دیدگاههای متفاوت و گاه متعارضی درباره تاثیرپذیری مخاطبان از مطالب سیاسی رسانهها وجود دارد. نویسنده دراین مقاله کوشیدهاست تا مبانی نظری این اختلاف دیدگاهها و جابهجایی های عمده روش شناختی را در بررسی تاثیرپذیری مخاطبان از مطالب سیاسی رسانهها تبیین کند.
همواره محققان به این پرسش اندیشیدهاند که چه عواملی سبب شده است تا بحث درباره تاثیرپذیری مخاطبان از رسانهها چنین طولانی و دنبالهدار شود و نتایجی گاه متضاد و در تعارض کامل با یکدیگر به دنبال داشته باشد.
برخی از دیدگاهها علت این تعارضات را در استفاده پژوهشگران از نظریههائی میدانند که بر پایه روشهای تحقیق نامناسب شکل گرفتهاند و راه حل این تعارضات را دستیابی به نظریهای جامع با به کارگیری روشهای فراگیرتر میدانند. راه حلی که پیش روی همه محققان علوم اجتماعی قرار داشتهاست اما با موفقیت و پیشرفت بسیار کمی همراه بودهاست. از این رو به نظر میرسد که نگاه تردیدآمیز تاثیر رسانهها بر مخاطب ریشهای عمیقتر از این داشته باشد که کشف آن تنها در سایه توجه به ملاحظات فرهنگی، ایدئولوژیکی و فنی میسر میگردد.
تقویت مبانی فکری و کمک به ارتقای سطح محصولات سازمان صداوسیما از طریق ارائه و بحث و بررسی مبانی نظری علوم ارتباطات ازجمله رسالتهای فصلنامه پژوهش و سنجش است. جایگاه رفیع خبر و اطلاعرسانی در مجموعه وظایف رسانه، برقراری پیوند میان مراکز علمی با سازمان صداوسیما را از اهمیت مضاعفی برخوردار ساخته است. از این رو، مشتاق فرصتی بودیم که به بهانه انتشار ویژه نامه خبر را با آنان به بحث بگذاریم. خوشبختانه گروه ارتباطات دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی از پیشنهاد برگزاری این میزگرد با رویی باز استقبال کرد و ما به میهمانی اساتید گرانقدر این گروه دعوت شدیم. آنچه پیش روست حاصل گفتگویی صمیمانه با استادان گرامی است که بیتردید حاوی نکات ارزشمندی برای استفاده علاقمندان حوزه خبر و اطلاعرسانی است.
تشریح چگونگی تعامل محتوا و مخاطب رسانه، هدف اصلی این مقاله است. تحلیل این تعامل با مباحث کنش و واکنش رسانه و مخاطب با یکدیگر آغاز میشود و دارای دو رویکرد است: رویکرد اول، تحقیق و نظریهپردازی در زمینه اثر رسانه و رویکرد دوم، تحقیق در زمینه مخاطب.
در رویکرد نخست، اندیشمندان در جستجوی پاسخی برای این پرسش بودهاند که رسانه با مخاطب چه میکند؟ در این دیدگاه که در قسمت اول این مقاله مورد بحث قرار گرفته است، وسعت و گستره، شدت و ضعف زمینهها و ابعاد مختلف تاثیرگذاری محتوایی رسانه در ارتباط تعاملیاش با مخاطب تشریح میشود. طرح نظریههای مختلف در موضوع تاثیر وسایل ارتباطی در عصر الکترونیک و نیز از بعد سیاسی، به ویژه برای کشورهای درحال توسعه، اثر رسانهها بر رفتار و رویکرد و نگرشهای مخاطبین و بهخصوص کودکان از دیگر قسمتهای مقاله است.
در رویکرد دوم، اندیشمندان کوشیدهاند پاسخی برای پرسش دیگری بیابند: «مخاطب با رسانه چه میکند؟» دراین بحث کنش مخاطب نسبت به رسانه باتوجه به متغیرهای استفاده و استقبال مخاطب از رسانه، اظهار خواستهها و انتظارات و نهایتا اعتماد مخاطب به رسانه بررسی میشود.
هدف مقاله حاضر، نگرش به تاثیر روندهای جمعیتی بر تعداد نام نویسی دانشجویان در مراکز آموزش عالی است. بر این اساس، نویسنده روندهای گذشته و آینده محتمل، جمعیت سنی کالجی، و نیز گرایشهای تعداد دانشجویان آموزش عالی را توصیف و تشریح می کند و، بر پایه اطلاعات خود، به پیشبینی رشد آتی شمار نام نویسیها در قلمرو آموزش عالی می پردازد. وی، برای آسان کردن تحلیل و نیز ارائه آن، تنها به تجارب آن دسته از کشورهای آسیایی می پردازد که، در سال 1995، بیست میلیون یا بیشتر از آن جمعیت داشته اند. همچنین، پیش از آنکه یافته های تحلیل خود را ارائه دهد، به اجمال، از روش شناخت جمعیت و پیشبینی نام نویسهای آموزش عالی سخن می گوید در «کنفرانس وزیران آموزش و برنامه ریزان آموزش کشورهای آسیایی و حاشیه اقیانوس آرام» که در سال 1993 به همت یونسکو بر پا گردید، خاطر نشان شد که «سیاست و انجامش توسعه آموزشی در آینده نزدیک باید ... فشارهای جمعیتی جاری و پیشبینی شده را ... بر حسب جمعیت سنی دبیرستانی در نظر بگیرد.