درخت حوزه‌های تخصصی

تاریخ اسلام و سیره

حوزه‌های تخصصی
ادبیات اقتصاد تاریخ تربیت بدنی جغرافیا حقوق روانشناسی زبان شناسی علم اطلاعات و دانش‌شناسی علوم اجتماعی علوم اسلامی علوم انسانی علوم تربیتی علوم سیاسی فلسفه و منطق مدیریت مطالعات زنان هنر و معماری
اخلاق و تعلیم و تربیت اسلامی ادبیات عرب تاریخ اسلام و سیره تصوف و عرفان اسلامی تفسیر و علوم قرآن حدیث و علوم حدیث علوم غریبه فقه و اصول گروه های ویژه منطق، فلسفه و کلام اسلامی
تاریخ و سیره شناسی کلیات
ترتیب بر اساس: جدیدترینپربازدیدترین
فیلترهای جستجو: فیلتری انتخاب نشده است.
نمایش ۷٬۸۶۱ تا ۷٬۸۸۰ مورد از کل ۷٬۹۴۷ مورد.
۷۸۶۱.

وضعیت شیعیان عراق عجم در دوره مغولان و ایلخانان

نویسنده:
منبع: پژوهش های نوین در مطالعات تاریخ اسلام و ایران سال ۱ بهار و تابستان ۱۴۰۳ شماره ۱ 25 - 36
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۵ تعداد دانلود : ۷
از لحاظ تاریخی، عراق عجم به منطقه ای در فلات مرکزی ایران اطلاق می شود که شرق کشور را به غرب و شمال آن را به جنوب متصل می کرد. شهرهای مهم ایران نظیر اصفهان، ری، همدان و قزوین در این منطقه واقع شده بود. به دلیل آب و هوای عراق عجم، پس از ورود اسلام به ایران قبایل متعددی از اعراب نظیر اشعریان شیعی به این منطقه مهاجرت کردند. با وجود حکومت آل بویه در قرن 4 و 5 ق، شیعیان ایران نتوانستند به فعالیت های دینی و تبلیغی خود بپردازند؛ تا اینکه با حمله مغولان به ایران در سال 616 ق و عدم تعصب آن ها نسبت به مذاهب، از بین رفتن خلافت عباسی توسط هلاکوخان و همچنین نقش خواجه نصیرالدین طوسی در دربار حکومت ایلخانی، زمینه های موثری برای فعالیت شیعیان فراهم گردید؛ تا آنجا که برخی از خان های ایلخانی مانند غازان خان و سلطان محمدخدابنده الجایتو به تشیع اثنی اعشری گرویدند. سوال اصلی پژوهش که با روش توصیفی- تحلیلی و مبتنی بر منابع کتابخانه ای بنا دارد به آن پاسخ دهد: «وضعیت شیعیان عراق عجم در دوره حکمرانی مغولان و ایلخانان چگونه بوده است؟»
۷۸۶۲.

نقش ایرانیان در نسب نگاری دوره اسلامی

نویسنده:
منبع: پژوهش های نوین در مطالعات تاریخ اسلام و ایران سال ۱ بهار و تابستان ۱۴۰۳ شماره ۱ 59 - 71
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴ تعداد دانلود : ۷
در طول تاریخ، ثبت و ضبط نسب به دلایل گوناگونی مانند افتخار به پیشینیان و کسب مقام اجتماعی اهمیت ویژه ای داشته است. انسان ها از روش هایی نظیر حفظ اطلاعات در حافظه و حکاکی بر کتیبه ها و سنگ قبرها برای انتقال نسب خود استفاده می کردند. با ظهور اسلام و گسترش مکتوبات، این توجه به ثبت نسب افزایش یافت و علم نسب نگاری به ابزاری برای اجرای احکام دینی و تقویت ارزش های اخلاقی تبدیل شد. پژوهش حاضر به بررسی تأثیر ایرانیان بر علم نسب نگاری در دوران اسلامی می پردازد و این پرسش اصلی را مطرح می کند: «ایرانیان چه تأثیری بر علم نسب نگاری در دوران اسلامی برجای گذاشتند و چگونه می توان نقش آنان را در توسعه و تحول این علم ارزیابی کرد؟». این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی انجام شده است. ابتدا داده های مربوط به نسب نگاری اعراب و ایرانیان و انگیزه های آن ها از منابع تاریخی و حدیثی جمع آوری شده و سپس این داده ها با استفاده از روش مقایسه و تحلیل بررسی شده اند. رویکردی که امکان تحلیل دقیق ارتباط میان پیشینه نسب نگاری در ایران پیش از اسلام و توسعه این علم در دوران اسلامی را فراهم می آورد. تحلیل داده های تاریخی و حدیثی حاکی از آن است که ایرانیان با استفاده از تجارب پیشین خود، به ویژه در تدوین و تنظیم متون نسب نگاری، تأثیر شگرفی بر پیشرفت این علم در جوامع اسلامی داشته اند و این تأثیر در تقویت ارتباطات فرهنگی و علمی میان ایرانیان و اعراب در دوره های مختلف اسلامی مشهود بوده است.
۷۸۶۳.

بازبینی نظام فکری تکفیر در گروهک داعش بر اساس نظریه مایکل فیشر

نویسنده:
منبع: پژوهش های نوین در مطالعات تاریخ اسلام و ایران سال ۱ بهار و تابستان ۱۴۰۳ شماره ۱ 72 - 91
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴ تعداد دانلود : ۷
در ساختار تاریخ اجتماعی جوامع اسلامی تاکنون، داعش به عنوان گسترده ترین گروهک تکفیری در فضای علمی و رسانه ای معاصر شناخته شده است. این گروهک ویژگی های متمایزی از سایر جنبش های بنیادگرا دارد. پژوهش حاضر سعی دارد به این جریان تکفیری با رویکردی جدید نگاهی بیندازد و تجربه تاریخی داعش را با دیدگاه انقلاب مایکل فیشر تحلیل کند. مایکل فیشر آمریکایی که با نگاه جامعه شناسانه در مقاطع مختلف انقلاب ایران را تحلیل کرده است، نگاهی تاریخی و فرآیندمحور در جریان های اجتماعی دارد. در این مقاله تلاش بر این بوده است که عوامل و متغیرهای مورد نظر فیشر برای تحلیل تجربه تاریخی داعش به کار گرفته شود. نتایج حاکی از آن است که حرکت داعش همچون انقلاب ایران فرآیندی بوده است که پیشینه ای گسترده و طولانی دارد و عوامل تاریخی و اجتماعی متعددی در داخل و خارج این جریان، در شکل گیری و تداوم آن اثرگذار بوده اند. همچنین از جنبه های گوناگون اعتقادی، نگرشی و رفتاری به مقایسه انقلاب ایران و داعش پرداخته می شود.
۷۸۶۴.

بررسی تحول و الگوی مجازات و زندان زنان (از خلافت عباسی تا پایان دوره صفویه)

نویسنده:
منبع: پژوهش های نوین در مطالعات تاریخ اسلام و ایران سال ۲ بهار و تابستان ۱۴۰۴ شماره ۱ (پیاپی ۳) 11 - 25
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۱ تعداد دانلود : ۵
بررسی مجازات و زندان زنان در تاریخ ایران فرآیندی است که چگونگی شکل گیری سیستم قضایی و قانون گذاری اسلامی، تدوین قوانین جزایی مرتبط با زنان مجرم و زندان زنان را در بستر تاریخ ایران اسلامی مورد کاوش قرار می دهد. این پژوهش با روش توصیفی – تحلیلی انواع مجازات زنان و گزاره های مرتبط با آن را از خلافت عباسی تا دوره صفوی شرح می دهد و درصدد پاسخ گویی به این پرسش بنیادی است که آیا زندان زنان در ایران به عنوان یک نهاد رسمی موضوعیت داشته است؟ در قرون نخستین اسلامی و در نقاط مختلف خلافت عباسی، زندان به عنوان یک نهاد رسمی در کنار سایر نهادهای شهری، کاربری داشت و علاوه بر آن از قلعه ها و کهن دژها به مثابه زندان استفاده می شد. اگرچه منابع، گزارش هایی مبنی بر زندانی شدن زنان بلندپایه ارائه داده اند، اما در ذکر انواع جرایم و مجازات مرتبط با جرم، صحبتی نکردند. در دیگر ادوار تاریخی کاربرد زندان به عنوان مکانی برای نگه داشتن مجرم به قصد تأدیب، محلی از اعراب نداشت و مجرمین پس از مدت کوتاهی به کیفر مرگ می رسیدند. یافته های پژوهش نشان می دهد که زنان در قرون نخستین اسلامی و در زمان حکومت طاهریان در بغداد از زندان برخوردار بودند ولی منابع و شواهد گزاره ای دال بر کاربرد زندان زنان در دیگر ادوار تاریخی ارائه نمی دهند.
۷۸۶۵.

معرفی نسخه خطی کهن المباحث المشرقیه اثر امام فخر رازی (نسخه وقفی شاه عباس صفوی به آستان حرم قم)

نویسنده:
منبع: پژوهش های نوین در مطالعات تاریخ اسلام و ایران سال ۱ پاییز و زمستان ۱۴۰۳ شماره ۲ 11 - 32
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴ تعداد دانلود : ۴
محمد بن عمر طبرستانی رازی (544 ق) معروف به فخرالدین الرازی، عالم گرانقدر شافعی الأشعری است که در رشته های مختلفی سرآمد روزگار خویش بوده و بسیاری از نظرات وی هنوز مورد نظر و گفت و گو هستند. فخر رازی آثار زیاد و متنوعی در موضوعات و رشته های گوناگون نگاشته است که شاید جدای از آثار منسوب به او، شمار رساله ها و تألیفات اصلی اش به حدود یکصد عنوان برسد. چندین اثر فخر رازی، جزء معروف ترین آثار او هستند؛ همانند کتاب مفاتیح الغیب و المحصل و همچنین کتاب المباحث المشرقیه فی علم الإلهیات و الطبیعیات که مجموعه ای مبسوط و مهمی از برکه فلسفه مشاء می باشد و در دوره معاصر، مناقشاتی پیرامون سرقت علمی ملاصدرا از این کتاب مطرح شده است. با توجه به اهمیت کتاب المباحث المشرقیه متأسفانه این اثر، تصحیحی براساس نسخ خطی متعدد و قدیمی خود ندارد. بنابراین مناسب است تا نسخه شناسی این کتاب و نیز تبارشناسی تمامی نسخ خطی آن کار شوند. در این میان، قدیمی ترین نسخه خطی این کتاب در ایران، نسخه خطی موجود در کتابخانه آستان مقدس قم می باشد. این مجموعه جدای از کهنگی نسخه (687 ق) یک ویژگی مهم دیگر در بر دارد و آن، وقف شدن (1037 ق) این نسخه توسط شاه عباس صفوی به آستان مقدس حرم حضرت فاطمه معصومه (س) است. در مقاله حاضر، مشخصات کامل فهرست این نسخه، بررسی شده است و اطلاعات قابل توجهی در اختیار پژوهشگران رشته های فلسفه، کلام و رشته های کتابداری و احیاء نسخ خطی قرار می دهد.
۷۸۶۶.

بررسی نقش فرقه کرّامیّه در مجادلات مذهبی نیشابور و رابطه آن با مناسبات قدرت سیاسی (قرن ۳تا ۵ هجری قمری)(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: مطالعات تاریخ اسلام سال ۱۷ پاییز ۱۴۰۴ شماره ۶۶ ۸۱-۵۵
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۱ تعداد دانلود : ۴۷
فرقه کرّامیّه توسط محمد بن کرّام سجستانی نیشابوری (۱۶۸-۲۵۵ق) در نیشابور بنیان نهاده شد و این فرقه نقش مهمی در مجادلات مذهبی خراسان ایفا کرد. با گسترش نفوذ کرّامیّه بزرگان این فرقه مورد حمایت حاکمان قرار گرفتند. این حمایت ها موجب شد که آنها برای دستیابی به قدرت ، وارد مجادله با دیگر فرق دینی نیشابور شوند. درپژوهش هایی که درباره کرّامیّه نگاشته شده، به نقش کرّامیّه در مجادلات مذهبی نیشابور و نیز و رابطه آن با مناسبات قدرت سیاسی ، به صورت مستقل نپرداخته است . این پژوهش با استفاده از منابع اصلی و روش توصیفی-تحلیلی، در پی پاسخ به این پرسش است که کرّامیّه چه نقشی در مجادلات مذهبی نیشابور داشته و این نقش چه نسبتی با ساختار قدرت سیاسی دارد؟ یافته های پژوهش نشان می دهد پیشوایان کرّامیّه برای کسب منافع سیاسی، به تشدید مجادلات فرقه ای دامن می زدند و حاکمان حامی آنان نیز با پشتیبانی از این فرقه، در پی بهره برداری ابزاری از کرّامیان برای نیل به مشروعیت سیاسی و مقبولیت اجتماعی خود بودند.
۷۸۶۷.

باستان گرایی مورخان شوشتری در دوره پهلوی؛ با تأکید بر محمد علی امام و عباس مهرین

نویسنده:
منبع: پژوهش های نوین در مطالعات تاریخ اسلام و ایران سال ۱ بهار و تابستان ۱۴۰۳ شماره ۱ 158 - 170
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۷ تعداد دانلود : ۸
به نظر باستان گرایی یکی از مولفه های روشنفکری در دوره قاجار و پهلوی بوده است؛ به نحوی که بسیاری از شاعران و نویسندگان ایرانی به باستان گرایی علاقه مند شدند. آثار فتحعلی آخوند زاده و آقاخان کرمانی یا چاپ مجله کاوه و ایرانشهر در برلین (1914-1918م) در گسترش باستان گرایی تاثیرگذار بود. نویسندگان و تاریخ نگارانی مانند سیدمحمد علی امام و عباس مهرین شوشتری از جمله کسانی بودند که تمایل بسیاری در بازگویی داستان ها، اندرزنامه ها، آیین نامه ها و کارنامه های پادشاهان ایران باستان داشته و از دادگری های اردشیر بابکان (224-240م) یا خسرو اول (531-579م) و تأسیس دانشگاه جندی شاپور در دوره شاپور اول (240-270م) ستایش ها کردند. این دو نویسنده از خاندان های علمی و فرهنگی شوشتری بوده و در آثار خود از پیامبر اکرم (ص) نیز سخن گفته و اهل بیتش را مدح کرده اند. با این حال، آن ها از دوران خلافت اسلامی تنفر داشته و به شکل های متفاوتی این نارضایتی را نشان داده اند. پرسش این پژوهش بر این استوار است که در آثار امام شوشتری و مهرین شوشتری باستان گرایی چگونه ارائه شده است؟ 
۷۸۶۸.

تحلیل قیام «الهادی الی الحق» در یمن بر اساس نظریه بسیج چارلز تیلی

نویسنده:
منبع: پژوهش های نوین در مطالعات تاریخ اسلام و ایران سال ۱ پاییز و زمستان ۱۴۰۳ شماره ۲ 138 - 149
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۵ تعداد دانلود : ۴
یمن به دلیل موقعیت جغرافیایی خاص، همسایگی با حجاز، وجود قبایل تاثیر گذار در تمامی رخدادهای صدر اسلام و محفل اندیشه های مختلف اسلامی اهمیت ویژه ای دارد. از جمله مهم ترین نقاط تاریخی یمن که در تحولات آینده آن اثر مستقیم نهاد، قیام یحیی بن الحسین الهادی الی الحق موسس حکومت زیدیان در یمن است. این قیام و حرکت از جانب الهادی سبب گشت تا حکومتی هزار ساله در یمن شکل گیرد که از جانب آن اندیشه شیعی زیدی در عالم اسلام ترویج و ماندگاری داشته باشد. مقاله حاضر در پی پاسخ به این پرسش برآمده است که ویژگی ها و کنش های قیام الهادی چگونه توانست به موفقیت برسد؟ برای پاسخ به این پرسش از نظریه بسیج چارلز تیلی استفاده شده تا تحلیلی دقیق در این مسئله به دست آید. فرضیه های مطرحی که وجود دارد، استفاده الهادی و یارانش از گونه های مختلف و بسیج منابع برای انجام کنش در برابر دشمنان و مخالفانشان برای دستیابی به آرمان های قیام است.
۷۸۶۹.

نگاهی بر سنت قمه زنی و پیامدهای اجتماعی آن در دوره قاجار (۱۱۷۵ تا ۱۳۰۴ شمسی) با محوریت دیدگاه سیاحان خارجی

نویسنده:
منبع: پژوهش های نوین در مطالعات تاریخ اسلام و ایران سال ۱ پاییز و زمستان ۱۴۰۳ شماره ۲ 150 - 161
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۶ تعداد دانلود : ۶
بسیاری از باورهایی که پایه و اساس عقیدتی و یا خارج از آزمون، مشاهده و تجربه است، تحت عنوان خرافات شناخته می شود. یکی از عوامل مهم عقب ماندگی اجتماعی در دوره قاجار که به آن دامن زده شد و ایران را در برابر سایر ملل متمدن تاریخ معاصر به عقب راند، برخی از سنت های به شدت خرافی بود که زمینه ساز دوره انحطاط فکری و عقیدتی در مبادی دینی و مذهبی ایرانیان شیعه نیز شد. سنت قمه زنی که ظهور آن به دوره صفوی باز می گردد، در دوره قاجار به اوج خود رسید؛ تا جایی که سلامت و بهداشت عمومی را به خطر انداخت. سنت قمه زنی در ایران به یک باره از سوی حکومت گران و بعضی از علما مورد حمایت قرار گرفت و بسیار رواج پیدا کرد و این مسئله سبب خدشه دار شدن چهره تشیع در جهان آن روز گردید. این موضوع از سوی مورخان ایرانی دوره قاجار و سیاحان خارجی به عنوان یکی از سنت های خرافی جامعه ایرانی شیعه بسیار مورد توجه قرار گرفته است. در این پژوهش با کمک اسناد، خاطرات، متون تاریخ محلی و سفرنامه سیاحان خارجی به بررسی وضعیت سنت قمه زنی و پیامدهای آن در تحولات اجتماعی در دوره قاجار پرداخته می شود.
۷۸۷۰.

نقش منابع آبی در تحول روابط مسلمانان با قبایل یهودی مدینه

نویسنده:
منبع: پژوهش های نوین در مطالعات تاریخ اسلام و ایران سال ۲ بهار و تابستان ۱۴۰۴ شماره ۱ (پیاپی ۳) 156 - 165
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۵ تعداد دانلود : ۲
پس از هجرت پیامبر اسلام (ص) به مدینه، روابط میان مسلمانان و سه قبیله یهود این شهر به نام بنی قینقاع، بنی نضیر و بنی قریظه، ابتدا بر اساس پیمان های صلح و همزیستی شکل گرفت؛ اما با گذشت زمان این روابط با تنش های اجتماعی، اقتصادی و نظامی همراه شد. پژوهش حاضر با هدف تحلیل نقش جغرافیا در تحول این روابط، به بررسی جغرافیای طبیعی مدینه (ویژگی های اقلیمی و محیطی ) و پراکندگی سکونت گاه های قلعه های یهودیان در بستر جغرافیای مدینه می پردازد. یافته های پژوهش نشان می دهد که جغرافیای مدینه، علاوه بر فراهم آوردن بستری اولیه برای تعاملات و همزیستی، با گذر زمان به مانعی برای استمرار این روابط تبدیل شد. محدودیت منابع طبیعی، پراکندگی استراتژیک سکونت گاه ها و تأثیر موقعیت محیطی در استراتژی های نظامی، عامل مهمی در شکل گیری منازعات میان مسلمانان و قبایل یهودی به شمار می رفت. پژوهش حاضر با روش توصیفی- تحلیلی به تحلیل داده های تاریخی و شواهد مرتبط به آن پرداخته و نتیجه می گیرد که جغرافیای مدینه نه تنها زمینه ساز تغییرات اجتماعی و سیاسی بود، بلکه به عنوان یک عامل ساختاری در ایجاد و تشدید تنش ها میان گروه ها ایفای نقش کرد. پیامبر اسلام (ص) با راهکارهای ترکیبی حقوقی، سیاسی، نظامی مانند تدوین پیمان نامه مدینه، تشویق به وقف چاه ها، تصرف قلعه ها بعد از نقض پیمان توسط یهودیان و تقسیم عادلانه آب به مدیریت این بحران پرداختند.
۷۸۷۱.

بررسی انتقادی رویکرد سلفیه معاصر به تعامل اهل بیت(ع) با خلفا(مقاله پژوهشی حوزه)

نویسنده:
منبع: تاریخ اسلام در آیینه پژوهش سال ۲۲ بهار و تابستان ۱۴۰۴ شماره ۱ (پیاپی ۵۸) 7-21
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۶ تعداد دانلود : ۶
سلفیه معاصر متشکل از گونه های مختلفی ازجمله سنتی، جهادی، علمی و اصلاحی است که اختلافاتی با هم دارند. از میان تمام فرق سلفیه معاصر، یک گونه جدید نمود پیدا کرده که تأکید زیادی بر موافقات اهل بیت(ع) نسبت به خلفا دارد. سلفیه موافقاتی برای اثبات مدعای خود به نام گذاری فرزندان اهل بیت(ع) به نام خلفا، ازدواج خلفا با دختران اهل بیت(ع)، ازدواج فرزندان خلفا با اهل بیت(ع) و ستایش متقابل اهل بیت(ع) و خلفا دست یازیده اند. هدف سلفیه معاصر از طرح این ادعا، اثبات روابط حسنه میان اهل بیت(ع) و خلفا و نفی هرگونه اختلاف میان آنهاست. همچنین جریان مزبور شیعیان امامی را عامل گسست جهان اسلام و دروغ پردازی درباره غصب خلافت توسط خلفای سه گانه و اختلافات پس از وفات پیامبر(ص) متهم می کند. این مقاله به روش «تاریخی انتقادی» به نقد اندیشه سلفیه معاصر موافقاتی پرداخته است.
۷۸۷۲.

واکاوی تعارض نقش های ابن شهاب زهری به عنوان عالم امت و کارگزار خلافت با اتکا بر آراء استیون جاد

نویسنده:
منبع: پژوهش های نوین در مطالعات تاریخ اسلام و ایران سال ۲ پاییز و زمستان ۱۴۰۴ شماره ۲ (پیاپی ۴) 34 - 48
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۷ تعداد دانلود : ۶
این مقاله با تکیه بر چارچوب تحلیلی استیون جاد در کتاب علمای دینی و امویان به واکاوی تعارض نقش های ابن شهاب زهری به عنوان «عالم امت» و «کارگزار خلافت اموی» می پردازد. پرسش اصلی پژوهش این است که چگونه زهری حافظ و ناقل سنت نبوی و صحابه باقی ماند و در نقش های مختلف در خدمت خلفای اموی عمل کرد و این دوگانگی چه تأثیری بر میراث حدیثی و موقعیت علمی او گذاشت؟ پژوهش با استفاده از روش تحلیل تاریخی و تکمیل داده های استیون جاد از طریق منابع موافق و مخالف و نقد برخی گزارش ها علیه زهری، نشان می دهد که او در میدانی از تنش های گریزناپذیر میان مسئولیت علمی در قبال جامعه مسلمانان و تعهدات سیاسی در خدمت به خلافت اموی عمل می کرد. راهکار زهری در قبال این تعارض، مدیریتی عمل گرایانه بود. از یک سو، ضمن حفظ و انتقال سنت نبوی و صحابه، اعتبار علمی فوق العاده ای یافت و حتی در نقل برخی روایات در حمایت از اهل بیت (ع) یا نقد رفتار خلفا، مصرّانه عمل کرد و از سویی دیگر، در مواردی تحت تأثیر اقتدار سیاسی قرار گرفت و وفاداری به امویان، او را به پذیرش برخی مناصب، مشارکت در دسیسه های جانشینی و مهم تر از همه، پنهان ساختن برخی روایات سیره و عمل به دستور خلفاء برای تدوین مکتوب حدیث وا داشت. این پژوهش نتیجه می گیرد که زهری را نباید صرفاً عالم درباری یا جاعل احادیث انگاشت. او نمادی از یک الگوی نوین در نسبت علم و قدرت است که میراثی دوگانه اما تعیین کننده برجای گذاشت.
۷۸۷۳.

سیاست های حمایتی و مقابله ای خلفای اموی و عباسی در مواجهه با مذاهب و جریان های فکری

نویسنده:
منبع: پژوهش های نوین در مطالعات تاریخ اسلام و ایران سال ۲ پاییز و زمستان ۱۴۰۴ شماره ۲ (پیاپی ۴) 123 - 136
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۸ تعداد دانلود : ۶
این پژوهش با رویکرد توصیفی- تحلیلی به بررسی سیاست های حمایتی و مقابله ای خلفای اموی و عباسی در مواجهه با علما و پیروان مذاهب اسلامی و جریان های فکری می پردازد. هدف اصلی، تحلیل سازوکارهای قدرت در قبال جریان های علمی و اعتقادی و تأثیر آن بر شکل گیری و تحول مذاهب در جهان اسلام است. در دوره اموی، سیاست عموماً مبتنی بر کنترل سیاسی و امنیتی بر مخالفان اعتقادی، به ویژه شیعیان و گروه های منتقد مشروعیت خلافت بود؛ در حالی که از اهل سنت و عالمانی که در جهت تثبیت قدرت خلفا عمل می کردند، حمایت های محدودی مشاهده می شد. در دوره عباسی، اگرچه در ابتدای حکومت، سیاست نزدیکی به علویان و اهل علم برای مشروعیت بخشی دنبال شد، اما به تدریج با تقویت ساختار خلافت، رویکردهای سخت گیرانه نسبت به جریان های مخالف و نیز مداخله در منازعات کلامی، نظیر ماجرای محنه و حمایت از معتزله، به کار گرفته شد. نتایج پژوهش نشان می دهد که تعامل یا تقابل خلفا با علما، نه از منظر اعتقادی بلکه بیشتر براساس ملاحظات سیاسی و به دلیل نیازشان به مشروعیت و حفظ اقتدار و انسجام قدرت مرکزی صورت می گرفت. به طور کلی، سیاست های مذهبی این دو حکومت، زمینه ساز نهادینه شدن مذاهب فقهی- کلامی و شکل گیری شکاف های پایدار در تاریخ اسلام شد.
۷۸۷۴.

سیر تحول اندیشه شعری محمد اقبال لاهوری از تغزل تا نقد تمدن غربی

نویسنده:
منبع: پژوهش های نوین در مطالعات تاریخ اسلام و ایران سال ۲ پاییز و زمستان ۱۴۰۴ شماره ۲ (پیاپی ۴) 149 - 164
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۶ تعداد دانلود : ۶
محمد اقبال لاهوری از برجسته ترین شاعران و اندیشمندان مسلمان سده بیستم است که شعر را وسیله ای برای بیدارسازی انسان و احیای حیات معنوی و اجتماعی جوامع اسلامی می دانست. سیر تحول اندیشه شعری او از مرحله تجربه های رمانتیک و تغزلی آغاز می شود و به تدریج در قالب سروده هایی با مضامین معرفتی، اخلاقی و اجتماعی تجلی می یابد. پژوهش حاضر با تکیه بر تحلیل آثار اصلی اقبال به بررسی چگونگی دگرگونی عناصر فکری و هنری در شعر او می پردازد و نشان می دهد که اقبال در گذار از دوره جوانی به پختگی، زبان، تصویرپردازی و جهان بینی شعری خود را در پیوند با تحولات فکری و تاریخی زمانه بازسازی کرده است. یافته های پژوهش بیانگر آن است که شعر اقبال در مرحله نخست بر شور معنوی، تغزل شرقی و نوعی خوش بینی انسانی استوار است؛ اما با افزایش تأملات فلسفی و مواجهه او با بحران های جهان مدرن، شعر وی به ابزاری برای نقد وضع موجود و ارائه چشم اندازی تازه نسبت به انسان و جامعه بدل می شود. سروده هایی چون «پارلمان ابلیس» نشان می دهد که اقبال با بهره گیری از زبان نمادین، تمثیل و طنز فلسفی، به نقد فروپاشی اخلاقی و هویتی بشر معاصر پرداخته و از ضرورت بازگشت به ارزش های معنوی و اخلاقی سخن گفته است.
۷۸۷۵.

جمهوری خواهی رضاخان، نقشه انگلستان برای ایران(مقاله پژوهشی حوزه)

نویسنده:
منبع: تاریخ اسلام در آیینه پژوهش سال ۲۲ بهار و تابستان ۱۴۰۴ شماره ۱ (پیاپی ۵۸) 57-76
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۵ تعداد دانلود : ۸
در خصوص علل و عوامل جمهوری خواهی رضاخان مطالب زیادی گفته شده و در تمام آنها تلاش شده است این مسئله را به بلندپروازی شخص رضاخان در رسیدن به سلطنت نسبت دهند. با این حال، کمتر کسی به نقش انگلستان در این موضوع پرداخته است. این تحقیق کوشیده است از زاویه ای جدید به این مسئله بنگرد. بنابراین، هدف اصلی این پژوهش بررسی نقش انگلستان در جمهوری خواهی رضاشاه و واکاوی علل، عوامل و شیوه های این سیاست است. روش تحقیق «اسنادی» است و بر یافته ها و شواهد تاریخی و استاد بایگانی تکیه دارد. نتایج تحقیق نشان می دهد که انگلستان با بسیج کردن نشریات، دولتمردان، بسیاری از نمایندگان مجلس و استفاده از ظرفیت های نظامی، با هدف نابودی قانون اساسی مشروطه و جایگزین کردن نظامی مشابه قانون اساسی ترکیه، کوشید نظام جمهوری را جایگزین نظام مشروطه کند. برای تحقق این هدف و به منظور اجتناب از تحریک احساسات عمومی و کاهش هزینه های سیاسی، رضاخان را به عنوان پوشش و مجری اصلی این سیاست به کار گرفت و چنین وانمود شد که او شخصاً این تصمیم را گرفته است.
۷۸۷۶.

نقش ایل شاهسون در جنگ اول ایران و روسیه

نویسنده:
منبع: پژوهش های نوین در مطالعات تاریخ اسلام و ایران سال ۲ پاییز و زمستان ۱۴۰۴ شماره ۲ (پیاپی ۴) 107 - 122
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۸ تعداد دانلود : ۸
جنگ اول ایران و روسیه (۱۲۱۸–۱۲۲۸ق/۱۸۰۴–۱۸۱۳م) یکی از مهم ترین رخدادهای تاریخ سیاسی و نظامی ایران عصر قاجار است که پیامدهای آن فراتر از تقابل مستقیم دو دولت، ساختارهای اجتماعی، اقتصادی و سیاسی مناطق مرزی را به طور عمیق تحت تأثیر قرار داد. در این میان، ایل شاهسون به عنوان یکی از مهم ترین ایلات مرزنشین شمال غرب ایران، نقشی چند بعدی و تعیین کننده ایفا کرد. این پژوهش با رویکردی تحلیلی و تاریخی، به بررسی زمینه های شکل گیری نقش ایل شاهسون و تبیین کارکردهای نظامی، سیاسی، اجتماعی و اقتصادی آن در جریان جنگ اول ایران و روسیه می پردازد. یافته های تحقیق نشان می دهد که ساختار اجتماعی منسجم، اقتصاد مبتنی بر دامداری و کوچ فصلی، شناخت دقیق جغرافیایی و تجربه تاریخی مواجهه با تهدیدات خارجی، شاهسون ها را به نیرویی کارآمد در دفاع محلی و پشتیبانی لجستیکی تبدیل کرد. در عین حال، مشارکت فعال این ایل در جنگ، پیامدهای مهمی چون تضعیف بنیان های اقتصادی، کاهش جمعیت فعال، افزایش وابستگی به دولت مرکزی و بازتعریف جایگاه سیاسی سران ایل را به دنبال داشت. این تحولات، اگرچه در کوتاه مدت موجب تقویت نقش امنیتی و سیاسی شاهسون ها شد، اما در بلندمدت به تغییر مناسبات قدرت میان دولت و ایلات و کاهش استقلال ساختار ایلی انجامید. پرسش اصلی پژوهش آن است که جنگ اول ایران و روسیه چگونه جایگاه نظامی، سیاسی و اجتماعی ایل شاهسون را بازتعریف کرد و این بازتعریف چه پیامدهای بلندمدتی برای ساختار ایلی و روابط آن با دولت قاجار به همراه داشت؟
۷۸۷۷.

آسیب شناسی رویکرد به مذهب و نیروهای مذهبی در خاطرات نخبگان سیاسی دوره پهلوی دوم (مطالعه موردی: یادداشت های اسدالله علم)

نویسنده:
منبع: پژوهش های نوین در مطالعات تاریخ اسلام و ایران سال ۲ پاییز و زمستان ۱۴۰۴ شماره ۲ (پیاپی ۴) 137 - 148
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴ تعداد دانلود : ۴
رژیم پهلوی مانند بسیاری از حکومت های گذشته در مرزهای ایران با مخالفین پرشماری برخورد داشت. این حکومت با روش اقتدارگرایانه همواره به دنبال سرکوب نیروهای مخالف و بسط تمامیت خواهانه قدرت خود بود. نخبگان حاضر در دستگاه سیاسی رژیم به صورت نظام مند در امر سرکوب مشارکت داشتند و به شاه مشورت سیاسی می دادند. یکی از نخبگان موثر بر جهت گیری این حکومت در رویدادهای سیاسی و اجتماعی دهه 1340و 1350، اسدالله علم بوده است. نگاه و رویکرد او نسبت به نیروهای مذهبی نقش موثری بر تصمیمات شاه داشت. به همین دلیل خاطرات علم قادر است راهبردها و سیاست های شاه و نخبگان پیرامون او را در برخورد با نیروهای مخالف نمایان کند. در پژوهش حاضر نگارنده به دنبال بررسی و مطالعه رویکرد اسدالله علم نسبت به نیروهای مذهبی است تا ضمن بررسی و آسیب شناسی آن به طرح ذهنی علم در ارتباط با نیروهای مذهبی دست یابد. سوال پژوهش این است که دیدگاه اسدالله علم در ارتباط با نیروهای مذهبی چگونه بود؟ این فرضیه در پاسخ به سوال فوق مطرح می شود که دیدگاه اسدالله علم در ارتباط با نیروهای مذهبی در قالب طیفی از برخورد تشویقی- حمایتی تا برخورد قهری خلاصه می شود. روش پژوهش در این مقاله توصیفی- تحلیلی و روش جمع آوری منابع، کتابخانه ای- اسنادی است.
۷۸۷۸.

موقعیت فرهنگی منطقه نهاوند از دیدگاه سفرنامه نویسان دوره قاجار

نویسنده:
منبع: پژوهش های نوین در مطالعات تاریخ اسلام و ایران سال ۱ پاییز و زمستان ۱۴۰۳ شماره ۲ 122 - 137
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴ تعداد دانلود : ۴
نهاوند در دوره قاجار به عنوان یک مرکز مهم فرهنگی شناخته می شد. این شهر با تاریخچه ای غنی و موقعیت جغرافیایی خاص همواره مورد توجه سیاحان و مسافران داخلی و خارجی قرار داشته است. جهانگردان با سفر به این منطقه، نه تنها به بررسی جاذبه های طبیعی و تاریخی آن پرداخته اند، بلکه به تحلیل و توصیف فرهنگ، آداب و رسوم مردم نهاوند توجه ویژه ای داشته اند. در این دوران، نهاوند به عنوان یک کانون فرهنگی، با ویژگی هایی نظیر مهمان نوازی مردم، صنایع دستی و مراسم های سنتی، در کانون توجه سیاحان قرار گرفت. این سیاحان، با نگاهی دقیق و عمیق به زندگی روزمره مردم و بررسی دین و مذهب، گویش و زبان، دانشمندان و شاعران، لباس و پوشش، به ثبت و ضبط تجربیات خود پرداخته و از این طریق، تصویری زنده و واقعی از فرهنگ و تمدن این منطقه ارائه داده اند. مقاله با روش توصیفی- تحلیلی و مبتنی بر مطالعات کتابخانه ای به بررسی موقعیت فرهنگی مردم نهاوند از دیدگاه سیاحان قاجار می پردازد. 
۷۸۷۹.

نقش خوارزمیان در مناسبات داخلی ایوبیان و مبارزه با صلیبیان (مقاله پژوهشی)(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: پژوهشنامه تاریخ اسلام سال ۱۴ زمستان ۱۴۰۳ شماره ۵۶ ۶۷-۵۳
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۲ تعداد دانلود : ۳۵
با فرار جلال الدین خوارزمشاه از مقابل مغولان به جزیره و ارمینیه صغیر و قتل او، سپاهیان خوارزمشاه که شمار آنان حدود دوازده هزار نفر بود، بدون فرمانده ماند. این سپاه مورد توجه حکمرانان هم جوار قرار گرفت. مسئله پژوهش حاضر بررسی نقش بقایای سپاه خوارزمشاهی در تحولات داخلی قلمرو ایوبیان و مبارزه با صلیبیان است. در این بررسی با بهره گیری از منابع معتبر تاریخی تلاش شد تا ضمن مطالعه روابط سپاه خوارزمشاهی با ایوبیان، به نقش سپاه خوارزمشاهی در تحولات مربوط به جنگ های صلیبی پرداخته شود. یافته های پژوهش نشان می دهد که سپاه خوارزمشاهی به نیروی نظامی مورد تقاضا از جانب امیران ایوبی تبدیل شد. ایوبیان در پی مهار این سپاه و بهره گیری از آن برای مقابله با دشمنان خود بودند. با وجود اینکه نافرمانی های سپاه خوارزمشاهی، سبب تفرقه میان حاکمان منطقه شد و بخشی از نیروی حاکمان مسلمان صرف دفع آشوب آنان شد، اما با تغییر رفتار این سپاه، به تدریج زمینه نقش آفرینی آنان در جنگ های صلیبی فراهم شد. مهم ترین نقش این سپاه شکست صلیبیان و بازپس گیری بیت المقدس در سال 642 بود.
۷۸۸۰.

واکاوی علل و دلایل انشعاب در حزب توده ایران

نویسنده:
منبع: پژوهش های نوین در مطالعات تاریخ اسلام و ایران سال ۱ بهار و تابستان ۱۴۰۳ شماره ۱ 148 - 157
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۶ تعداد دانلود : ۷
نشان دادن انشعاب و اختلافات درونی حزب توده ایران و نقش رهبران در شکل گیری اختلافات مهم ترین هدف این نوشتار است. حزب توده از سال 1320 رسماً کار خود را با رهبری سلیمان اسکندری آغاز کرد. این حزب در دوره پهلوی دوم و جمهوری اسلامی فراز و فرود زیادی را تجربه نمود. در جریان کودتای 28 مرداد 1332 و سقوط دولت مصدق، ترور محمدرضا شاه در دانشگاه تهران و فعالیت های تبلیغی علیه رژیم شاه در دهه 20 و 30 شمسی، ردپایی از نگرش و باورهای حزب توده دیده می شود. یافته های پژوهش نشان می دهد دخالت های شوروی به ویژه در مسئله آذربایجان، تقاضای امتیاز نفت شمال توسط این کشور و تظاهرات حزب توده به نفع اتحاد جماهیر شوروی در شهرهای ایران، پایه انشعاب درونی حزب توده ایران و میهن پرستان حزب را به وجود آورد. روش پژوهش توصیفی- تحلیلی و مبتنی بر منابع کتابخانه ای است.

پالایش نتایج جستجو

تعداد نتایج در یک صفحه:

درجه علمی

مجله

سال

زبان