پژوهش در آموزش زبان و ادبیات فارسی

پژوهش حاضر به منظور بررسی تأثیر آموزش بازنویسی و بازآفرینی بیست حکایت گلستان سعدی بر بهبود نمرات دانش آموزان در آزمون جهانی پرلز انجام شده است. هدف اصلی این تحقیق ارتقای سطح ادبی و اخلاقی دانش آموزان و همچنین بهبود نتایج آزمون پرلز است. این مطالعه به روش ترکیبی نظری و میدانی انجام شده و شامل دو گروه آزمایش و گواه است. برای جمع آوری داده ها از پرسش نامه هایی استفاده شده که سؤال های آنها مطابق با آزمون پرلز و بر اساس چهار مهارت خواندن طراحی شده اند. جامعه آماری شامل ۳۲۷ نفر دانش آموز دختر پایه نهم از سه دبیرستان در شهر تهران به روش نمونه گیری خوشه ای انتخاب شده است. تجزیه وتحلیل داده ها با استفاده از نرم افزار اکسل انجام شد. نتایج نشان داد که آموزش بازنویسی و بازآفرینی حکایت های گلستان سعدی تأثیر مثبت و معناداری بر توانایی پاسخگویی دانش آموزان به سؤال های آزمون پرلز دارد، بنابراین می توان نتیجه گرفت که این روش آموزشی می تواند در ارتقای مهارت های خواندن دانش آموزان مؤثر باشد.

از اهداف کلیدی ساحت تربیتی و سیاسی در سند تحول بنیادین آموزش وپرورش توجه به ادبیات پایداری است که خوشبختانه متون مرتبط با آن به منظور فراهم آوردن زمینه های آموزشی و تربیتی در کتب درسی از جمله کتاب هفتم آموزش متوسطه فراهم آمده است. پژوهش حاضر با استفاده از روش تحلیل محتوا و با هدف شناسایی میزان توجه به مؤلفه های ادبیات پایداری در کتاب فارسی هفتم به تحلیل مؤلفه هایی همچون طرح مذهبی، نمادهای دینی و مذهبی، عشق به مردم، وطن دوستی، حفظ میهن، امید به آینده و مدح آزادی و آزادگی و ذکر خاطرات انقلاب و دفاع مقدس پرداخته شده است. این بررسی نشان می دهد که در محتوای کتاب های درسی، طرح مذهبی و نمادهای دینی به طور قابل توجهی بیشتر از سایر مؤلفه ها مورد تأکید قرار گرفته اند. در مقابل، به مؤلفه هایی نظیر مدح آزادی و آزادگی و ذکر خاطرات انقلاب و دفاع مقدس به میزان کمتری توجه شده است. با توجه به اهداف مندرج در اسناد تعلیم و تربیت و اهمیت تأثیرگذاری این مؤلفه ها بر جامعه، پیشنهاد می شود که ترکیب این مؤلفه ها مورد بازنگری و تجدیدنظر قرار گیرد تا بتوان به توازن بهتری در این اثر دست یافت.

هدف پژوهش شناسایی تاثیر روش های قصه گویی و بازی برکاهش اختلال دیکته نویسی دانش آموزان دختر پایه دوم ابتدایی بود.پژوهش از نوع نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون- پس آزمون با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل کلیه دانش آموزان دختر دارای اختلال دیکته نویسی در پایه دوم ابتدایی شهر مرودشت (70 نفر) بود.از این میان تعداد 30 نفر با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی ساده انتخاب و در گروه های آزمایشی و کنترل به طور تصادفی گماشته شدند.برای جمع آوری داده ها ازآزمون تحلیل دیکته نویسی، آزمون هوش استنفورد – بینه، مصاحبه بالینی و مشاهده دفتر دیکته استفاده شد.گروه های آزمایشی برنامه مداخله ای شامل هشت جلسه آموزشی 60 دقیقه ای را دریافت کردند.گروه کنترل هیچ مداخله ای را دریافت نکردند.داده های بدست آمده با استفاده ازآزمون کوواریانس تک متغیره تجزیه وتحلیل شد.یافته ها نشان داد بعد از کنترل اثرات پیش آزمون، تفاوت آماری معناداری بین میانگین نمرات سه گروه آزمایش وکنترل، در نمره کل متغیر اختلال دیکته نویسی(99/ 24 =F و 000/0Sig = ) وجود دارد وآموزش با روش های قصه گویی و بازی در بهبود اختلال دیکته نویسی دانش آموزان پایه دوم ابتدایی موثر است.معلمان می توانند برای بهبود عملکرد دانش آموزان در دیکته نویسی از بسته تدوین شده استفاده کنند.

زبان، افزون بر نقش ارتباطی، ابزار انتقال فرهنگ و شکل دهی به هویت است. در فرایند یادگیری یک زبان جدید نیز زبان آموزان با عناصر فرهنگی آن زبان آشنا می شوند و این تعامل فرهنگی به تدریج بر شکل گیری هویت آن ها تأثیر می گذارد. این پژوهش با هدف بررسی بازنمایی هویت اسلامی در مجموعه کتاب های آموزش زبان فارسی«پارسا» در جامعهالمصطفی، به روش تحلیل محتوای کیفی انجام شده است. داده ها با نمونه گیری هدفمند از متون کتاب ها گردآوری و با استفاده از نرم افزار MAXQDA در سه مرحله کدگذاری (باز، محوری و گزینشی) تحلیل شده اند. نتایج نشان می دهد که این کتاب ها هویت اسلامی را در ابعاد فردی، اجتماعی، فرهنگی، علمی و زیست محیطی بازنمایی می کنند. مفاهیمی همچون نماز، صله رحم، پرهیز از اسراف و اهمیت علم، در قالب های آموزشی گوناگون به زبان آموز منتقل می شود. ببراین اساس آموزش زبان فارسی در جامعهالمصطفی فراتر از آموزش صرف زبان، ابزاری برای انتقال هویت اسلامی است. یافته ها می توانند در تدوین و بازنگری منابع آموزشی زبان فارسی مورد بهره برداری قرار گیرند.

مجموعه داستان ماه نیمروز نوشته شهریار مندنی پور حاوی هشت داستان کوتاه است. دو داستان «رنگ آتش نیمروزی» و «دریای آرامش» از این مجموعه مستقیماً با دفاع مقدس مرتبط است. در این مقاله به تبیین و تحلیل ساختار روایت و ژرف ساخت این دو داستان می پردازیم. پس از استخراج پی رفت ها، به تحلیل ژرف ساخت و شیوه روایت داستان ها پرداخته ایم. پی رفت مقدماتی و یازده پی رفت داستان «رنگ آتش نیمروزی» به صورتِ زنجیره ای با هم ترکیب شده اند. شش پی رفت داستان «دریای آرامش» به صورتِ زنجیره ای با هم ترکیب شده اند و ادامه منطقی و زمانی یکدیگرند. روایت های هر دو داستان، تک محور و ساده هستند و هیچ گونه پیچیدگی روایی ندارند. عمق بخشی مندنی پور به شخصیت های جنگی و نظامی نیز بیانگر مصائب جنگ و ضرورت پرهیز از نزاع است. در داستان «رنگ آتش نیمروزی»، ژرف ساخت درگیری انسان با حیوان و پیروزی خوی حیوانی و بازگشت انسان به خصلت های اولیه او نیز متناسب با بیان عوارض و مضرات جنگ است. نویسنده در «دریای آرامش»، جنگ را از منظری دیگر نگریسته است؛ رزمنده ایرانی به رغمِ کینه اولیه اش، وقتی با سرباز بی اسلحه، بی دفاع و نابینای دشمن مواجه می شود، جنگ را فراموش می کند و حس انسانی اش بر کینه اش می چربد و برای نجات دشمن، زندگی خود را به مخاطره می اندازد. نحوه استفاده نویسنده از علامت تعلیق در هر دو داستان، بخشی از ساخت داستان و خلاقیّت هنری نویسنده است و صرفاً یک کلیشه نگارشی مشخص نیست.

پژوهش حاضر با هدف تدوین بسته ای از قصه گویی مبتنی بر قصه های کهن و بررسی تأثیر آن بر مهارت های شناختی و اجتماعی کودکان دیرآموز انجام شد. این مطالعه با رویکرد آمیخته صورت گرفت؛ در بخش کیفی، از مصاحبه نیمه ساختاریافته با ۱۰ نفر از اساتید روان شناسی و متخصصان ادبیات کودک استفاده شد و در بخش کمی، ۳۰ دانش آموز دیرآموز ابتدایی در شهرستان جهرم به روش نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون و پس آزمون شرکت کردند. آموزش بسته قصه گویی طی ۳۰ جلسه برای گروه آزمایش اجرا شد. ابزار گردآوری داده ها شامل آزمون هوش وکسلر ۵ (WISC-V) و پرسش نامه مهارت های اجتماعی گرشام و الیوت (1990) بود. در بخش کیفی، مضامین اصلی و فرعی مرتبط با رشد مهارت های کلامی، شناختی و اجتماعی استخراج شد. یافته ها نشان داد آموزش بسته قصه گویی بر بهبود خرده مقیاس های مهارت های شناختی (درک مطلب کلامی، استدلال، حافظه فعال، سرعت پردازش) و مهارت های اجتماعی (خودکنترلی، همدلی، ابراز وجود، همکاری) اثر معناداری دارد. در نتیجه، بسته قصه گویی مبتنی بر قصه های کهن می تواند رویکردی مؤثر برای ارتقای توانایی های شناختی و اجتماعی کودکان دیرآموز در دوره ابتدایی باشد.