شکل می گیرد و در بستر وقایع ابداع می شود، رشد می کند و دگرگون می شود.

گویش حناشوری از گونه های زبان فارسی در استان بوشهر است. روستای حناشور در دهستان طسوج از بخشِ شنبه و طسوجِ شهرستان دشتی، قرار دارد. در این پژوهش، ابزارهای صرفی- نحوی ِنشانه گذاری روابط دستوری و نظام های پنجگانه حالت و مطابقه، بر اساس نظریه رده شناسی کلاسیک کامری (1978) در حناشوری واکاوی شده اند. برای انجام این پژوهش، مصاحبه با گویشوران منتخب، ثبت و ضبط گفتار و آوانگاری داده ها به منظور تشکیل پیکره ی زبانی، با بهره گیری از روش های توصیفی-تحلیلی و به صورت میدانی، همراه با استفاده از منابع کتابخانه ای صورت گرفته است. اطلاعات مورد نیاز نیز از همین طریق گردآوری، بررسی و تحلیل شده اند. نتایج این پژوهش، نشان می دهد که حناشوری، دو ابزار را از سه ابزارِ ممکن بازنماییِ نقش مشارکین در بند، به کار می گیرد. بر این اساس، می توان از ابزار صرفیِ مطابقه (هسته نمایی)، به عنوان نخستین ابزار و راهکار اصلی نشانه گذاری روابط دستوری در این گویش یاد کرد. این در حالی است که ابزار صرفیِ حالت نمایی (وابسته نمایی) جایگاه خاصّی در این گویش ندارد. ابزار نحویِ ترتیب سازه ای نیز، به عنوان دوّمین ابزار و راهکاری فرعی برای نشانه گذاری روابط دستوری در حناشوری به کار گرفته می شود. در رابطه با برقراریِ نظام های پنجگانه در حناشوری، می توان گفت که بیشتر، نظام های فاعلی- مفعولی و سپس خنثی در حالاتی از این گویش، مشاهده می شوند؛ امّا نظام های کنایی- مطلق، دوبخشی و سه بخشی در گویش حناشوری، جایگاه خاصّی ندارند.

پژوهش حاضر چگونگی بازنمایی ادب در جلد دوم و سوم مجموعه فارسی بیاموزیم را بررسی نمود. در این راستا، مکالمه های درس های این دو جلد از مجموعه استخراج و داده ها براساس نظریه ادب براون و لوینسون (1987) که شامل چهار نوع راهبرد اصلی ادب (کاملاً صریح، ایجابی، سلبی و کاملاً غیرصریح) است، کدگذاری شدند. سپس، بسامد و درصد استفاده از هر راهبرد ادب محاسبه شد. یافته ها حاکی از آن بود که در هر دو جلد این مجموعه، پربسامدترین راهبرد ادب، ادب کاملاً صریح و کم بسامدترین راهبرد، ادب کاملاً غیرصریح بود و ادب ایجابی و سلبی نیز به ترتیب در رتبه دوم و سوم قرار داشتند. در ادامه، داده ها برای تحلیل آماری هنجارسازی شدند و سپس با استفاده از آزمون مجذور خی، دو جلد ازنظر بازنمایی ادب مقایسه شدند و نتیجه به دست آمده تفاوت آماری معناداری را بین دو جلد نشان داد. به طور کلی، بسامد راهبردهای ادب در جلد سوم کتاب نسبت به جلد دوم روند کاهشی داشت، به این صورت که از بین چهار راهبرد ادب موجود، بسامد سه راهبرد ادب کاملاً صریح، سلبی و ایجابی در جلد سوم کاهش یافته بود و فقط ادب کاملاً غیرصریح به طور مساوی در بین دو جلد تقسیم شده بود. یافته های این پژوهش می تواند به مؤلفان و طراحان کتاب های آزفا کمک کند اصلاحات مورد نیاز را در ویراست های بعدی این مجموعه یا کتاب های آتی آزفا اعمال نمایند. همچنین، با آگاهی یافتن از کاستی ها، مدرسان می توانند محتوای آموزشی تکمیلی مورد نیاز برای کلاس هایشان را تهیه نمایند.

این پژوهش با هدف بازسازی و ترسیم نقشه مفهومی واژگان حوزه دامداری در گویش وارکی (گویشی روستایی از توابع شهرستان کازرون) انجام شده است. بر خلاف نگاه رایج به واژگان دامداری به عنوان صرفاً اصطلاحات فنی یا اقتصادی، این مطالعه، دامداری را به مثابه یک دامنه مفهومی مرکزی[1] در نظر می گیرد که تمام جنبه های زیستی، اجتماعی، فرهنگی و شناختی زندگی گویشوران این گویش را دربرمی گیرد. داده های پژوهش شامل 252 واژه و اصطلاح است که طی شش ماه از طریق مصاحبه با گویشوران بومی (کم سواد یا بی سواد) جمع آوری شد و سپس با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد معنی شناسی شناختی مورد بررسی و تحلیل قرار گرفت .یافته ها نشان می دهد که واژگان دامداری در گویش وارکی، ساختاری عمیقاً شناختی و فرهنگی دارند و بر پایه تجربه های حسی، مشاهده های زیست محیطی و باورهای بومی شکل گرفته اند. این واژگان در هشت زیردامنه مفهومی طبقه بندی می شوند. افزون بر آن، پژوهش به ارتباطات بین مفهمومی[2] می پردازد و نشان می دهد که چگونه استعاره ها و مجازها فرهنگی، مانند «دام = ثروت (دولت)»، «چوپان = نگهبان جامعه» یا «کره گدی = کودک وابسته»، نظام معنایی این واژگان را غنی و پیچیده می کنند. نتیجه گیری نهایی حاکی از آن است که گویش وارکی، با وجود جمعیت کوچک گویشورانش، دارای یک سیستم مفهومی منسجم و منحصربه فرد است که در آن هر واژه، گرهی از یک شبکه شناختی-فرهنگی است. حفظ این گویش، تنها حفظ واژگان نیست، بلکه حفظ یک دنیای مفهومی است که با فاصله گرفتن نسل های جدید از زندگی روستایی، در معرض فراموشی و اضمحلال قرار دارد؛ بنابراین، ثبت و تحلیل این نقشه مفهومی نه تنها برای زبان شناسی شناختی، بلکه برای مردم شناسی، تاریخ فرهنگی و مطالعات بومی ضروری است.   [1] . Central Conceptual Domain [2] . Cross-domain Mapping

رودکی سمرقندی، شاعر و موسیقی دان برجسته دربارِ اُمرای سامانی، از زمره نخستین ادیبان دوران اسلامی است که در آثارش به اندرزگویی و درج آرای حِکمی در قالب شعر، اهتمام ویژه ای داشته است و درستی این امر، با وجود ابیات اندک برجای مانده از وی به خوبی نمایان است. در همین راستا، پژوهش پیش رو می کوشد تا با نگاهی بینامتنی به اشعار رودکی و بهره گیری از روش توصیفی و مطالعات کتابخانه ای، در وهله اول، تأثیرپذیری وی از برخی اندرزها و اندیشه های به جا مانده در ادبیات پهلوی و مزدیسنی را نشان دهد؛ سپس با آوردن شواهد و نمونه های کافی، اقتباس برخی شاعران و نویسندگان ایرانی پس از رودکی تا قرن هفتم هجری (با تکیه بر اندرزهای فردوسی، اسدی طوسی، ناصرخسرو، نظامی گنجه ای و سعدی) از آن اندرزها نشان داده شود و درحقیقت، این جستار بیش از هر چیز دیگری در صدد آن است تا نقشِ واسطه گی رودکی در میان اندرزگویان ایرانیِ پیش از اسلام و دوران اسلامی را در بیانِ برخی مضامین و آموزه های خاصّ تعلیمی نشان دهد. از مهم ترین یافته های آن نیز می توان به بسامد قابلِ توجه گرایش رودکی به موضوع جهان هستی و مفاهیم مرتبط با آن اشاره کرد؛ موضوعی که در آثار ادبیِ پس از وی، به ویژه در شاهنامه فردوسی، به میزان معتنابهی بازتاب یافته است و چنین به نظر می رسد که منشأ و سرچشمه اصلی آن را باید در میراث معنوی گذشتگان و اندرزنامه های پهلوی جست وجو کرد. 

فرایند «مقایسه»، عملکردی ذهنی است که از رهگذر آن، دو یا چند هستار به منظور کشف شباهت ها و تفاوت های میانشان به بوته آزمایش کشیده می شوند. بر اساس مطالعات، بیان «مقایسه» به عنوان ساختی دستوری، در زبان های دنیا غالباً بر عهده ساخت های صرفی است، با وجود این در بسیاری از زبان های دنیا ساخت های نحوی فراوانی نیز، بیان این مفهوم دستوری را بر عهده دارند. در این مقال برآن بودیم تا بر اساس انگاره شناختی طرحواره های رویداد هاینه، الگوهای زبانی بیان «ساخت برتر» در فارسی را به نمایش بگذاریم. ساخت «برتر»، یکی از زیرساخت های مفهوم مقایسه، ساختی است که از رهگذر آن، «بیش» یا «کم» بودگی یک هستار در دارابودن صفتی مشخص، نسبت به هستاری دیگر رمزگذاری می شود. در این انگاره، هشت طرحواره رویداد منبع از جمله کنش، مکان، منبع، هدف، قطبیت، توالی، تشبیه و مبتدا برای بیان ساخت «برتر» معرفی شده اند. داده های فارسی حاکی از آنند که در بیان مفهوم «برتری» در فارسی، تمام هشت طرحواره رویداد منبع از سوی گویشوران به خدمت گرفته می شوند. علاوه برآن، مشاهده گردید که هفت طرحواره منبع دیگر یعنی اندام واژه، معرفه، اضافی، حیوانات، محمول دوگانه، اصطلاحی و وجهی که در دیگر زبان های دنیا مستند نشده اند، در فارسی بیان ساخت برتر را برعهده دارند. این پژوهش نشان می دهد که مفهوم دستوری «برتری» حاصل دستوری شدگی ساخت های فوق الذکر است، چرا که در این روند تحول، آنگونه که بسیاری از نظریه پردازان دستوری شدگی بر آن معتقدند، ساختی مشتمل بر چند واژه (که می توانند معانی واژگانی داشته باشند) برای بیان مفهومی دستوری و غیرواژگانی به خدمت گرفته می شود.

ارجاع از ابزارهای اساسی در فرهنگ نویسی است که بین واحدهای واژگانی مرتبط که به دلیل نظام الفبایی در بخش های مختلف فرهنگ قرار گرفته اند، ارتباط برقرار می کند. ارجاع کارکردهای مهم و انکارناپذیری دارد: صرفه جویی در حجم و فضا؛ پرهیز از حشو، زیاده گویی و تکرار اطلاعات؛ تکمیل اطلاعات؛ ایجاد شبکه معنایی و ساختواژی بین واحدهای واژگانی مرتبط؛ جلوگیری از به هدر رفتن اطلاعات؛ هدایت مسیرهای جست وجو و آموزش زبان. به وسیله ارجاعات، فرهنگ به شبکه ای واحد، منسجم و پردازش پذیر تبدیل می شود که در آن مدخل ها با یکدیگر در ارتباط اند. در این مقاله پس از مروری بر مبانی نظری ارجاع، دو فرهنگ فارسی یک زبانه متعلق به نیمه دوم قرن بیستم؛ لغت نامه دهخدا (نسخه برخط) و فرهنگ بزرگ سخن (نسخه چاپی) در فارسی؛ همچنین فرهنگ انگلیسی آکسفورد (نسخه برخط در دسترس) در انگلیسی و فرهنگ فرانسه روبر (نسخه برخط در دسترس) در فرانسوی بررسی و به صورت تطبیقی تحلیل شده اند. فرهنگ فارسی عمید و فرهنگ فارسی معین فقط به صورت کلی مرور شده اند. گاه از فرهنگ جامع زبان فارسی در فرهنگستان زبان و ادب فارسی نیز استفاده شده است. شیوه انتخاب داده ها تصادفی بوده است. مقایسه فرهنگ های برخط فرانسوی و انگلیسی با فرهنگ های فارسی نشان می دهد که فرهنگ های فارسی باوجودِ غنای ادبی و تاریخی، در زمینه ارجاعات معنایی، ساختواژی، کاربردی، سبکی و شبکه ای نظام مند، کاستی های بسیاری دارند و کاربرمحور و پردازش پذیر نیستند. در پایان با تکیه بر یافته های نوین فرهنگ نویسی و الگوگیری از فرهنگ های غربی راهکارهایی برای طراحی نظام ارجاعات در زبان فارسی پیشنهاد شده است.