مدلسازی ساختاری تفسیری (ISM) راهبردهای تحقق خلاقیت فکری در دانشگاه ها: یک مطالعه آمیخته (مقاله علمی وزارت علوم)

چکیده

بی شک خلاقیت در حوزه پژوهش به عنوان محرک نوآوری مستحق توجه ویژه است و تعیین اینکه چه نوع محیط های کاری برای بروز و تجلی خلاقیت فکری بیشتر مساعد است و چگونه می توان این شرایط را مهیا کرد، مفید خواهد بود. از همین رو، پژوهش حاضر باهدف شناسایی و تحلیل راهبردهای تحقق خلاقیت فکری در محیط های دانشگاهی انجام شد. این پژوهش از نوع تحقیقات کاربردی است که در آن از روش آمیخته- اکتشافی متوالی استفاده شده است. به طوری که در بخش کیفی مشارکت کنندگان بالقوه شامل استادان و خبرگان دانشگاهی دارای تخصص و سابقه علمی در حوزه خلاقیت در آموزش عالی از کشورهای منتخب بودند. روش گردآوری داده ها نیز مصاحبه نیمه ساختاریافته بود که با استفاده از رویکرد نمونه گیری هدفمند (صاحب نظران کلیدی) و معیار اشباع نظری با 25 نفر مصاحبه صورت گرفت. همچنین جامعه آماری بخش کمی را کلیه استادان و خبرگان آموزش عالی در دانشگاه های ایران تشکیل می دادند که 9 نفر به روش هدفمند انتخاب و با روش گروه کانونی به پرسشنامه محقق ساخته مستخرج از بخش کیفی پاسخ دادند. درنهایت تجزیه وتحلیل داده ها در بخش کیفی با تکنیک تحلیل مضمون و در بخش کمی با رویکرد مدل سازی ساختاری تفسیری انجام شد و نتایج نشان داد که طبق نظر خبرگان راهبردهای تحقق خلاقیت فکری در محیط های دانشگاهی به ترتیب سطح و اهمیت عبارت اند از: مأموریت گرایی در حوزه پژوهش، تشکیل کارگروه ها/خوشه های پژوهشی فرارشته ای، برگزاری سمینار و همایش های مسئله محور، توسعه پارک های علم و فناوری و مراکز رشد و تأیید اهمیت فرایند خلاق نسبت به محصول خلاق. طبق یافته های به دست آمده دانشگاه ها در راستای توسعه چارچوب ها و استراتژی های عملی برای تحریک و پرورش خلاقیت در فعالیت های پژوهشی خود می توانند راهبردهای شناسایی شده را برحسب اولویت و اهمیت موردتوجه قرار دهند و متناسب با هرکدام از آن ها، سیاست گذاری لازم را انجام دهند یا سیاست ها و برنامه های موجود خود را تقویت و بازنگری نمایند.