درخت حوزه‌های تخصصی

منطق

حوزه‌های تخصصی
ادبیات اقتصاد تاریخ تربیت بدنی جغرافیا حقوق روانشناسی زبان شناسی علم اطلاعات و دانش‌شناسی علوم اجتماعی علوم اسلامی علوم انسانی علوم تربیتی علوم سیاسی فلسفه و منطق مدیریت مطالعات زنان هنر و معماری
توضیحی درباره چارت حکمت و فلسفه شرق فلسفه غرب گروه های ویژه منطق
صوری غیر صوری فرامنطق فلسفه منطق گروه های ویژه
ترتیب بر اساس: جدیدترینپربازدیدترین
فیلترهای جستجو: فیلتری انتخاب نشده است.
نمایش ۶۰۱ تا ۶۲۰ مورد از کل ۶۲۵ مورد.
۶۰۱.

کاربرد منطق در کشف براهین توحید در ذات، صفات و افعال از سوره توحید(مقاله پژوهشی حوزه)

نویسنده:
منبع: معارف منطقی سال ۹ بهار و تابستان ۱۴۰۱ شماره ۱ (پیاپی ۱۶) 103-124
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱ تعداد دانلود : ۱
در فلسفه و کلام براهین محکمی بر توحید و مراتب مختلف آن بیان گردیده است. از سوی دیگر، سوره توحید نیز همان طور که در روایات آمده، دربردارنده معارف ناب توحیدی است؛ اما آیا می توان این براهین فلسفی و کلامی توحید را از سوره توحید استفاده کرد و حتی به نوعی ادعا کرد دیگران براهین خود را از سرچشمه وحی استفاده کرده اند؟ این پژوهش با روش توصیفی- تحلیلی و با بهره گیری از ضوابطِ علم منطق در کشف براهینی که به صورت مضمر بیان شده‎اند، درپی اثبات عینی پاسخ مثبت به این پرسش برآمده است؛ تا اینکه: اولاً، نمونه‎ای از عقلانی بودنِ مفاهیم این کتاب آسمانی و ثانیاً، جلوه‎ای از تفکیک ناپذیری قرآن و برهان را به صورت عینی و مصداقی به سهم خود آشکار سازد. توحید در ‎سه حیطه ذات، صفات و افعال مطرح است که برهان تمام آن‎ها را با توجه به وصف صمدیت الهی که در آیه دوم سوره توحید بیان شده است، می توان نتیجه گرفت و دیگر آیات این سوره را بیان نتایج منطقی صمدیت الهی دانست.
۶۰۲.

بررسی ناکارآمدی برهان لمّ در اثبات خداوند براساس متون دینی(مقاله پژوهشی حوزه)

نویسنده:
منبع: معارف منطقی سال ۸ پاییز و زمستان ۱۴۰۰ شماره ۲ (پیاپی ۱۵) 125-142
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲ تعداد دانلود : ۲
یکی از دغدغه های دیرپای موحدان تلاش برای اثبات خداوند و قانع کردن ملحدان است. ازاین رو فیلسوفان کوشیده اند برهان های پرشماری را در اثبات خداوند اقامه کنند. ارزیابی نتیجه تلاش آن ها براساس متون دینی، ضمن تبیین محتواهای منطقی و عقلی در نصوص دینی، میزان اطمینان مخاطبان به فرایندهای برهانی را افزایش می دهد. روش جاری در این نوشتار، آمیزه ای از روش های عقلی و نقلی است. نخست انواع برهان و نحوه اثبات خدا را از طریق برهان های منطقی بررسی می کنیم؛ آنگاه ضمن بررسی روش های به کار رفته در نصوص دینی، به ارزیابی مدعای فیلسوفان در ناکارآمدی برهان لمّ برای اثبات خدا می پردازیم. در این میان توجهی ویژه به تبیین برهان شبه لمّ داشته و کوشیده ایم مراد فیلسوفان از برهان شبه لمّ را روشن کنیم. افزون براین، پس از بررسی و تطبیق گونه های مختلف برهان بر متون دینی، به این نتیجه رسیدیم که تنها برهان انّی و شبه لمّ را می توان بر بعضی از آیات و روایات تطبیق داد.
۶۰۳.

بررسی معنا و زبان در نظریه بازنمایی استوارت هال(مقاله پژوهشی حوزه)

نویسنده:
منبع: معارف منطقی سال ۹ بهار و تابستان ۱۴۰۱ شماره ۱ (پیاپی ۱۶) 75-101
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : 0 تعداد دانلود : 0
درک درست نظریه بازنمایی استوارت هال، وابسته به درک نوع نگاه وی به مقوله معنا و زبان است. وی در کیفیت بازنمایی معنا در قالب زبان، از میان سه رهیافت بازتاب گرا، نیت گرا و سازه گرا، رهیافت سازه گرا را برمی گزیند. در نوشتار پیش رو، با روش تحلیلی اسنادی، نخست جایگاه معنا و زبان در نظریه بازنمایی هال با استناد به نوشته های وی تحلیل و تبیین و آنگاه نقد و بررسی شده است. در کنار توجه هوشمندانه هال به نقش زبان و فرهنگ در تحلیل مناسبات قدرت، نقدهای بنیادینی هم بر دیدگاه وی وجود دارد. افزون بر نقد مبانی معرفت شناسی، هستی شناسی و انسان شناسی هال، پاره ای نقدهای روش شناختی هم قابل طرح است؛ نقدهایی مانند خلط میان قوانین حاکم بر فهم با قواعد حاکم بر مفاهمه، تفکیک ناروا میان وجود و چیستی اشیای مادی، طبقه بندی نشدن دقیق مفاهیم و گزاره ها و عدم امکان فراروی خود نظریه از رهیافت بازتاب گرا.
۶۰۴.

مطلقه عامه در تطور تاریخ(مقاله پژوهشی حوزه)

نویسنده:
منبع: معارف منطقی سال ۷ پاییز و زمستان ۱۳۹۹ شماره ۲ (پیاپی ۱۳) 7-21
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : 0 تعداد دانلود : 0
در دانش ها هر اصطلاحی هویتی برای خود دارد که در فرایند تاریخ شکل می گیرد. از این رهگذر، اصطلاح علمی نیز بسان یک موجود، تولد، رشد و گاهی مرگ را تجربه می کند. مطلقه عامه به عنوان یکی از اصطلاحات منطق موجهات، تطور و تغییر مفهومی را در طول تاریخ منطق از سر گذرانده است. مسلمانان ازجمله وارثان جدی ارسطو که منطق موجهات را گسترش داده اند، مطلقه عامه را در قلمرو اندیشه خود پرورده و آثار آن را بررسی کرده اند. این پژوهش، تطور تاریخی مطلقه عامه را در این قلمرو، بررسی و گزارش می کند. روش پژوهش توصیفی است و نتیجه آن است که میان منطق دانان مسلمان، هم در مفهوم شناسی و هم در طبقه بندی مطلقه عامه اختلاف وجود دارد.
۶۰۵.

اثبات گرایی، ابطال گرایی و تایید گرایی در بوته نقد(مقاله پژوهشی حوزه)

نویسنده:
منبع: معارف منطقی سال ۵ بهار و تابستان ۱۳۹۷ شماره ۱ (پیاپی ۸) 73-99
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱ تعداد دانلود : 0
از دیرباز این مسئله ذهن اندیشمندان را به خود مشغول کرده بود که چگونه یک پژوهشگر تجربی با مشاهدات محدودی - که بیانگر یکسانی چند پدیده طبیعی است - می تواند ادعا کند که قانونی کلی و تجربی را کشف کرده است. اگر مشاهدات در قالب گزاره بیان شوند، گزاره های شخصی خواهند بود؛ درحالی که قانون همیشه در قالب گزاره ای کلی بیان می شود. با توجه به این نکته منطقی، این مسئله رخ می نماید که گذر از چند گزاره شخصی به یک گزاره کلی چه توجیه منطقی و معقولی دارد؟ درباره ارتباط مشاهدات جزئی با قوانین کلی تجربی، به ترتیب تاریخی، سه دیدگاه «اثبات گرایی»، «ابطال گرایی» و «تأییدگرایی» ارائه شده است. در این نوشتار، به بررسی و نقد این سه دیدگاه خواهیم پرداخت و نشان خواهیم داد که اثبات گرایان، این مسئله را از منظر معرفت شناسی می نگریسته اند؛ در حالی که ابطال گرایان و تاییدگرایان نتوانسته اند مسئله را از بُعد معرفت شناسانه حل کنند؛ بلکه از دید روش شناسی به موضوع پرداختند. بنابراین هیچ یک از اینها نتوانستند تبیین درست و کاملی در این باره ارائه کنند.
۶۰۶.

منطق گفتمان عقلایی در ساحت متون: دلالت لفظی؛ طبقه بندی، معضلات و پیامد(مقاله پژوهشی حوزه)

نویسنده:
منبع: معارف منطقی سال ۷ بهار و تابستان ۱۳۹۹ شماره ۱ (پیاپی ۱۲) 59-81
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : 0 تعداد دانلود : 0
دلالت لفظی تقسیمات گوناگونی دارد. براساس دیدگاه برگزیده، این دسته بندی ها را می توان در نظامی جامع گنجاند یا به تقسیمی جامع برگرداند. اکنون این پرسش دشوار دربرابر ماست: رابطه لوازم با دلالت چیست؟ اصولاً آیا رابطه ای میان آن ها تحقق دارد؟ اگر پاسخ مثبت است، این رابطه یا پیوند چگونه ظهور می یابد؟ آیا می توان دلالت التزامی را به لزوم در اصطلاح لوازم تفسیر کرد؟ برای دستیابی به پاسخی درخور، باید نگاهی به چیستی لوازم و گونه های آن بیفکنیم و این مسئله را در دانش اصول و منطق بکاویم. در این پژوهش، افزون بر دستیابی به مهم ترین قواعد عقلایی ویژه ای که بر ساحت دلالت حکم فرمایند، دو دستاورد علمی دیگر نیز داشت: نخست آنکه، باید در ساحت دلالت، میان مفردات و جملات فرق گذاشت و از تسری دادن حکم تقسیمی به تقسیم دیگر پرهیز کرد؛ دوم آنکه، نباید لزوم را به لزوم بیّن که در مبحث لوازم مطرح است، تفسیر کرد.  
۶۰۷.

منطق حقوق زبانی(مقاله پژوهشی حوزه)

نویسنده:
منبع: معارف منطقی سال ۵ بهار و تابستان ۱۳۹۷ شماره ۱ (پیاپی ۸) 101-115
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲ تعداد دانلود : ۲
مواد، مفاد و گزاره های حقوقی، از نقص، خلأ، ناسازگاری یا ایرادهای اجرایی و هنجاری دور نیستند؛ بنابراین، در بیشتر موارد، این گونه متون، نیازمند ارائه تحلیل و تفسیرند. همین امر، فلاسفه حقوق را به تحلیل، تفسیر و تبیین آنها واداشته است. ازاین رهگذر، دیدگاه ها و رویکردهای گوناگونی در ارزیابی، تحلیل و تفسیر قضایای حقوقی، شکل گرفته‏اند که مجموع آنها، «روش استدلال» یا «منطق حقوق» نامیده می شوند. ازسوی دیگر، درباره «منطق حقوق» نیز رویکردهای گوناگونی عرضه شده است که یکی از مهم‏ترین آنها، «منطق حقوق زبانی» است. این رویکرد به‏طورمستقیم از یافته های فلسفه تحلیلی، فلسفه زبان، معناشناسی و کاربردشناسی به عنوان دانش های زبانی و معنایی تأثیر پذیرفته اند. نوشتار پیشِ رو، با روش توصیفی تحلیلی به بررسی منطق حقوق زبانی می پردازد.
۶۰۸.

سنجش تقسیم قضیه به حقیقیه، خارجیه و ذهنیه با تکیه بر رابطه ذهن و زبان(مقاله پژوهشی حوزه)

نویسنده:
منبع: معارف منطقی سال ۸ بهار و تابستان ۱۴۰۰ شماره ۱ (پیاپی ۱۴) 54-78
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : 0 تعداد دانلود : 0
ابتکار تقسیم قضیه به حقیقیه، خارجیه و ذهنیه سهم منطق دانان قرن هفتم است؛ هرچند می توان ریشه های آن را در آثار پیشینیان مشاهده کرد. در این مقاله این تقسیم با تکیه بر دوگانه قضیه ملفوظه و معقوله مورد سنجش قرار گرفته است. براساس دوگانه یادشده هرچند در سطح زبان، موضوع قضایای ثلاث یکسان است، اما در سطح مفهوم، موضوع خارجیه، مقید به قید «موجود در خارج» است، ولی موضوع حقیقیه نسبت به این قید، مطلق است. ذهنیه نیز مانند خارجیه، مقید است. پس یک قضیه با موضوع یکسان به سه قسم تقسیم نمی شود. هیئت قضیه محصوره، تنها بر حقیقیه دلالت دارد و خارجیه با قید یادشده یک قضیه حقیقیه است که افراد مفروض، به دلیل داشتن آن قید، تخصصاً از شمول آن خارج اند. همچنین خارجیه به شخصیه بازگشت نمی کند. در مرحله دلالتِ هیئت قضیه محصوره، افراد از طریق عنوان به طور اجمالی لحاظ می شوند، مانند وضع حروف در دیدگاه مشهور اصولی ها. در این مرحله قضیه بر هیچ فرد محقق یا مقدری دلالت ندارد. اینکه قضیه شامل چه افرادی است، به مرحله تطبیق بازمی گردد. با این تحلیل، حقیقیه به شرطیه منحل نمی شود.
۶۰۹.

بررسی تطور تاریخی چیستی دلالت در میراث منطقی مسلمانان(مقاله پژوهشی حوزه)

نویسنده:
منبع: معارف منطقی سال ۵ بهار و تابستان ۱۳۹۷ شماره ۱ (پیاپی ۸) 7-25
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱ تعداد دانلود : ۲
هدف اصلی منطق دانان از طرح بحث دلالت، بررسی اقسام دلالت های وضعیِ لفظی بوده است. ازاین‏رو، جای خالی تحلیل های دقیق از چیستی دلالت و عناصر سازنده آن، احساس می شود. با وجود این، چیستی دلالت در شمار بحث هایی است که در تاریخ دانش منطق پذیرای برخی تحولات بوده است. بعضی از منطق دانان، چیستی دلالت را در قالب تعریفی منطقی ارائه نداده اند، اما فرایند دلالت را توصیف و مراحل آن را از آغاز تا انجام ترسیم کرده اند. گروهی دیگر، دلالت را صفت انسان دانسته و از آن با عنوان فهم معنا تعبیر کرده اند. دسته سوم با رد این دیدگاه، آن را صفت شیء خارجی و حالتی برای شیء دانسته اند. نوشتار پیشِ رو درپی آن است تا با ارائه سیر تحول آرای منطق دانان مسلمان درباره چیستی دلالت، به ترمیم کاستی‏های آن بپردازد. از نگاه این مقاله، دلالت وصف آن دسته از صورت¬های ذهنی است که با معنا انس دارند؛ بنابراین، دلالت، «تغییر التفات توسط یک مفهوم به سوی مفهوم دیگر» است. راه رسیدن به این تعریف، تحلیل گام به گام فرایند دلالت و کشف همه عناصری است که در آن نقش دارند.
۶۱۰.

قیاس مقسّم؛ چیستی و ویژگی ها(مقاله پژوهشی حوزه)

نویسنده:
منبع: معارف منطقی سال ۵ بهار و تابستان ۱۳۹۷ شماره ۱ (پیاپی ۸) 117-136
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱ تعداد دانلود : 0
قیاس مقسّم، یکی از قیاس های منطقی است که تصریح به آن از سوی ابنسینا انجام گرفته است. این قیاس از این جهت که ساختار یکی از صورت های قیاس اقترانی را به خود گرفته و با روشن شدن ماهیتش شناخت بهتری از هویت این صورت قیاسی نیز به دست می آید و همچنین از این جهت که می تواند بیانگر مفاد استقراء تام باشد، بررسی آن از اهمیت ویژه برخوردار است. نگاشته پیش رو در راستای شناسایی قیاس مقسّم، از یک سو با لحاظ اختلاف منطقدانان درباره ماهیت قیاس مقسّم و برخی احکام آن، به بررسی ساختار منطقی و نیز ویژگی های این قیاس میپردازد تا دیدگاه درست دراین باره روشن شود و تحلیلی سازگار با واقعیت قیاس مقسّم به دست آید. از سوی دیگر، رابطه این قیاس با استقراء تام و نیز رابطه آن با قیاس غیرمقسّم را بیان میکند تا با این سنجشها، هم یکسان بودن مفاد قیاس مقسّم با مفاد استقراء تام آشکار شود و هم مصداق حقیقی قیاس مقسّم در جهت خلط نکردنش با مصداق قیاس غیر مقسّم که برخی دچار آن شده اند، مشخص گردد.
۶۱۱.

منطق و معرفت شناسی(مقاله پژوهشی حوزه)

نویسنده:
منبع: معارف منطقی سال ۵ بهار و تابستان ۱۳۹۷ شماره ۱ (پیاپی ۸) 27-49
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲ تعداد دانلود : 0
منطق یکی از علومی است که از سده گذشته تا امروز مورد توجه معرفت شناسان قرار گرفته و در مبانی بنیادین آن تردید شده است. این تردید در ارزش معرفت منطقی از منظرهای مختلفی چون تجربه گرایی، قراردادگرایی، محیط گرایی، کارکردگرایی و جامعه شناسی معرفت صورت گرفته است. در این مقاله، نخست با معرفی مقصود خودمان از منطق به نحوی که هردو منطق قدیم و جدید را دربرگیرد، به شرح مختصری از اصول بنیادین آن (اصل تناقض و قاعده های رفع تالی، وضع مقدم و مثال نقض) پرداخته ایم. سپس پس از معرفی هرکدام از نگرش های تجربه گرایی، قراردادگرایی، محیط گرایی و کارکردگرایی، به نقد و تحلیل آنها مبادرت ورزیده ، نشان داده ایم که این گونه اشتراکات (اصل تناقض و قاعده های رفع تالی، وضع مقدم و مثال نقض) به صورت پیشینی و استعلایی وجود دارند.
۶۱۲.

هویت شرطیه متصله در قاب نگاشته های منطقی مسلمانان(مقاله پژوهشی حوزه)

نویسنده:
منبع: معارف منطقی سال ۸ پاییز و زمستان ۱۴۰۰ شماره ۲ (پیاپی ۱۵) 129-156
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱ تعداد دانلود : ۲
شرطیه متصله آن گونه که باید در نگاشته های ارسطو که مدوّن منطق ارسطویی است، مطرح نشده است. منطق دانان پیرو ارسطو در سنّت اسلامی، با دستیابی به آثار رواقیان، به تفصیل از این قضیه بحث کرده اند. در این میان، نقش فارابی و به ویژه ابن سینا بسیار پررنگ است. بیشترین و اساسی ترین مباحث درباره متصله را ابن سینا در نگاشته های خود آورده و تقریباً دیگر منطق دانان پس از وی، مباحث خود درباره متصله را تحت تأثیر سخنان شیخ الرئیس مطرح کرده اند. در نگاشته پیش رو، این ادّعا مستندسازی می شود و افزون برآن، اندیشه منطق دانان مسلمان درباره ساختار و محتوای شرطیه متصله با بهره گیری از روش توصیف و تحلیل شناسایی می گردد. به باور منطق دانان مسلمان، قضیه متصله، مصداق حقیقی شرطیه است که در آن به اتصال یا نفی اتصال میان دو جزء مقدم و تالی که در قوه قضیه هستند، حکم می شود. این حکم گرچه می تواند به گونه اتصال لزومی و استلزام مقدم برای تالی و یا به گونه اتصال اتفاقی بدون وجود استلزام و به صرف تقارن اتفاقی باشد، ولی مصداق حقیقی متصله، لزومیه است که بیانگر اتصال واقعی میان دو نسبت است. هر دوی اتصال لزومی و اتفاقی نیز یا به گونه ایجابی و یا به گونه سلبی اند؛ با این التفات که متصله بودن سالبه به تسامح است؛ زیرا مفاد آن سلب اتصال است، نه اتصال سلب. منطق دانان مسلمان برآنند که ویژگی اصلی قضیه متصله، حکم به اتصال یا نفی اتصال است و همه شرایط و احکام متصله مانند کمیت، کیفیت، جهت و صدق و کذب، به این حکم برمی گردد.
۶۱۳.

واقع سلبی در گزاره سالبه صادق از دیدگاه راسل(مقاله پژوهشی حوزه)

نویسنده:
منبع: معارف منطقی سال ۸ بهار و تابستان ۱۴۰۲ شماره ۱ (پیاپی ۱۸) 59 - 85
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : 0 تعداد دانلود : 0
این مقاله در باره «واقع سلبی» از دیدگاه برتراند راسل به بحث می پردازد و پس از تشریح به ارزیابی آن خواهد پرداخت. نخست، مباحثی در باره صدق و مطابقت مطرح می شود و با بیان اینکه «صدق منطقی» چیزی جز «مطابقت قضیه با واقع» نیست، به تبیین جایگاه واقع و نفس الامر در فرایند شناخت پرداخته می شود. هدف اصلی این پژوهش شناخت زوایای پنهان «واقع» و «نفس الامر» به عنوان یکی از مؤلفه های صدق در گزاره سالبه صادق است که این هدف در بررسی دیدگاه راسل در این زمینه دنبال می شود. راسل بر این باور است که گزاره های سالبه صادق دارای نفس الامرواقعی است که حقیقتاً با واقع گزاره های ایجابی فرق دارد. از این رو، وی آن را واقع سلبی(Negative Fact) نام نهاده است که هویتاً غیر از «واقع وجودی» است. راسل بر این باور است که پذیرش فرضیه «واقع سلبی» از لوازم منطقی نظریه مطابقت در تعریف صدق است. این نظریه از زمان طرح آن تاکنون موافقان و مخالفانی داشته است. نویسنده بر این باور است که مدعای راسل در این زمینه قابل دفاع است.
۶۱۴.

واکاوی امکان یا امتناع دور در نصوص دینی(مقاله پژوهشی حوزه)

نویسنده:
منبع: معارف منطقی سال ۹ بهار و تابستان ۱۴۰۱ شماره ۱ (پیاپی ۱۶) 103-128
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲ تعداد دانلود : ۱
قاعده امتناع دور، یکی از قواعد عقلی است که در منطق درباره آن بحث شده و در فلسفه کاربردهای بسیاری دارد. با توجه به اینکه گزاره های عقلی در متون دینی فراوان است، تلاش برای محک نظرگاه متون دینی نسبت به قواعد عقلی امری ضروری به نظر می رسد. براین اساس، کوشیدیم نخست قاعده دور را واکاوی کنیم. ذکر تعریف، اقسام دور، بررسی براهین بطلان دور و... در این نوشتار مورد توجه قرار گرفت. در برابرِ متون دینی با دو فرضیه امکان و امتناع تأیید دور روبه رو بودیم؛ یعنی شاید برخی از امکان وقوع دور در متون دینی سخن بگویند. ازاین رو در گام نخست با مراجعه به قرآن کریم، برخی آیات عقلی در سوره مبارکه طور مورد بررسی قرار گرفت و نظرات ده ها تن از مفسران دراین باره بررسی و گزارش آن مبتنی بر نفی امکان دور در متون دینی بیان شد؛ سپس برخی روایات موجود دراین باره مورد توجه قرار گرفت. سرانجام گزاره امکان تأیید دور تضعیف گشت. 
۶۱۵.

قضیه محاکی؛ صادق یا کاذب؟(مقاله پژوهشی حوزه)

نویسنده:
منبع: معارف منطقی سال ۹ بهار و تابستان ۱۴۰۱ شماره ۱ (پیاپی ۱۶) 7-27
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱ تعداد دانلود : ۱
صدق و کذب محاکات یکی از موضوعاتی است که منطق دانان مسلمان آن را در ترازوی تحلیل قرار داده اند. پرسش مطرح دراین باره این است که قضیه محاکی صادق است یا کاذب؟ مقاله پیش رو بر آن است تا به روش کتابخانه ای به تحلیل آرای منطق دانان مسلمان درباره پرسش بالا بپردازد. در بیان این مطلب می توان به سه گام در آثار منطق دانان اشاره کرد. در گام نخست، با تحلیل چیستی محاکات درمی یابیم که به دلیل یکسان نبودن مشبّه به با مشبّه در محاکات، قضیه محاکی همواره کاذب است. در گام دوم، با تفکیک مراد استعمالی کلام از مراد جدی آن، روشن می شود که محاکات در مراد استعمالی کلام رخ می دهد و به مراد جدی مرتبط نیست؛ اما در گام سوم، با تحلیل دقیق ترِ مراد استعمالی، به این نتیجه می رسیم که قضیه محاکی از مصداق مفروض در ذهن انسان گزارش می کند و همواره مطابق با آن و صادق است.
۶۱۶.

سازگاری فرمول بندی 2 Rرشر نسبت به احکام قضایای موجهه بسیطه کاتبی(مقاله پژوهشی حوزه)

نویسنده:
منبع: معارف منطقی سال ۷ بهار و تابستان ۱۳۹۹ شماره ۱ (پیاپی ۱۲) 107-138
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : 0 تعداد دانلود : 0
لطف الله نبوی دو تحقیق عمده رشر درباره موجهات زمانی ابن سینا را بررسی و نتیجه ی برآمده از آن را در مقاله «نیکولاس رشر و فرمول بندی نظریه موجهات زمانی ابن سینا» منعکس کرده است. وی در آنجا ضمن ارائه فرمول بندی اول و دوم رشر، کارایی R2 را در تحلیل قضایای موجهه مرکبه کلی به دو قضیه بسیطه به اثبات رساند، اما مستقلاً به تحلیل احکام موجهات، اعم از بسیطه و مرکبه نپرداخته است. ازاین رو، نگارنده برای سنجش درستی ادعای نام برده، تمام احکام قضایای موجهه بسیطه منطق کاتبی را در دستگاه استنتاجی KT به صورت جداگانه با شیوه ی توصیفی- تحلیلی، مورد بررسی قرار داده است. نتیجه برآمده نشان داد فرمول بندی R2، افزون بر کارایی پیش گفته، نسبت به احکام قضایای موجهه بسیطه منطق کاتبی از سازگاری لازم نیز برخوردار است. همچنین در این مسیر پی بردیم که اثبات برخی استدلال های مباشر کاتبی در دستگاه موجهات KT ، بدون لحاظ پیش فرض اتصاف (∃x)(∃t)RtAx امکان پذیر نیست. اما این هرگز به معنای ناسازگاری فرمول بندی رشر با نظریه کاتبی نبوده، بلکه برآمده از پیش فرض های لازم منطق قدیم در قضایای موجبه کلی است. نتیجه دیگر اینکه، گرچه استلزام مادی اساس استنتاج های منطقی در منطق قدیم نبوده است، اما پیشینیان ما آن را همواره به عنوان پیش فرض در نظر داشته اند.  
۶۱۷.

سازگاری فرمول بندی R2 رشر نسبت به احکام قضایای موجهه مرکبه کاتبی(مقاله پژوهشی حوزه)

نویسنده:
منبع: معارف منطقی سال ۷ پاییز و زمستان ۱۳۹۹ شماره ۲ (پیاپی ۱۳) 87-104
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : 0 تعداد دانلود : 0
خالی نبودن نسبت حکمیه از ماده و جهت، نقش موجهات را در علوم و کشف مغالطات بسیار مهم جلوه می دهد. ازاین رو، نیکولاس رشر که یکی از سهم های عمده مسلمانان در علم منطق را ساختار زمانی گزاره های موجهه ابن سینا معرفی می کند، کوشیده است این قضایا را از رساله کاتبی دریافت و به صورت های R1 و R2 فرمول بندی کند. پیش از این، لطف الله نبوی کاراییR2 را در تحلیل قضایای موجهه مرکبه کلی به دو قضیه بسیطه نشان داد، اما مستقلاً به تحلیل احکام موجهات، اعم از بسیطه و مرکبه نپرداخت. نگارنده در مقاله ای با عنوان «سازگاری فرمول بندی R2 رشر نسبت به احکام قضایای موجهه بسیطه کاتبی»، احکام موجهات بسیطه را بررسی کرد و برای تکمیل بحث کوشیده است در این نوشتار احکام قضایای موجهه مرکبه منطق کاتبی را نیز در دستگاه استنتاجی KT به صورت جداگانه با شیوه توصیفی- تحلیلی بررسی کند تا نشان دهد فرمول بندیR2، افزون بر کارایی پیش گفته، نسبت به احکام قضایای موجهه مرکبه منطق کاتبی نیز از سازگاری لازم برخوردار است. در این مسیر، نتایج برآمده از مقاله پیشین مبنی بر اینکه «اثبات برخی استدلال های مباشر کاتبی در دستگاه موجهات KT ، بدون لحاظ پیش فرض اتصاف (∃x)(∃t)RtAx امکان پذیر نیست»، کاملاً تأیید می شود.
۶۱۸.

مقایسه دیدگاه منطقی و فلسفی درباره حقیقت ضدان(مقاله پژوهشی حوزه)

نویسنده:
منبع: معارف منطقی سال ۷ بهار و تابستان ۱۳۹۹ شماره ۱ (پیاپی ۱۲) 33-58
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : 0 تعداد دانلود : 0
تقابل در مفردات شامل تناقض، تضاد، عدم و ملکه و تضایف است و متقابلان به چهار قسم نقیضان، ضدان، عدم و ملکه و متضایفان تقسیم می گردد. موضوع بحث در این پژوهش، بررسی حقیقت تقابل تضاد و ضدان است. تضاد هم در قضایا مطرح است و هم در مفاهیم مفرده. اما در اینجا بخش دوم مراد است که از آن به تضاد در امور و تضاد در اعیان یاد می شود و نشان می دهد تضاد در مفردات، همچون سایر اقسام تقابل مفردات، از احکام وجود خارجی بوده و بحث فلسفی شمرده می شود. برای تبیین حقیقت ضدان باید تعاریف ضدان و محورهای تفاوت این تعاریف بررسی شود. وجودی بودن ضدان، اشتراک در جنس واحد، غایت خلاف میان ضدان، لزوم موضوع یا محل برای ضدان، تعاقب ضدان، شخصی یا کلی بودن موضوع ضدان، ذاتی بودن امتناع اجتماع آن ها، از ابعاد مهم اختلاف تعاریف ضدان است که با بررسی این ابعاد، ضدان حقیقی از مشهوری، نیز ضدان بالذات از ضدان بالعرض، متمایز می شود. با بررسی تعاریف ضدان، به مجرای تضاد و تقسیمات ضدان نیز دست می یابیم.  
۶۱۹.

بررسی دیدگاه ابن سینا و متأخران درباره تمایز میان دوام و ضرورت(مقاله پژوهشی حوزه)

نویسنده:
منبع: معارف منطقی سال ۷ پاییز و زمستان ۱۳۹۹ شماره ۲ (پیاپی ۱۳) 45-66
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : 0 تعداد دانلود : 0
از دیدگاه منطق دانان متقدم، جهات همواره به ضرورت، امکان و امتناع محدود می شد؛ هرچند گاهی «فعلیت» را هم بر آن می افزودند. ابن سینا درعین حالی که جهت دوام را نیز برآنها افزود، دیدگاه های ناسازگار نیز ندارد. او از یک سو، دو گانگی دوام و ضرورت را می پذیرد و از سوی دیگر، تلازم آنها را نیز مطرح می کند. به همین دلیل است که برخی او را به تناقض گویی متهم کرده اند، اما بسیاری پس از ابن سینا، به دو گروه تقسیم شدند؛ گروهی از منطق دانان ضرورت و دوام را یک جهت و گروهی دیگر، آنها را دو جهت به شمار آورده و براین اساس، انواع قضایایی برخوردار از جهت دوام را شناسایی کرده اند. بنابراین، پرسش نخستی که مطرح می شود این است که تفسیر دیدگاه های متعارض ابن سینا چیست. پرسش دوم این است که او چرا به تلازم دوام و ضرورت باور دارد. نویسنده کوشش دارد به این دو پرسش پاسخ دهد و با توضیح دیدگاه مشهور، نتایج اختلاف مشهور متأخران و ابن سینا را بیان نماید.
۶۲۰.

نظریه شناخت ابن سینا (رویکرد ابن سینا به شناخت، توجیه و یقین در نظریه برهان)(مقاله پژوهشی حوزه)

نویسنده:
منبع: معارف منطقی سال ۵ بهار و تابستان ۱۳۹۷ شماره ۱ (پیاپی ۸) 51-72
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲ تعداد دانلود : 0
اگرچه ابن سینا در آثار خود، برخی مباحث معرفت شناختی همچون تعریف و ابزار ادراک، علم حصولی و علم حضوری را به صورت مستقیم، هرچند پراکنده، مطرح کرده است؛ اما بخش مهمی از نظریه شناخت وی در منطق شفا و در ضمن نظریه برهان، قرار دارد. ابن سینا در نظریه برهان، پس از تعریف علم و یقین، رویکردی مبناگرایانه نسبت به توجیه اتخاذ کرده و به نقد دیدگاه های مخالف پرداخته است. وی در بیان امکان دستیابی به هدف علم (یقین دائمی زوال ناپذیر) نظریه ای علّی بیان کرده است که در این مقاله « نظریه علّی شناخت ابن سینا» نامیده شده است؛ نظریه ای که تقریر برون گرایانه آن در معرفت شناسی معاصر به نام آلوین گلدمن، شناخته شده است.

پالایش نتایج جستجو

تعداد نتایج در یک صفحه:

درجه علمی

مجله

سال

زبان