تفاوتهای موجود بین تهیهکنندگان و کارگردانان و هنرمندانی که در برنامههای رادیویی و تلویزیون فعالیت دارند، به حدی است که هریک از آنها را در جایگاه خاصی قرار میدهد.این تفاوتها ممکن است در نگرش، تحلیل، سبک و روش، شناخت و بسیاری از ویژگیهای دیگر باشد، ولی آنچه در بین همه آنها و شاید درهمه جهان مشترک است، این است که برای تهیه هربرنامه رادیویی یا تلویزیونی باید ابتدا در مورد مسئله مورد نظر به پژوهش پرداخت، باید مسئلهرا شناخت، ابعاد آن را مشخص کرد، به سابقه آن پی برد و انگیزههای پیامگیران را درحد امکان شناخت و آنگاه دست به برنامهسازی زد.
دراین نوشتار به موضوعی میپردازیم که اغلب به آن توجه نمیشود: گزارش و انعکاس پیمایش برای دیگران. درصورتی که پیمایش به شکل مناسب منعکس و انتقال داده نشود، تمامی تلاشها و زحماتی که برای انجام آن صرف شده است، بیثمر خواهد بود.
قبل از آنکه بیشتر به این موضوع بپردازم،باید نکتهای اساسی را یادآور شوم. گزارش علمی درباره مسائل اجتماعی، نیازمند تسلط کافی برزبان انگلیسی است(مگر اینکه فردی به زبان دیگری مینویسد). هرگاه از آمار و ارقام یا اشکار میخواهیم که به تنهایی گویای مطالب باشند، قادر به تعیین نیستند.هرگاه در موارد غیرضروری از اصطلاحات و عبارات پیچیده استفاده میکنیم، سطح موفقیت در برقراری ارتباط پایین میآید. سفارش میکنم که کتاب کوچک و در عین حال بسیار عالی عناصر سبک نوشته ویلیام استرانک و ایی.بی.وایت را بخوانید (و حدودا هرسه ماه یکبار آن را دوباره مرور کنید). اگر این کار را با دقت و صادقانه انجام دهید حتی اگر ده درصد محتویات کتاب را کنار بگذاریم، باز شما شانس بسیار زیادی دارید تا خود را به گونهای معرفی کنید که دیگران شما را خوب درک کنند؛ همچنین این شانس را خواهید داشت که ترتیبی دهید تا قدر یافتههای شما، دانسته شود.
دنیس مک کوایل در بررسی تاثیرات اخبار، سؤال میکند که «آیا اخبار تلویزیونی تاثیری بر مخاطبان دارد؟» و خود بلافاصله پاسخ میدهد؛«بلی» سؤالی که در این تحقیق مطرح شده است، این است که آیا هربرنامه خبری به شرط اجرا و پخش، دارای تاثیرات اجتماعی کوتاه مدت و درازمدت خواهد بود؟
رشد کمی برنامههای خبری از پانزده دقیقه در هفته به بیش از هفتاد ساعت در روز، در سطح جهان در شبکههای عمومی، خصوصی و غیر تخصصی، نشان از اهمیت سیاسی و اجتماعی این برنامهها دارد. اما به قول دکتر فرانک استانتون درسال 1963، رشد کمی برنامههای خبری را باید در رابطه تنگاتنگ با تغییرات وسیع کیفی و درشکل و قالب ارائه اخبار ارزیابی کرد.
این تحقیق درجهت پاسخگویی به این سوال بنیادین است که:«آیا شیوه ارائه برنامههای خبری در ایران با آخرین دستاوردهای نظری، تحقیقاتی و تجربی در مورد بهترین اشکال ارائه برای جلب توجه مخاطبان، معرفی خبر در داخل استودیو، واقعی کردن خبر،ارائه متعادل آن، ایجاد حافظه بیشتر در نزد مخاطبان و گیراترین گوناگونی مممکن از طریق تلفیق صدا و تصویر در گزارشهای خبری منطبق است؟» در این تحقیق از روش ارزیابی استفاده شده است. تحقیق برای انجام ارزیابی، ابتدا هریک از ردهبندیهای شش گانه مورد بررسی خود را تعریف می:ند، سپس مشخصههای ساختاری راهکارهای نوین ارائه اخبار و دلایلی برتری کیفی آنها و چگونگی انطباقشان را با اخبار در رسانه تلویزیونی و در نهایت میزان به کارگیری آنها را در جهت ارزیابی برنامههای خبری سیما مورد سنجش قرار میدهد.
در آستانه ورود به قرن بیستویکم یکی از ویژگیهای اصلی زندگی ما یعنی اعضای جامعه جهانی این است که هرلحظه در معرض پیامهای مختلف قرارداریم پیامهایی از جنس خبر یا تبلیغ و پیامهایی که در آنها مرزهای خبر و تبلیغ به هم نزدیک میشوند، تاجایی که در تعریفی از تبلیغ میتوانیم: «تبلیغ تجاری عبارت است از برانگیختن تقاضای محصول یا خدمت از طریق خبر، یا ایجاد جو مساعد برای کالا از طریق رادیو، تلویزیون و... که بابت آن پولی توسط تهیهکننده یا فروشنده پرداخت نمیشود.»
مخاطب پژوهی نقش بسیار مهمی در موفقیت طرح(پژوهش) شما دارد.به همین دلیل باید ضرورت مخاطب پژوهی را بدانید. بهطور کلی هر ارتباطگری باید مخاطب خود را بشناسد و در این راه، مدل SMCR برلو(Berlo)ابزاری مطمئن و کامل برای دست یافتن به این شناخت است.
مخاطب پژوهی شما باید بسیار دقیق باشد. شما باید درباره فنون موجود و حتی فنونی که ضرورتی برای استفاده از آنها ندارید، اطلاعات زیادی داشته باشید.
بالاخص اینکه باید تفاوت میان پژوهشهای کیفی و کمی را بدانید. پژوهشهای مراکزی چون NRS و BARB نمونه هایی از رویکرد کمی هستند و پژوهشهای انجام شده درباره دریافت پیام که تحت عنوان مخاطب پژوهی جدید صورت گرفتهاند، جزو رویکرد کیفی محسوب میشوند. درهمین خصوص بد نیست نگاهی به بانک اطلاعاتی CASS (مربوط به پرسشنامه) بیندازید که برخی از پژوهشهای پیمایشی کلاسیک انگلیسی در آن مطرح شده است. دراین بانک اطلاعاتی علاوه بر اخذ برخی راهنماییها درباره طرح پرسشنامه به برخی اطلاعات ضروری دیگر نیز دست خواهید یافت.