درخت حوزه‌های تخصصی

اخلاق اسلامی

ادبیات اقتصاد تاریخ تربیت بدنی جغرافیا حقوق روانشناسی زبان شناسی علم اطلاعات و دانش‌شناسی علوم اجتماعی علوم اسلامی علوم انسانی علوم تربیتی علوم سیاسی فلسفه و منطق مدیریت مطالعات زنان هنر و معماری
اخلاق و تعلیم و تربیت اسلامی ادبیات عرب تاریخ اسلام و سیره تصوف و عرفان اسلامی تفسیر و علوم قرآن حدیث و علوم حدیث علوم غریبه فقه و اصول گروه های ویژه منطق، فلسفه و کلام اسلامی
اخلاق اسلامی تعلیم و تربیت اسلامی
اخلاق عملی (اخلاق دستوری) اخلاق کاربردی اخلاق نظری اخلاق نقلی و تاریخی (نمونه های رفتاری) کلیات
ترتیب بر اساس: جدیدترینپربازدیدترین
فیلترهای جستجو: فیلتری انتخاب نشده است.
نمایش ۳٬۴۲۱ تا ۳٬۴۴۰ مورد از کل ۳٬۴۴۰ مورد.
۳۴۲۱.

نقد نظریه شناخت گرایی و ناشناخت گرایی براساس یافته های علوم شناختی(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: پژوهشنامه اخلاق سال ۱۷ زمستان ۱۴۰۳ شماره ۶۶ ۱۱۸-۹۷
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۹ تعداد دانلود : ۲۸
شناخت گرایی و ناشناخت گرایی از نظریه های اصلی در حوزه فرااخلاق هستند. شناخت گرایان احکام اخلاقی را به عنوان باورهایی دارای وضعیت صدق و کذب تلقی می کنند، در حالی که ناشناخت گرایان بر این باورند که احکام اخلاقی فاقد چنین ویژگی هایی بوده و در نتیجه، نمی توان آنها را باور دانست. این مقاله با رویکردی توصیفی-تحلیلی به بررسی رویکردهای مختلف در روان شناسی اخلاق، از جمله عقل گرایی و شهودگرایی، و چالش هایی که یافته های علوم شناختی در مقابل تفکیک های سنتی این حوزه ایجاد کرده اند، می پردازد. استدلال اصلی این پژوهش آن است که تعارض میان شناخت گرایی و ناشناخت گرایی بر پایه دیدگاهی نادرست از ذهن شکل گرفته است. این دیدگاه، قضاوت اخلاقی را حاصل فرآیندی مجزا میان عقل و احساس می داند و از درک کامل ارتباط میان جنبه های باورگونه و عاطفی قضاوت اخلاقی باز می ماند. با بررسی قضاوت های اخلاقی به عنوان نتیجه تعاملات پیچیده میان مکانیسم های شناختی و عاطفی، می توان به درکی جامع تر از این فرآیند رسید. در نهایت، این پژوهش یافته های علوم شناختی را به عنوان ملاحظاتی جدی برای تحقیقات جدید در پیش فرض های روانشناختی مباحث فرااخلاق معرفی می کند.
۳۴۲۲.

واکاوی مؤلفه های بینشی تربیت در ارتباط انسان با خدا با تأکید بر رویکرد تفسیری شهید صدر(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: پژوهشنامه اخلاق سال ۱۸ تابستان ۱۴۰۴ شماره ۶۸ ۱۲۰-۹۷
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۴ تعداد دانلود : ۲۷
مسئله اصلی این پژوهش، تبیین «تربیت بینشی» به مثابه ساحتی درونی و جهت دهنده در نظام تربیت اسلامی در ارتباط انسان با خداست. این ساحت بر شکل دهی چارچوب های ادراکی، تفسیری و نگرشی متربی نسبت به خداوند تمرکز دارد و از «بینش تربیتی» که ناظر به پیش فرض های نظری مربی یا نظام تربیتی است، متمایز می شود. تربیت بینشی، به ویژه در سطح میانی، با ارتقای آگاهی دینی، تعمیق گرایش های توحیدی و معنادارسازی رفتار عبادی، زمینه ساز ارتباطی آگاهانه و تقرب محور با خداوند است. پژوهش با روش توصیفی تحلیلی و با رویکرد تفسیری استنطاقی شهید صدر، مؤلفه های بینشی تربیت را از ادعیه مأثور استخراج کرده است. یافته ها نشان می دهد این مؤلفه ها شامل توحید در عبادت و تأثیر، حسن ظن به خدا، باور به علم و قدرت مطلق الهی، درک حضور مستمر او، شناخت خدا به عنوان پناهگاه حقیقی و معرفت به پیامبر و اهل بیت^ است. نتایج حاکی از آن است که تربیت بینشی فرایندی مرحله مند است که به عبودیت آگاهانه و شکل گیری شخصیت دینی می انجامد.
۳۴۲۳.

الگوی تدریس اخلاق اسلامی در رشته های علوم پزشکی؛ با تأکید بر مسائل موردنیاز دانشجویان(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: پژوهشنامه اخلاق سال ۱۸ تابستان ۱۴۰۴ شماره ۶۸ ۵۴-۲۵
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۰ تعداد دانلود : ۳۲
مسئله اصلی این پژوهش آن است که پیشرفت های شتابان علوم پزشکی چالش های اخلاقی جدیدی را برای دانشجویان این رشته ایجاد کرده است. از سوی دیگر، الگوهای آموزشی موجود نتوانسته اند به خوبی ارزش های اسلامی را با چالش های اخلاقی ناشی از نیازهای نوظهور تلفیق کنند. این پژوهش، با درک ضرورت تربیت نیروهای متعهد که هم زمان از تسلط علمی و توانمندی اخلاقی برخوردار باشند، به طراحی الگویی نیازمحور پرداخته است. با روش تحلیل نظام مند منابع اسلامی و علمی، الگویی پنج مرحله ای طراحی شد که شامل تبیین مبانی نظری متناسب با چالش های بالینی، نیازسنجی سه سطحی (نیازهای بنیادین، فضیلت محور و مهارتی)، تولید محتوای تخصصی مبتنی بر نیازهای شناسایی شده، روش های تدریس انعطاف پذیر و ارزشیابی چندبعدی (سنجش دانش، نگرش و عملکرد) است. یافته ها نشان می دهد نوآوری اصلی این الگو تلفیق آموزه های اسلامی با نیازهای بالینی دانشجویان و نظام ارزشیابی جامع در آموزش علوم پزشکی است. درنتیجه این چهارچوب نوین، با رفع کاستی های نظام آموزش اخلاق و تأکید بر ابعاد اخلاقی، الگویی کارآمد برای آموزش اخلاق اسلامی در علوم پزشکی ارائه می دهد که اجرای موفق آن مستلزم بازنگری برنامه های درسی، آموزش مدرسان و هماهنگی نظام مند آموزش و بالین است.
۳۴۲۴.

سلامت اخلاقی در مناظرات اثربخش، با تأسی از سبک مناظرات رضوی(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: پژوهشنامه اخلاق سال ۱۷ زمستان ۱۴۰۳ شماره ۶۶ ۱۴۴-۱۱۹
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۵ تعداد دانلود : ۳۳
«سلامت اخلاقی» در مناظرات از اهمیت بسزایی برخوردار است. و مناظرات اثربخش، صرف دانش و استدلال منطقی محقق نمی شود، بلکه رعایت اصول اخلاقی ضروری است. سبک مناظرات رضوی که بر پایه اخلاق اسلامی و ارزش های انسانی استوار است، می تواند به ارتقاء «سلامت اخلاقی» و ایجاد فضای سازنده کمک کند. این پژوهش با روش تحلیل محتوا، رابطه میان «سلامت اخلاقی» و سبک مناظرات را بررسی کرده و با ارائه شواهد نشان داد گفتمان رضوی بر ارزش های اخلاقی تأکید دارد. و پیروی از این سبک منجر به بهبود کیفیت مناظرات و افزایش اثربخشی آنها می شود. همچنین، مناظرات امام رضا(ع) با سبک منحصر به فرد خود می تواند به عنوان الگویی برتر برای مناظره در جوامع معاصر مطرح شود؛ الگویی که در همه مراحل مناظره(قبل از مناظره،حین مناظره و بعد مناظره) بر اصول اخلاقی و ارزشی تأکید دارد و از ظرفیت هایی مانند رسانه، هنر، ادبیات، روانشناسی و منطق بهره می برد.
۳۴۲۵.

معرفی و تبیین اخلاق عرفانی در کتاب اخلاق ناصری(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: پژوهشنامه اخلاق سال ۱۷ زمستان ۱۴۰۳ شماره ۶۶ ۸۰-۵۷
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۵ تعداد دانلود : ۲۷
خواجه نصیرالدین طوسی، ازجمله ی بزرگ ترین اندیشمندان؛ و اخلاق ناصری، مشهورترین رساله در حکمت عملی اسلامی است که در سنت فلسفی مشایی شناخته می شود. برخی پژوهندگان، راه یابی عرفان به مبحث کمال و استکمال انسان در این کتاب را مطرح نموده اند. این نوشتار، فراتر از این، به دنبال پاسخ بدین سؤال است که آیا/چرا اخلاق ناصری، اخلاق عرفانی است و محتوای عرفانی آن چگونه قابل معرفی و تبیین است. این مسئله ی تصدیقی (دربرابر تصوری) از نوع استدلال و توجیه (دربرابر تعلیل و تبیین) -که در زمره ی هل بسیط، لِم اثبات و هل مرکب از مطالب شش گانه قرار می گیرد- با روش اسنادی و توصیفی-تحلیلی بررسی شده است. نوشتار حاضر، برپایه ی چارچوب مفهومی عرفان و اخلاق و به ویژه اخلاق عرفانی، به پرسش درباره ی عرفانی بودن اخلاق ناصری، پاسخ مثبت داده و محتوای عرفانی کتاب را در مبادی (علم النفس)، مقاصد (فضایل اخلاقی) و برخی مسائل (اخلاق و تدبیر منزل و سیاست مدن) آن معرفی و تبیین نموده است.
۳۴۲۶.

گونه شناسی تأثیر معرفت اخلاقی بر تفسیر متون فقهی از منظر فقهای شیعه(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: پژوهشنامه اخلاق سال ۱۷ پاییز ۱۴۰۴ شماره ۶۹ ۲۰۲-۱۶۵
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۰ تعداد دانلود : ۲۹
مسئله اصلی این پژوهش آن است که اثرگذاری معرفت اخلاقی در فرایند تفسیر که با عنوان «کارکرد تفسیری» از آن یاد شده است بدان معناست که معرفت اخلاقی، به عنوان قرینه تفسیری آیات و روایات نقش ایفا کند. عدم اختصاص سرفصلی مستقل به این بحث سبب کاستی، عدم انسجام و پراکنده نگاری هایی در این زمینه شده است. سؤال اساسی اینجاست که «آیا می توان با احصاء مواردِ کارکرد تفسیری در سنت شیعی، آنها را به صورتی مناط محور طبقه بندی نمود و آیا این کارکردها معتبرند؟». نوشتار پیش رو با استقرای آثار فقهای شیعه و با رویکردی تحلیلی انجام شده است. یافته ها نشان می دهد که می توان «کارکرد تفسیری» را در سه گروه کارکردهای «تبیینی»، «محدودکننده» و «توسعه بخش» طبقه بندی نمود. در نتیجه فقها همواره این کارکردها را در چهارچوب قراردادهای مشترک زبانی به کار بسته اند؛ به همین سبب و براساس تفسیر صحیح از حجیت ظهورِ عرفی که اعتبار آن در گرو استناد به قراردادهای مشترک زبانی است، روشن می شود که این کارکردها معتبر، قابل استناد و حجت هستند.
۳۴۲۷.

تقابل یا وحدت؟ تحلیلی بر دوگانگی دین و اخلاق در گفتمان معاصر(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: پژوهشنامه اخلاق سال ۱۸ تابستان ۱۴۰۴ شماره ۶۸ ۱۹۹-۱۷۷
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۱ تعداد دانلود : ۳۲
مسئله اصلی این پژوهش آن است که اخیراً طرح دیدگاه هایی مبنی بر «تفکیک اخلاق از دین» در گفتمان عمومیْ ضرورت واکاوی بنیادین این نسبت را نمایان ساخته است. این مقاله، با هدف نقد مبانی نظری گفتمان جدایی انگار و ارائه چهارچوبی جایگزین، با روشی توصیفی تحلیلی و رویکردی وجودشناختی به این مسئله می پردازد. یافته ها نشان می دهد که دوگانه دین و اخلاق یک «شبه مسئله» است که ریشه در خطای مفهومی و غفلت از وحدت این دو در ساحت وجودی دارد. در مقابل این نگاه، نظریه «وحدت وجودی دین و اخلاق» به عنوان چهارچوب بدیل تبیین می شود که بر اساس آن، دین صورت آگاهانه و جهت یافته همان اخلاقِ وجودی (فرایند استکمالی انسان) است. این وحدت، جداسازی این دو را ناممکن و تقابل آنها را بی معنا می سازد و به پیوندی ذاتی و هم افزا میان آنها حکم می کند.
۳۴۲۸.

مدارا و حکم مراتب آن، از منظر فقه الاخلاق(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: پژوهشنامه اخلاق سال ۱۸ بهار ۱۴۰۴ شماره ۶۷ ۱۲۶-۱۰۷
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۸ تعداد دانلود : ۴۲
در گستره انواع روابط و تعاملات پیچیده زمینه های تنازع در منافع و پیامدهای زیانمند آن، ملاک ها و اصولی عادلانه نیاز است که حیات بشری به صلح و سازش رهنمون شود. این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی تلاش دارد از نظرگاه فقه الاخلاق موضوع اخلاقی مدارا را در نسبت با مقتضیات قواعد فقهی بررسی نماید. «مدارا و سازگاری» که خود در نظام اخلاق اسلامی از فضائل برجسته به شمار می رود، هم به عنوان «ذات فعل» و هم به عنوان «صفت فعل» مورد توجه و تعلّق احکام تکلیفی و وضعی قرار می گیرد. عنوان مدارا و مظاهر آن در شریعت اسلامی مبتنی بر ضوابط اصولی و قواعد فقهی بسیاری از قبیل: قبح عقاب بلا بیان، قبح تکلیف مالایطاق، قاعده جُبّ، صحت، الزام و ... است که می توان آنها را مبانی مدارای شرعی برشمرد. اگر چه «مدارا» یک فضیلت و امری مستحسن است و کاربست فقهی آن در مرتبه جعل و عمل لحاظ شده است، اما اطلاق وجوب شرعی آن اقتضای اصول دیگری مانند عدالت، اصل تقدیم مصلحت اهم بر مهم، ملاحظه اهداف شریعت و قاعده وجوب حفظ نظام را دارد که موجب تقیید مدارا در مقام اجرا و عمل می شود.
۳۴۲۹.

بازخوانی ماهیت «وسع» در پرتو تفاوت های فردی: تحلیلی بر مبنای فرانظریه یکپارچگی اخلاق(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: پژوهشنامه اخلاق سال ۱۸ تابستان ۱۴۰۴ شماره ۶۸ ۷۴-۵۵
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۱ تعداد دانلود : ۳۶
مسئله اصلی این پژوهش آن است که نظریه های اخلاق هنجاری کلاسیک، به دلیل رویکردهای تک معیار، در تبیین نظام اخلاقی متناسب با پیچیدگی های وجودی انسان با چالش روبه رو هستند. این پژوهش، با هدف پاسخ به همین نارسایی، به بازخوانی ماهیت مفهوم «وسع» به مثابه سنگ بنای تکلیف اخلاقی می پردازد. سؤال اصلی این است که ماهیت و شاخص های وسع چیست و چگونه بر تکلیف اخلاقی تأثیر می گذارد؟ این پژوهش، با روش توصیفی تحلیلی و با مراجعه به متون دینی، تفاوت های فردی مؤثر در وسع را شناسایی می کند. یافته ها نشان می دهد که «وسع» ظرفیتی انتزاعی نیست، بلکه برایندی انضمامی از داشته های درونی و بیرونی است که «شاکله» منحصربه فرد فاعل اخلاقی را می سازد؛ ساختاری که ضمن محفوظ داشتن نقش محوری اراده، زمینه ساز کنش های متفاوت است. درنتیجه، تکلیف اخلاقی امری متناسب با شاکله و وسع هر فاعل است که این امر، ضرورت گذار از معیارهای واحد به سوی «تکثر معیارها» را آشکار می سازد؛ اصلی که «فرانظریه یکپارچگی اخلاق» مبتنی بر آن است.
۳۴۳۰.

بحران های اخلاقی معاصر و راهکارهای شناختی مقابله با آنها براساس قرآن و حدیث با تأکید برآراء استاد مطهری(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: پژوهشنامه اخلاق سال ۱۷ زمستان ۱۴۰۳ شماره ۶۶ ۵۶-۳۱
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۷۶ تعداد دانلود : ۴۲
یکی از راه های بهره مندی از قرآن در حلّ چالش های اخلاقی، استفاده از روش تفسیر استنطاقی به معنای عرضه داشتن چالش به قرآن و استخراج پاسخ از آن بر اساس ضوابط تفسیری است. از این رو، مقاله حاضر، تلاش دارد تا با روش توصیفی- تحلیلی به بررسی ماهیت بحران اخلاقی معاصر و علل آن و نیز راهکارهای مقابله با آن از منظر آیات و روایات با استناد به دیدگاه استاد مطهری پردازد. روی گردانی از یاد خدا، ظلم، هدفمند نبودن در زندگی و پوچ گرایی، هواپرستی و گناه، از مهمترین علل بحران ساز در ساحت اخلاق مأخوذ از دیدگاه استاد مطهری است. راهکارهای مقابله با این بحران با تأکید دیدگاه استاد مطهری عبارت است از تشخیص بحران، بازگشت به فطرت، تهذیب نفس، ایمان، الگوپذیری.گاه این عوامل یا راهکارهای مرتبط با اخلاق، با التفات به ابعاد سه گانه انسان شناختی مبتنی بر بینش، گرایش، کنش، در زمره یک یا دو تا از این ابعاد یا جزو همه آنها محسوب می شوند.
۳۴۳۱.

بررسی و تحلیل نظریه اخلاقی سید مرتضی علم الهدی در پرتو مبانی کلامی(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: پژوهشنامه اخلاق سال ۱۷ پاییز ۱۴۰۴ شماره ۶۹ ۱۱۶-۹۷
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۹ تعداد دانلود : ۲۷
سید مرتضی علم الهدی (355 436 ق) به عنوان یکی از برجسته ترین متکلمان شیعه، دارای نظریه اخلاقی مبتنی بر مبانی عقلی، حسن و قبح ذاتی، و آزادی اراده است. این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی و با تکیه بر آثار کلامی ایشان، به بررسی ابعاد مختلف نظریه اخلاقی او می پردازد. یافته ها نشان می دهد که سید مرتضی براساس دیدگاه جسم انگارانه خود درباره انسان، نظریه ای ارائه می دهد که در آن عقل به عنوان مهم ترین منبع معرفت اخلاقی محسوب می شود. وی با تأکید بر امر بین الأمرین و آزادی اراده انسان، مسئولیت اخلاقی را مبتنی بر اختیار می داند و ارزش های اخلاقی را ذاتی و عینی تلقی می کند. در نتیجه نظریه اخلاقی سید مرتضی تأثیر عمیقی بر تکوین مکتب عقل گرایی اخلاقی در تشیع داشته و راه گشای بسیاری از مباحث اخلاقی متأخر بوده است. این نظریه با ترکیب متعادل عقل و نقل، چهارچوب نظری محکمی برای تحلیل مسائل اخلاقی فراهم می کند.
۳۴۳۲.

ضرورت رعایت معیارهای اخلاق اسلامی ناظر به رویکردهای متعارف فلسفه اخلاق در چالش های فناوری اطلاعات و تحول دیجیتال(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: پژوهشنامه اخلاق سال ۱۸ تابستان ۱۴۰۴ شماره ۶۸ ۱۷۷-۱۵۱
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۷ تعداد دانلود : ۳۰
مسئله اصلی این پژوهش آن است که فناوری اطلاعات در عصر دیجیتال با مسائل و چالش های نوظهور (جرایم اینترنتی، کپی رایت، نقض حریم خصوصی، شبیه سازی و...) مواجه است. در این تحقیق، از روش تحلیلی مقایسه ای استفاده شده و نوآوری اصلی این مقاله تطبیق دقیق مفاهیم اخلاق اسلامی با چالش های نوین دنیای دیجیتال است. این مقاله با رویکرد بررسی این چالش ها و تحلیل رویکردهای مختلف اخلاقی (فایده گرایی، وظیفه گرایی و اخلاق فضیلت) در مواجهه با آنها نگاشته شده است. با تبیین اینکه این رویکردها در حل مسائل اخلاقی تحول دیجیتال به طور نسبی ناکافی و ناکارآمد ظاهر شده اند، مقاله به نقد و تحلیل ضعف های این رویکردها می پردازد و درنهایت مبانی اخلاق اسلامی را در برابر اصول فلسفه اخلاق غرب به عنوان راه حلی برتر معرفی می کند. درنهایت اثبات می شود که اخلاق اسلامی، با تأکید بر توحیدباوری، کرامت انسانی، عدالت و با توجه به غنای مفهومی و قابلیت انطباق آن با نیازهای جوامع مدرن، در مدیریت اخلاقی تحولات دیجیتال کارآمدتر است.
۳۴۳۳.

بررسی تطبیقی معیارهای اخلاقی عدالت توزیعی از دیدگاه اسلام و اقتصاد هنجاری(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: پژوهشنامه اخلاق سال ۱۷ پاییز ۱۴۰۴ شماره ۶۹ ۷۸-۵۵
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۱ تعداد دانلود : ۳۳۹
عدالت توزیعی به معنای توزیع منابع، امکانات و خدمات به صورت عادلانه بین افراد یک جامعه است. این مسئله، همراه با معیارهای اخلاقی توزیع که منجر به تحقق عدالت توزیعی می شود، در اسلام و در حوزه اقتصاد هنجاریِ نظام های اقتصادی مورد بررسی قرار گرفته است. پژوهش حاضر به روش توصیفی تحلیلی صورت پذیرفته و به دنبال پاسخ گویی به این پرسش است که معیارهای اخلاقی عدالت توزیعی مطرح شده از دیدگاه اسلام با معیارهای عدالت توزیعی در اقتصاد هنجاری چه نسبتی دارد؟ معیارهای اخلاقی عدالت توزیعی از نگاه اسلام عبارت اند از تساوی در تقسیم بر اساس حقوق عام، توزیع متناسب با تلاش افراد، توزیع متناسب با نیاز و توزیع در جهت ایجاد توازن اجتماعی. این معیارها با آنچه در مکاتب مختلف اقتصاد هنجاری، اعم از فایده گرایی، اختیارگرایی و مساوات خواهی مطرح شده است، تشابهاتی دارد، هرچند در مبانی فلسفی، غایات اخلاقی و نحوه جمع میان این معیارها تفاوت های قابل توجهی میان دیدگاه اسلامی و این مکاتب مشاهده می شود؛ ولی معیارهای عدالت توزیعی در هیچ یک از مکاتب اقتصادی با آنچه در اسلام مطرح است تطابق کامل ندارد.
۳۴۳۴.

بررسی تطبیقی راهبردهای تقویت خودکنترلی به مثابه فضیلت برتر در ادیان ابراهیمی(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: پژوهشنامه اخلاق سال ۱۸ بهار ۱۴۰۴ شماره ۶۷ ۸۲-۵۹
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۹ تعداد دانلود : ۱۴۴
این مقاله به بررسی راهکارهای مقابله با آکراسیا یا ضعف اراده، می پردازد. خودکنترلی به مثابه درمانی برای این معضل دیرین، شناسایی و به عنوان فضیلت برتر معرفی می شود و نقش آن در پرورش دیگر فضایل مورد تأکید قرار می گیرد. این پژوهش از نوع توصیفی تحلیلی و با روش کتابخانه ای بررسی می کند که چگونه سبک زندگیِ مبتنی بر ادیان ابراهیمی می تواند خودکنترلی را از طریق تعیین استانداردها، ارائه الگوهای اخلاقی و تأکید بر عمل تقویت کند. در یهودیت مفهوم تقدس با خودکنترلی مرتبط می شود. در مسیحیت، خودکنترلی به عنوان موهبتی روحانی تلقی می شود که از طریق دعا و ایمان به عیسی به دست می آید. در اسلام تقوا نزدیک ترین معادل خودکنترلی است که ابزارهای عملی مانند خودنظارتی و محاسبه برای پرورش آن مورد تأکید هستند. یکی دیگر از این ابزارها، مبارزه مداوم با خواسته ها و امیال نفسانی است که معادل خودکنترلی بازدارنده در تحقیقات جدید است. این پژوهش با تأکید بر اهمیت خودکنترلی در توسعه تاب آوری و مقاومت فرد به پایان می رسد و پیشنهاد می دهد که آموزه های دینی، به ویژه آنهایی که مقاومت در برابر امیال را ترویج می کنند، می توانند به ایجاد جامعه ای اخلاقی تر و مقاوم تر کمک کنند.
۳۴۳۵.

الگوی تعامل اخلاقی با سالمند در منابع اسلامی با نگرش روان شناختی(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: پژوهشنامه اخلاق سال ۱۸ تابستان ۱۴۰۴ شماره ۶۸ ۱۵۰-۱۲۱
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۶ تعداد دانلود : ۳۱
سالمندی آخرین مرحله چرخه زندگی است. این پژوهش، با توجه به چالش های عاطفی و جسمانی ناشی از سبک زندگی مدرن و فقدان الگوی تعامل اخلاقی با سالمندان، به دنبال ارائه الگوی عملی برای بهبود روابط با این قشر است. سؤال اصلی تحقیق آن است که بر اساس منابع دینی با نگرش روان شناختی، چه الگویی می تواند تعامل اخلاقی مؤثر با سالمندان را تبیین کند. پژوهش با روش توصیفی تحلیلی و بر پایه منابع استنادی انجام شده است. یافته ها نشان می دهد که تعامل اخلاقی مطلوب با سالمندان باید در سه بُعد شناختی، عاطفی و رفتاری سامان یابد: در بعد شناختی، آگاهی از ویژگی های روان شناختی سالمندان، در بعد عاطفی، تقویت همدلی و احساس ارزشمندی و در بعد رفتاری، حمایت مستقیم، واگذاری مسئولیت مناسب و پرهیز از انزوای سالمندان اهمیت دارد. نتایج حاکی است که رعایت این اصول موجب ارتقای سلامت روانی، عزت نفس و پیوند اجتماعی سالمندان و درنهایت، تقویت هم بستگی اجتماعی می شود.
۳۴۳۶.

امکان سنجی معرفت اخلاقی درونی با رویکرد نقلی(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: پژوهشنامه اخلاق سال ۱۸ بهار ۱۴۰۴ شماره ۶۷ ۳۸-۹
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۶ تعداد دانلود : ۱۸۷
یکی از مسائل مهم در معرفت شناسی عام و به تبع آن در معرفت شناسی خاص مانند معرفت شناسی اخلاق، راه های کسب شناخت است. بر همین اساس، مقاله حاضر با روش توصیفی تحلیلی و با رویکرد نقلی در صدد پاسخ به این سؤالات است که آیا وجدان یا فطرت یکی از راه های شناخت احکام اخلاقی به شمار می رود؟ به بیان دیگر، آیا نفس انسان می تواند مستقیماً یا باواسطه، حسن و قبح برخی امور را درک کند؟ یافت درونی یا معرفت وجدانی چه نوع علمی است و از چه میزان ارزش و اعتبار معرفتی برخوردار است؟ یافته ها نشان می دهد که از برخی آیات و روایات می توان بینش وجدانی و معرفت درونی به حسن و قبح برخی صفات و افعال را برداشت نمود. اگرچه بنابر برخی از این آیات و روایات، بینش و آگاهی، باواسطه برای نفس حاصل می شود و از قبیل علم حصولی است، اما مطابق برخی دیگر، نفس انسان مستقیماً و بی واسطه، خوبی و بدی برخی امور را می یابد و علم شهودی و حضوری به آنها دارد که به دلیل اتحاد با معلوم یا واقع، از بالاترین اعتبار معرفتی برخوردار است.
۳۴۳۷.

تبیین وجدان اخلاقی در آرای علامه مصباح یزدی(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: پژوهشنامه اخلاق سال ۱۸ بهار ۱۴۰۴ شماره ۶۷ ۱۴۶-۱۲۷
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۳ تعداد دانلود : ۳۶
هرچند وجدان اخلاقی که وجود آن برای همه بدیهی به نظر می رسد، اما ابهام در چیستی آن مانع عمده ای در استفاده از این ظرفیت شگرف، برای رشد اخلاقی به شمار می آید. ازاین رو، تحلیل دیدگاه اندیشمندان تأثیرگذاری چون علامه مصباح دراین باره ضروری است. این پژوهش آثار ایشان را با روش توصیفی و تحلیلی بررسی کرده و دیدگاه وی درباره چیستی وجدان اخلاقی را تحلیل می کند. یافته ها نشان می دهد که از نظر علامه مصباح، وجدان اخلاقی نه قوه ای مستقل، بلکه مفهومی فلسفی است که از تعامل نظام های عقلانی و عاطفی در بستر نبود موانع شکل می گیرد. وجدان اخلاقی استعدادی است هدایت پذیر و نیازمند پرورش عقلانی و وحیانی است. بر اساس این تحلیل، نسبت انکار کلی وجدان اخلاقی یا تساوی آن با عقل به دیدگاه علامه مصباح نادرست است.
۳۴۳۸.

مبانی هنجاری اخلاق حرفه ایِ امداد و نجات؛ رهیافتی روش شناختی به سه پرسش بنیادین(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: پژوهشنامه اخلاق سال ۱۸ بهار ۱۴۰۴ شماره ۶۷ ۱۶۸-۱۴۷
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۹ تعداد دانلود : ۳۳
اخلاق حرفه ای امداد و نجات از زیرمجموعه های حوزه مطالعاتی اخلاق کاربردی است. این حوزه به کاربرد نظریه ها، معیارها و اصول عام اخلاقی در امداد و نجات پرداخته و مسائل و چالش های اخلاقی آن را بررسی و حل می کند. پیش فرض هایی مانند مبنای هنجاری اخلاق امداد، اصول عام اخلاقی در این حوزه و روش مناسب حل تزاحمات در امداد و نجات، در حل مسئله های اخلاقی امداد و نجات تأثیرگذار است. در این مقاله، ضمن تحلیلی از جایگاه امداد و نجات در آموزه های اسلامی، چهار مبنای مهم در اخلاق امداد و نجات در جهت پاسخ به پرسش اصلیِ «مبانی نظری اخلاق امداد و نجات کدام است؟» مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته است. این پژوهش با هدف صورت بندی مبانی هنجاریِ اخلاقِ امداد و نجات و ارائه الگوریتم تصمیم در بحران انجام شد. اسنادی تحلیلی با استفاده از منابع اخلاق کاربردی و با نگاهی به روش های مرسوم در علوم اسلامی و طراحی چهارچوب اجرایی همساز با تریاژ. برخی از یافته ها و نتایج عبارت اند از: ۱. مسئولیت پذیری بر وجوبِ کفایی / عینیِ نجات استوار است؛ ۲. بی طرفیِ هنجاری الزام شرعی حرفه ای و نافیِ جانبداری هویتی است؛ ۳. ابزارها باید به فضایل (کظمِ غیظ)، تکنیک های تصمیم یار (عکس پذیری) بازطبقه بندی شوند؛ ۴. یک «رویه تصمیم» چهارمرحله ای ضدسوگیری پیشنهاد می شود.
۳۴۳۹.

بررسی استدلال های عقلی موافق و مخالف میهن دوستی با رویکرد اخلاق کاربردی(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: پژوهشنامه اخلاق سال ۱۷ پاییز ۱۴۰۴ شماره ۶۹ ۱۶۴-۱۳۹
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۶ تعداد دانلود : ۳۷
میهن دوستی در میان ملل مختلف مطرح و حتی توانسته بسیاری از عوامل اختلاف مانند قومیت ها را تحت شعاع قرار دهد. با توجه به دغدغه اخلاقی بودن یا نبودنش و نیز رویکردهای افراطی و تفریطی در این مسئله و عدم وضوح ابعاد میهن دوستی و گره خوردن با مفاهیمی مثل ناسیونالیسم، ملی گرایی یا قوم گرایی ممکن است لوازمی غیراخلاقی داشته باشد. این پژوهش با استفاده از روش توصیفی تحلیلی به بررسی استدلال های عقلی به نفع و علیه میهن دوستی با رویکرد اخلاق کاربردی پرداخته است. بدین معنا که اولاً ادله عقلیِ مخالف میهن دوستی شامل غریزی دانستن آن، اصالت دادن به هویت انسانی، تمدنی و جهان وطنی است؛ ثانیاً ادله عقلیِ موافق میهن دوستی عبارت اند از ارتقای سرمایه اجتماعی، ایجاد آرامش فردی و اجتماعی، تقویت هم بستگی ملی، اقتدار و حاکمیت ملی، و تحقق اعتدال در فرد و جامعه؛ ثالثاً پذیرش ادله عقلیِ موافق میهن دوستی، موجب رفع چالش های موجود و حل مسئله فرار مغزها و مهاجرت استادان و دانشجویان خواهد شد و عدم پذیرش آن، جامعه را با چالش های گوناگون مواجه خواهد ساخت.
۳۴۴۰.

غرور و انفعال در جبهه مقاومت؛ الگوی نظری و شیوه مدیریت آن(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: پژوهشنامه اخلاق سال ۱۸ تابستان ۱۴۰۴ شماره ۶۸ ۹۶-۷۵
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۹ تعداد دانلود : ۳۲
مسئله اصلی این پژوهش آن است که غرور و انفعال دو پدیده روان شناختی مهم اند که تأثیر عمیقی بر پایداری و سرنوشت جبهه مقاومت دارند. این پژوهش، با روش کیفی و رویکرد تحلیل محتوا، به طراحی الگویی نظری برای تحلیل مؤلفه ها، مکانیسم شکل گیری و ارائه راهبردهای مدیریتی این دو پدیده می پردازد. یافته ها نشان می دهد غرور با مؤلفه هایی چون غفلت از حقیقت، اعتماد افراطی به خویشتن و خطای شناختی تحلیل راهبردی را مختل می سازد. درمقابل، انفعال، که از فشارهای بیرونی و یأس درونی نشئت می گیرد، مقاومت را به رکود می کشاند و تعامل مخرب این دو چرخه ای از ناکامی را شکل می دهد. درنتیجه راهبرد مقاومت توحیدی، با تأکید بر اراده الهی، نقشی کلیدی در مدیریت غرور و تبدیل یأس به امید دارد. الگوی قرآنی «تسبیح و استغفار» نیز، با بازگرداندن توجه به قدرت الهی و پذیرش کاستی ها، سازوکاری بنیادین و مؤثر برای کنترل این چالش ها و تضمین انسجام و موفقیت پایدار جبهه مقاومت ارائه می دهد.

پالایش نتایج جستجو

تعداد نتایج در یک صفحه:

درجه علمی

مجله

سال

زبان