نظام ارجاعات در فرهنگ نویسی یک زبانه عمومی(مقاله علمی وزارت علوم)
منبع:
زبان و زبان شناسی دوره ۲۱ بهار و تابستان ۱۴۰۴ شماره ۴۱
331-358
حوزههای تخصصی:
ارجاع از ابزارهای اساسی در فرهنگ نویسی است که بین واحدهای واژگانی مرتبط که به دلیل نظام الفبایی در بخش های مختلف فرهنگ قرار گرفته اند، ارتباط برقرار می کند. ارجاع کارکردهای مهم و انکارناپذیری دارد: صرفه جویی در حجم و فضا؛ پرهیز از حشو، زیاده گویی و تکرار اطلاعات؛ تکمیل اطلاعات؛ ایجاد شبکه معنایی و ساختواژی بین واحدهای واژگانی مرتبط؛ جلوگیری از به هدر رفتن اطلاعات؛ هدایت مسیرهای جست وجو و آموزش زبان. به وسیله ارجاعات، فرهنگ به شبکه ای واحد، منسجم و پردازش پذیر تبدیل می شود که در آن مدخل ها با یکدیگر در ارتباط اند. در این مقاله پس از مروری بر مبانی نظری ارجاع، دو فرهنگ فارسی یک زبانه متعلق به نیمه دوم قرن بیستم؛ لغت نامه دهخدا (نسخه برخط) و فرهنگ بزرگ سخن (نسخه چاپی) در فارسی؛ همچنین فرهنگ انگلیسی آکسفورد (نسخه برخط در دسترس) در انگلیسی و فرهنگ فرانسه روبر (نسخه برخط در دسترس) در فرانسوی بررسی و به صورت تطبیقی تحلیل شده اند. فرهنگ فارسی عمید و فرهنگ فارسی معین فقط به صورت کلی مرور شده اند. گاه از فرهنگ جامع زبان فارسی در فرهنگستان زبان و ادب فارسی نیز استفاده شده است. شیوه انتخاب داده ها تصادفی بوده است. مقایسه فرهنگ های برخط فرانسوی و انگلیسی با فرهنگ های فارسی نشان می دهد که فرهنگ های فارسی باوجودِ غنای ادبی و تاریخی، در زمینه ارجاعات معنایی، ساختواژی، کاربردی، سبکی و شبکه ای نظام مند، کاستی های بسیاری دارند و کاربرمحور و پردازش پذیر نیستند. در پایان با تکیه بر یافته های نوین فرهنگ نویسی و الگوگیری از فرهنگ های غربی راهکارهایی برای طراحی نظام ارجاعات در زبان فارسی پیشنهاد شده است.