کیوان صالحی

شوق یادگرفتن به عنوان یک مفهوم کلیدی در روان شناسی آموزشی، از اهمیت ویژه ای برخوردار است. پژوهش حاضر با هدف 1) مرور مفهومی پیشینه پژوهشی در باره مفاهیم انگیزش، میل، تمایل، علاقه، شور، شوق، شور و شوق، عشق و مشارکت؛ 2) نشان دادن تمایز و شباهت بین شوق یاد گرفتن با مفاهیم مطرح شده؛ 3) مشخص کردن نشانگرها، ملاک ها و مؤلفه های مرتبط با مفهوم شوق یاد-گرفتن؛ و 4) ارائه تعریف مناسبی از مفهوم شوق یاد گرفتن با جست وجو در پایگاه داده ها Semantic Scholar ,Google Scholar, Springer, SAGE و Science Direct در دوره زمانی 2023-2000 با استفاده از کلید واژه های مرتبط با مفاهیم مذکور به طور جداگانه انجام شده است. جست وجوی اولیه به بازیابی 21609 مقاله منجر شد که بعد از اعمال ملاک های انتخاب و خارج کردن مقالات از جست وجو؛ 125 مقاله در زمینه موضوع مورد بررسی به دست آمد. اسناد منتخب با استفاده از راهبرد تحلیل محتوای کیفی اولزاید، تحلیل شد. در نهایت، می توان شوق را به عنوان یک سازه انگیزشی وابسته به فرهنگ که مترادف با شور و شوق است را به داشتن و نشان دادنِ میل، تمایل یا علاقه شدید کودک نسبت به یادگرفتن چیزی که برایش لذت بخش و بسیار هیجان انگیز یا جالب است، تعریف کرد. افزون بر این، تفاوت ها و شباهت های موجود بین مفاهیم شوق با انگیزه، میل، تمایل، علاقه، شور، شور و شوق، عشق و مشارکت نشان می دهد که از نظر شدت منبع انگیزشی و میزان تجلّی هیجانی با یکدیگر فرق دارند و می-توان آن ها را بر روی یک پیوستار از انگیزش درونی به تجلّی هیجانی و رفتار قابل مشاهده نمایش داد.

پژوهش حاضر با هدف شناسایی مؤلفه ها و نشانگرهای بهره و ری آموزشی برنامه درسی خانواده-محور در بازه زمانی سالهای 1984 تا 1390/2020 تا 1401 صورت گرفته است. به این منظور، 35 سند (6 مطالعه بین المللی، 3 پایان نامه، 24 مقاله داخلی و 2 کتاب) از هشت پایگاه داده های معتبر داخلی و خارجی از طریق جستجوی استرینگ و با ملاک ارتباط، سودمندی و اعتبار برای مطالعه انتخاب و داده ها با روش تحلیل محتوای کیفی آلتاید (1996)، تحلیل شدند. بر اساس تحلیل داده ها، چهار مؤلفه علائق والدین(تشویق به مطالعه و یادگیری؛ تشویق و اظهار علاقه به رشد شخصی و علمی کودک و...)، نظارتهای والدین (نظارت بر استفاده از تلفن همراه، نظارت خانواده ها برای انتخاب همسالان خارج از مدرسه فرزندانشان و تأثیر آن و...)، محیط مناسب در خانه (آگاهی از تأثیر غیرقابل انکار فضا و قوانین خانه بر یادگیری دانش آموزان و...)، رویدادهای آگاهی بخش مبتنی بر گفت وگو(مکالمات آگاهانه والدین/کودک در مورد رویدادهای روزمره، گفت وگو درباره تکالیف و مطالعه فرزندان در خانه و...) و 17 نشانگر بهره وری آموزشی برنامه درسی خانواده-محور منتج گردید. در نهایت شناسایی این مؤلفه ها بر ضرورت توجه به برنامه درسی خانواده-محور به منزله یکی از بسترهای فعال و اثرگذار بر رفتار فرد تأکید داشته و نشان داده است که برنامه درسی خانواده-محور، سبب ساماندهی مطلوب تعاملات خانه و مدرسه و درنهایت بهره وری آموزشی می شود.

هدف: درک ناکافی از پویایی های علّی و شبکه ای میان ملاک های ارزیابی، به ویژه در حوزه عملکرد معلمان در بستر یادگیری الکترونیکی، چالشی بنیادی و مانعی جدی در دستیابی به ارزیابی های روا، عادلانه، دقیق و توسعه ای است. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تحلیل روابط علّی میان ملاک های ارزیابی عملکرد معلمان در محیط های یادگیری الکترونیکی و همچنین زمینه سازی برای ارتقای دقت ارزیابی و توسعه چارچوب تصمیم گیری مبتنی بر روابط میان ملاک ها انجام شد. روش پژوهش: این پژوهش با طرح روش های آمیخته (کیفی و کمّی) اجرا گردید. در بخش کیفی، با بهره گیری از روش نظریه داده ها، مصاحبه های نیمه ساختاریافته با کارشناسان آکادمی برنامه نویسی یاسان انجام شد. تحلیل داده ها در سطح نظم دهی مفهومی به شناسایی ۱۱۶ نشانگر و دسته بندی آنها در قالب ۱۹ ملاک و ۵ عامل منجر گردید. در بخش کمّی، مبتنی بر روش همبستگی ، داده های پرسشنامه مقایسات زوجی از پنج کارشناس با روش چندملاکی دیمتل تحلیل شد تا روابط میان ملاک ها بررسی گردد. یافته ها: تحلیل دیمتل نشان می دهد ملاک های «دیدگاه متعهدانه به آموزش»، «اشتیاق به تدریس-یادگیری» و «کشف و ارتقای قابلیت های یادگیرندگان» تأثیرگذارترین و ملاک های «روش تدریس»، «مدیریت کلاس» و «تعامل» بیشترین تأثیرپذیری و بالاترین سطح تعامل با سایر ملاک ها را داشتند. نتیجه گیری: تمرکز بر ملاک های تأثیرگذار و دارای تعامل بالا با سایر عوامل، امکان طراحی نظام های ارزیابی دقیق، پویا و مؤثر عملکرد معلمان در یادگیری الکترونیکی را فراهم می کند. این رویکرد، مبنایی ساختاریافته برای تصمیم گیری به موقع و مبتنی بر شواهد در اختیار مدیران آموزشی قرار می دهد.

با گسترش روزافزون فناوری هوش مصنوعی در آموزش عالی، شناسایی و ارزیابی عوامل مؤثر بر پذیرش و به کارگیری این فناوری به یکی از دغدغه های اصلی پژوهشگران، طراحان آموزشی، سیاست گذاران و مدیران آموزشی تبدیل شده است. اگرچه ابزارهایی برای سنجش پذیرش فناوری در دسترس هستند، تاکنون ابزار بومی و جامعی که به طور خاص مؤلفه های مؤثر بر پذیرش هوش مصنوعی در آموزش عالی را ارزیابی کند، طراحی نشده است. هدف پژوهش حاضر، توسعه و رواسازی پرسشنامه ای برای اندازه گیری عوامل مؤثر بر پذیرش و استفاده از فناوری هوش مصنوعی در آموزش عالی بر پایه مدل UTAUT است. این مطالعه با رویکرد پژوهش آمیخته مدل توسعه ابزار در دو بخش کیفی و کمّی (اسنادی و همبستگی) انجام شد. در بخش کیفی، نشانگان سازه ریسک ادراک شده شناسایی شده و ضمن متناسب سازی سایر گویه ها به شکلی دقیق و بومی سازی شده، نسخه توسعه یافته آماده شد. در بخش کمّی، نمونه ای ۲۳۰ نفر انتخاب شدند. ابزار پژوهش شامل ۲۹ گویه در قالب هفت سازه اصلی شامل عملکرد مورد انتظار، تلاش مورد انتظار، تأثیر اجتماعی، شرایط تسهیل گر، ریسک ادراک شده، قصد رفتاری و رفتار استفاده بود. روایی صوری و محتوایی ابزار با استفاده از نظر خبرگان و شاخص های CVR و CVI تأیید شد. همچنین ثبات و همسانی درونی ابزار از طریق آزمون بازآزمایی، ضریب آلفای کرونباخ و ضریب اُمگا برای هر سازه بررسی و تأیید گردید. یافته ها نشان می دهند که این ابزار از ویژگی های روان سنجی مناسبی برخوردار است و می تواند به طور مؤثری برای سنجش و تحلیل عوامل مؤثر بر پذیرش و استفاده از هوش مصنوعی در آموزش عالی به کار رود.

پژوهش حاضر با هدف پدیدارشناسی نشانه های برنامه درسی متراکم در دوره ابتدایی ایران انجام شد. رویکرد پژوهش کیفی و روش، پدیدارشناسی توصیفی بود. شرکت کنندگان شامل ۶۱ نفر از معلمان، دانش آموزان، والدین و متخصصان آموزش و پرورش دوره ابتدایی در سال ۱۴۰۲-۱۴۰۳ بودند که با روش نمونه گیری هدفمند از نوع گلوله برفی انتخاب شدند. به منظور گردآوری داده ها از مصاحبه نیمه ساختاریافته استفاده شد و گردآوری تا مرحله اشباع داده ها ادامه یافت. جهت تحلیل، روش کدگذاری و مقوله بندی به کار گرفته شد. تحلیل یافته ها به شناسایی ۵ مضمون و ۱۳ مقوله منجر گردید. نتایج پژوهش حاکی از این بود که متراکم شدن محتوا از لحاظ حجم، چگالی، دشواری و ابهام، کمبود زمان ناشی از توزیع نامتوازن و کم بودن روزهای آموزش، قربانی شدن برخی دروس به بهای توجه به درس های دیگر، نتایج ضعیف پیشرفت تحصیلی و نارضایتی ذی نفعان در اثر فشار کاری، دلزدگی و تحمیل هزینه های آموزش بر والدین، نشانه هایی از وجود تراکم در برنامه درسی دوره ابتدایی ایران است.

زمینه: عشق پدیده ای است که برخی نوجوانان آن را تجربه می کنند؛ این سازه پیچیده از اهمیت انکارناپذیری در زندگی انسان برخوردار است و طی دهه های اخیر توجه بسیاری از پژوهشگران به خود جلب کرده است. هدف: هدف پژوهش حاضر، مرور نظام مند تحلیل درون مایه و برون مایه تجربه عشق در دوران نوجوانی بود. روش: این پژوهش با استفاده از روش مرور نظام مند انجام شد، مقالات چاپ شده در زمینه عشق در دوران نوجوانی، در مجلات داخلی و خارجی که در بازه زمانی سال 2000 به بعد در پایگاه های Science Direct, Ensani ,Magiran, SID و موتور جستجو Scholar Google جست وجو گردید، کلید واژه هایی نظیر عشق دوران نوجوانی، روابط رمانتیک در دوران نوجوانی ، Adolescent love، Adolescent romantic relationships مورد استفاده قرار گرفت و نهایتاً 14 مقاله مرتبط و غیرتکراری شناسایی و وارد پژوهش شدند. فرآیند انتخاب و ارزیابی مقالات مطابق بیانیه PRISMA انجام شد. و تحلیل اسناد منتخب براساس راهبرد تحلیل محتوای اولزاید صورت گرفت. یافته ها: مرور نظام مند نشان داد که پدیده عشق در نوجوانی در دو دسته کلی قابل تبیین است: درون مایه شامل تأثیرات درون فردی، تجربه تغییرات پی درپی، ترجیحات نوجوانان در روابط عاشقانه و تفاوت ها در نگرش به عشق؛ برون مایه شامل تأثیر افسانه های عشق، احتمال تجربه عشق موفق، تأثیر خانواده، مسیرهای رشد روابط والد- فرزندی، تأثیر ارتباط با محیط و اثرگذاری بر روابط آینده دسته بندی شدند. نتایج حاکی از آن است که درون مایه مانند تغییرات هورمونی، میزان تکانشگری، تغییرات پی در پی نوجوانان، می تواند زمینه ساز بروز روابط عاشقانه در نوجوانان باشد، اما احساس کنترل شخصی بر رفتارها، عاملی قوی در خودمدیریتی نوجوانان است. میزان عشق دو سویه در نوجوانان پسر بیشتر از دختران است. نوجوانان درگیر در عشق پراگما که به مرور به تکامل می رسد، نسبت به بقیه انواع عشق، شادکامی بیشتری را تجربه می کنند. داستان های عاشقانه، محیط اجتماعی از جمله خانواده، شکل روابط والدگری بر پدیده عشق در دوران نوجوانی موثرند. مرور سیستماتیک نشان داد، در روابط عاشقانه نوجوانان، ارتباطات جنسی در اولویت قرار ندارد. نتیجه گیری: فرهنگ سازی درباره توجه به پدیده عشق در دوره نوجوانی و آگاه سازی والدین، مربیان و نوجوانان، از طریق سیاست گذاری های کلان در کتاب های درسی نوجوانان و آموزش نحوه مواجهه با این پدیده، از پیشنهادهای پایانی پژوهش حاضر است.