سید کمال واعظی

این پژوهش به بررسی سوگیری هایی پرداخته که تصمیمات و رفتار مدیران بحران را در هنگام وقوع بلایای طبیعی دچار انحراف کرده و باعث می شود تصمیمات مناسب و بهینه اتخاذ نگردد. این مطالعه به دنبال شناسایی الگوهای ذهنی و سوگیری های احتمالی مدیران بحران در زمان وقوع حوادث طبیعی بر اساس مفاهیم اقتصاد رفتاری است. در فرایند انجام پژوهش با استفاده از مصاحبه نیمه ساختار یافته از روش کیو استفاده شده است. مصاحبه ها با 25 نفر از مدیران بحران که با روش گلوله برفی انتخاب شدند صورت پذیرفت و در نهایت 25 گزاره تایید شد. تحلیل انجام شده نشان داد تصمیمات مدیریت بحران در ایران بیشتر متاثر از سوگیری خوش بینی بوده و الگوهای ذهنی کاهش فشار اجتماعی و خدمتگذاری محافظه کارانه در مراحل تصمیمات مدیران بحران تاثیر گذار است. برخی سوگیری ها منحصربه فرد در مرحله قبل از بحران شامل سوگیری عدم ثبات مدیران بحران، ناامیدی، مواجه رسانه ای، عادی سازی و تجانس شناختی است. در خصوص سوگیری های حین بحران خبرگان اعتقاد داشتند مدیریت بحران در ایران علاوه بر سوگیری های مصطلح دچار 4 سوگیری اقدام جمعی، فرافکنی، هیجان و عدم اعتماد در بدنه مدیریت می باشد. در خصوص سوگیری های بعد از بحران سوگیری ناشی از اعتماد به چهره ها بروز قابل توجهی دارد. پژوهش در عین حال نشان داد تلنگرها می توانند به عنوان ابزار مهار این سوگیری ها مطرح شوند. در همین راستا 23 تلنگر رفتاری در زمان قبل از بحران، 17 تلنگر در حین بحران و 4 تلنگر در مرحله بعد از بحران شناسایی و ارائه گردید.

هدف: هدف این پژوهش بررسی ظرفیت های هوش مصنوعی در تولید تلنگرهای رفتاری هوشمند، در راستای بهبود فرایندهای خط مشی گذاری رفتاری است. در این راستا تلاش شد تا با استفاده از چارچوب نظری معماری سامانه تلنگر هوشمند، الگویی طراحی شود که بتواند با تکیه بر ابزارهای فناورانه و شخصی سازی تصمیم ها، اثربخشی مداخلات رفتاری را ارتقا بخشد. روش: این پژوهش از نوع کیفی و مبتنی بر تحلیل مضمون داده هاست که با استفاده از مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۱۲ نفر از خبرگان حوزه های خط مشی گذاری، اقتصاد رفتاری و هوش مصنوعی اجرا شده است. نمونه گیری به روش گلوله برفی انجام شد و گردآوری داده ها تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. داده های حاصل از مصاحبه ها با بهره گیری از روش کدگذاری باز و محوری تحلیل و در قالب مدل مفهومی ارائه شدند. همچنین از یافته های نظری و تحلیل های کتابخانه ای نیز در طراحی مدل استفاده شد. یافته ها: یافته های نظری پژوهش نشان داد که از ابزارهای مداخله ای مانند کلان داده، یادگیری ماشین، رویکرد الگوریتمی، عامل نرم افزار هوشمند، اینترنت اشیا و فناوری های شناختی، به عنوان اجزای اصلی سامانه تلنگر هوشمند می توان بهره برد. نتایج حاصل از مصاحبه ها حاکی است که ۹ ابزار جدید سیستم های توصیه گر، یادگیری تقویتی، شبکه های عصبی، تحلیل پیش بینی کننده، نوتیفیکیشن، منطق فازی، پردازش زبان طبیعی، پلتفرم های یادگیری سفارشی و سیستم های پشتیبانی تصمیم گیری، می توانند قابلیت شخصی سازی تلنگرها را تقویت کنند. در مدل مفهومی طراحی شده، پردازنده مرکزی به عنوان یادگیرنده نمایه ای تعریف شد که با تحلیل داده های مرتبط با علایق، رفتارها و توانمندی های کاربران، امکان تولید تلنگرهای متناسب با موقعیت های خاص را فراهم می سازد. نتیجه گیری: تلنگرهای رفتاری مبتنی بر هوش مصنوعی، برای ارتقای اثربخشی مداخلات در خط مشی گذاری رفتاری ظرفیت چشمگیری دارند و به جای اتکا به راه کارهای کلی، قادرند با پردازش داده های فردی، مداخلاتی شخصی سازی شده و به موقع ارائه دهند. استفاده از معماری سامانه های هوشمند و یادگیری نمایه ای، امکان تلفیق داده های چندمنبعی و تحلیل آن ها را برای طراحی تلنگر فراهم می سازد. یافته های این پژوهش می تواند به خط مشی گذاران، طراحان سیستم های هوشمند و محققان حوزه علوم رفتاری در مسیر طراحی مداخلات اثربخش تر کمک کند و گامی در جهت توسعه خط مشی گذاری داده محور و رفتارمحور باشد.

پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش تلنگرهای رفتاری بر فرایند یادگیری خلاق دانشجویان دانشگاه پیام نور اجرا شده است. این تحقیق مبتنی بر پارادایم تفسیری و روش شناسی کیفی بوده و با روش تحلیل تم انجام شده است. جامعه آماری این تحقیق 15 نفر از اعضای هیئت علمی دانشگاه پیام نور بوده اند که با روش نمونه گیری هدف مند انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده ها در این پژوهش مصاحبه عمیق نیمه ساختاریافته بوده که متن مصاحبه ها با روش تحلیل محتوای کیفی و به شیوه تحلیل مضمون بازنگری و تجزیه وتحلیل شدند و مصاحبه ها تا رسیدن به اشباع نظری داده ها ادامه یافت. از مجموع 12 مصاحبه و تحلیل آنها، 56 مضمون پایه، 29 مضمون سازمان دهنده و 4 مضمون فراگیر (پشتیبانی سیستمی، پشتیبانی فناورانه، پشتیبانی حمایتی- نظارتی و پشتیبانی موقعیتی اقتضایی) از فرایند یادگیری شناسایی شد که این مضامین مبتنی بر فرایند یادگیری خلاق دانشجویان دانشگاه پیام نور می باشند. همچنین یافته های این تحقیق نمایانگر اهمیت و تأثیر مضامین شناسایی شده بر فرایند یادگیری خلاق دانشجویان دانشگاه پیام نور می باشند. نتایج پژوهش نشان داد، تلنگرهای رفتاری با تأثیر بر تقویت فرایند یادگیری خلاق دانشجویان ازطریق نظام های پشتیبانی سیستمی، پشتیبانی فناورانه، پشتیبانی حمایتی نظارتی و پشتیبانی موقعیتی اقتضایی از فرایند یادگیری خلاق دانشجویان حمایت می کنند.

با توجه به ماهیت خاص رشته مدیریت و از سوی دیگر رشد چشمگیر پذیرش دانشجو در مقطع دکتری این رشته، سطح کیفی فرآیندهای آموزش و یادگیری در این دوره به شدت تحت تأثیر قرارگرفته و تحقق اهداف اصلی این دوره را با چالش روبرو کرده است. اگرچه دلایل مختلفی باعث این ناکارآمدی شده است، اما بدون شک یکی از دلایل اصلی، نبود نظام رفتاری مناسب برای تحقق اهداف یادگیری است. این مقاله با فرض پذیرش ضرورت تعامل با وضعیت موجود، از طریق مصاحبه نیمه ساختاریافته با 15 نفر از دانش آموختگان و دانشجویان مقطع دکتری مدیریت تلاش شده است تا امکان به کارگیری مداخلات و تلنگرهای رفتاری در فرایند یادگیری دانشجویان دکتری به عنوان یک ابزار کم هزینه و زودبازده برای ارتقای یادگیری در مراحل مصاحبه، دوره آموزش گری، دوره پژوهش گری و دفاع از رساله دکتری پیشنهاد شود.تجزیه وتحلیل داده های گردآوری شده با تکنیک تحلیل مضمون و کدگذاری آنها با نرم افزار MAXQDA نشان می دهد که تلنگرها می توانند برای ارتقای یادگیری در مقطع دکتری مؤثر باشند. براساس مطالعات نظری و پژوهش میدانی 281 مضون پایه استخراج گردید که در قالب 19 مضون سازمان یافته و 7 مضمون فراگیر باتوجه به نظر خبرگان احصاء و نتایج تأییدشده جهت تطابق با کاربردهای تلنگری در اختیار خبرگان حوزه مداخلات رفتاری قرار گرفت.تلنگرهای پیش فرض، شفاف کننده، اطلاع ساز، جهت دهنده، تعهدآفرین، آگاهی دهنده(هشداردهنده)، بازخور، ظرفیت ساز ، هویت ساز، رضایت بخشی، مشوق، آینده نگر، فرصت ساز، دیجیتال، جرأت آفرین، مدیریت ریسک، معکوس، محک زننده، تعدیل کننده توقعات ازجمله تلنگرهای پیشنهادی در حوزه تسهیلگری فرایندهای یادگیری در مقطع دکتری مدیریت هستند.