امیر قمرانی

هدف: در روان شناسی سن و جنسیت عوامل حیاتی به شمار می آیند که بر شناخت، ذهن و ویژگی های روان شناختی دانش آموزان تأثیر می گذارد. در زمینه بررسی تحول ویژگی های شناختی و روان شناختی در دانش آموزان پژوهش های اندکی انجام شده است. از این رو، هدف مطالعه حاضر مقایسه تحول توانمندی منشی نوجوانان تیزهوش و عادی شهر اصفهان بود. روش: روش پژوهش علی- مقایسه ای بود و جامعه آماری پژوهش را تمامی نوجوانان عادی و تیزهوش تشکیل دادند که به شیوه تصادفی خوشه ای ۳۲۰ نفر (۱۶۰ نوجوان تیزهوش و ۱۶۰ نوجوان عادی) انتخاب شدند. برای گردآوری داده ها از پرسشنامه توانمندی منشی پارک و پیترسون (2006) استفاده شد. فرضیه های پژوهش با استفاده تحلیل واریانس دو راهه و همبستگی تجزیه و تحلیل شدند. یافته ها: نتایج نشان داد بین سیر تحول توانمندی منشی دانش آموزان تیزهوش و عادی تفاوت معنی دار وجود ندارد. ولی تأثیر مقطع تحصیلی در دو گروه دانش آموزان تیزهوش و عادی معنی دار بود (001/0p=) همچنین تأثیر نوع مدرسه هم معنی دار بود (001/0p=)؛ یعنی توانمندی منشی در دو گروه دانش آموزان عادی و تیزهوش تفاوت معنی داری داشت. نتیجه گیری: نتایج میانگین ها نشان داد که سیر تحول توانمندی منشی در هر دو گروه دانش آموزان صعودی بود؛ یعنی در هر دو گروه با افزایش پایه تحصیلی، توانمندی منشی هم افزایش پیدا کرد ولی تفاوتی بین سیر تحول آنها وجود نداشت.

زمینه و هدف: تقویت فرهنگ مشارکت والدین در آموزش کودکان بر اساس رویکرد های نوین آموزشی، از نشانه های نظام آموزشی کارآمد به شمار می رود. پژوهش حاضر با هدف کشف مؤلفه ها، تدوین و اعتباریابی بسته آموزشی مشارکت خانواده در آموزش کودکان تیزهوش بر اساس رویکرد نوین مدرسه در خانه ترکیبی انجام گرفت. روش پژوهش: پژوهش حاضر از نوع کیفی و نظریه داده بنیاد بود. حوزه این پژوهش شامل 42 کتاب و مقاله (2023-2000) مرتبط با مشارکت والدین و رویکرد مدرسه در خانه و مشارکت کنندگان در پژوهش 10 نفر از متخصصان علوم تربیتی و روان شناسی در شهر اصفهان در سال 1401 بودند که به روش نمونه-گیری هدفمند انتخاب شدند. برای جمع آوری داده ها از روش سندکاوی و مصاحبه نیمه-ساختار یافته استفاده شد. تحلیل داده ها بر اساس الگوی اشتراوس و کوربین (1998) و سه مرحله کد گذاری باز، کد گذاری محوری و کد گذاری انتخابی انجام شد. یافته ها: بسته آموزشی در دوازده جلسه و چهار بخش اصلی تحت عنوان پیشروی در مسیر مربیگری فرزندم در خانه، الزامات پیشروی در مسیر مربیگری فرزندم در خانه، برنامه های مشترک مربیگری فرزندم در خانه و لذت ها و چالش های مسیر مربیگری فرزندم در خانه تدوین شد و برای روایی یابی آن، ضمن استفاده از روش روایی صوری، از روش روایی محتوایی به شیوه کیفی و کمی با پانل خبرگان 10 نفری و از دو ضریب نسبی روایی محتوا و شاخص روایی محتوا استفاده شد. شاخص روایی محتوا برای کل بسته آموزشی 80/0 به دست آمد. نتیجه گیری: نتایج نشان داد بسته آموزشی «در مسیر مربیگری فرزندم در خانه»، از روایی صوری و محتوایی مناسبی بهره-مند است و روایی لازم را برای کاربرد های آموزشی و استفاده پژوهشی دارد.

زمینه و هدف: یادگیری ضمنی به عنوان یکی از روش های مؤثر در آموزش زبان شناخته می شود که بر مواجهه طبیعی و ناخودآ گاه فرد با زبان تأ کید دارد. با این وجود، مطالعات داخلی اندکی به بررسی اثر این رویکرد در بهبود مهارت های زبانی کودکان با اختلال زبان تکاملی پرداخته اند. هدف پژوهش حاضر، بررسی تأثیر یک برنامه آموزشی مبتنی بر یادگیری ضمنی بر ارتقای مهارت های زبانی یک کودک با اختلال زبان تکاملی بود. روش: این مطالعه در قالب طرح پژوهشی تک آزمودنی انجام شد. جامعه آماری شامل کلیه کودکان با اختلال زبان تکاملی در شهر گچساران، طی سال تحصیلی ۱۴۰۴ - ۱۴۰۳ بود. یک دانش آموز پسر با اختلال زبان تکاملی که توسط گفتاردرمانگر معرفی شده بود، به عنوان آزمودنی انتخاب شد. مداخله شامل 10 جلسه آموزش فردی با بهره گیری از یک بسته تمرینی ساخت یافته مبتنی بر یادگیری ضمنی بود که با تطبیق فرهنگی از محتوای انجمن گفتار - زبان - شنوایی آمریکا طراحی شد. مهارت های زبانی آزمودنی در 3 مرحله )خط پایه، مداخله و پیگیری( با استفاده از آزمون رشد زبان نیوکامر و هامیل مورد ارزیابی قرار گرفت و داده ها با روش تحلیل دیداری در قالب طرح مورد منفرد تحلیل شدند. یافته ها: نتایج نشان داد که بسته تمرینی مبتنی بر یادگیری ضمنی موجب افزایش معنادار در نمره کلی مهارت های زبانی آزمودنی شد و این پیشرفت در مرحله پیگیری نیز حفظ گردید. شاخص های کمّّی )٪ PND =100 ( و )٪ POD =0 ( نیز اثربخشی و پایداری این مداخله را تأیید کردند. نتیجه گیری: یافته ها حا کی از آن است که برنامه های آموزشی مبتنی بر یادگیری ضمنی با تأ کید بر مواجهه طبیعی با زبان و طراحی ساختاریافته می توانند در ارتقای مهارت های زبانی کودکان با اختلال زبان تکاملی مؤثر باشند. بااین حال، به دلیل محدود بودن تعداد افراد مورد مداخله، انجام پژوهش های گسترده تر با طراحی کنترل شده پیشنهاد می شود.

از آنجاکه سلامت مادران در هر جامعه ای، یکی از ارکان مهم سلامت آن جامعه محسوب می گردد. هدف پژوهش حاضر تعیین نقش گفتگوی خانوادگی بر خودخاموشی و تحمل پریشانی مادران دارای فرزند با مشکلات رفتاری درونی شده شهر اصفهان بود. روش پژوهش نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون- پس آزمون- پیگیری4ماهه با گروه گواه و جامعه آماری شامل کلیه مادران و فرزندان دختر مدارس متوسطه دوره اول بودند. با روش نمونه گیری خوشه ای و هدفمند 40 فرزند دارای مشکلات رفتاری درونی شده همراه با مادرانشان انتخاب و به صورت تصادفی به گروه های 20 نفره آزمایش و گواه انتساب شدند. والدین گروه آزمایش در 7 جلسه ی 45 دقیقه ای تحت مداخله مبتنی برگفتگوی خانوادگی (بردزلی و همکاران، 1997) قرارگرفتند. ابزارهای پژوهش، مقیاس خودخاموشی (جک و دیل1992) ؛ مقیاس تحمل پریشانی(سیمونز و گاهر، 2005) و پرسشنامه مشکلات رفتاری آخنباخ (آخنباخ و رسکورلا، 2001) بود. داده ها با آزمون آماری تحلیل کوواریانس چندمتغیری تحلیل شد. نتایج نشان داد که FTI در مرحله پس آزمون بر خودخاموشی و مؤلفه های آن و تحمل پریشانی و دو مؤلفه از چهار مؤلفه ی آن( تحمل وارزیابی) تأثیر دارد علاوه براین، نتایج در مرحله ی پیگیری نیز بر خودخاموشی و دو مؤلفه ی آن (خاموش کردن خود و خودتقسیم شده) تداوم داشت، اما در مورد تحمل پریشانی و مؤلفه هایش معنی دار نبوده است. درنتیجه از آنجاکه اصلی ترین گروه در تربیت کودکان، والدین هستند، لذا FTI می تواند با آموزش والدین در ارتقای فعالیت های مثبت بین والدین و فرزندانشان و کاهش مشکلات آنها، تاثیرگذار باشد.

هدف پژوهش حاضر مقایسه امکان سنجی آموزش حافظه آینده نگر با برنامه مداخله ای حافظه آینده نگر والدم بر فعالیت های روزمره زندگی کودکان پسر مبتلا به اختلال طیف اوتیسم با عملکرد بالا بود. روش پژوهش نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون، پس آزمون و گروه کنترل با دوره پیگیری یک ماهه بود. جامعه آماری شامل کودکان 6 تا 12 سال مبتلا به اختلال طیف اوتیسم پسر با عملکرد بالا شهر رشت در سال 1402 بود. تعداد 45 کودک به روش هدفمند انتخاب و به صورت تصادفی در 3 گروه 15 نفری جایگذاری شدند. گروه اول تحت آموزش حافظه آینده نگر محقق ساخته در 15 جلسه، گروه دوم تحت برنامه مداخله ای حافظه آینده نگر والدم در 8 جلسه قرار گرفتند. جهت گردآوری اطلاعات از مقیاس فعالیت روزمره وایزمن (منیر و همکاران، 2013؛ W-ADL) استفاده شد. تحلیل داده ها با استفاده از روش تحلیل واریانس با اندازه گیری مکرر انجام شد. نتایج نشان داد که تفاوت میانگین پیش آزمون با پس آزمون و پیگیری معنادار بود (05/0>P) ولی بین پس آزمون و پیگیری تفاوت معناداری مشاهده نشد (05/0<P). همچنین نتایج نشان داد تفاوت گروه های آزمایش با گروه کنترل معنادار بود (05/0>P) اما بین دو گروه آزمایش تفاوت معناداری وجود نداشت (05/0<P). بر این اساس با توجه به آنکه برنامه حافظه آینده نگر والدم با تعداد جلسات کمتر نتایج مشابه بسته آموزشی محقق ساخته را به همراه داشت، می توان این برنامه را به عنوان گزینه ای کارآمدتر و مقرون به صرفه تر برای بهبود فعالیت های روزمره زندگی کودکان پسر مبتلا به اختلال اوتیسم با عملکرد بالا توصیه کرد.

هدف: کودکان با مشکلات برون نمود، رفتارهایی مانند پرخاشگری، نافرمانی، تکانشگری و قانون شکنی از خود نشان می دهند که می تواند عملکرد اجتماعی، تحصیلی و خانوادگی آن ها را به طور جدی تحت تأثیر قرار دهد. پژوهش حاضر با هدف بررسی اثر بخشی برنامه فرزندپروری مبتنی بر ذهنی سازی فانوس دریایی بر خود کنترلی مادران و پرخاشگری و قانون شکنی در کودکان با مشکلات برون نمود انجام شد. روش پژوهش: پژوهش حاضر کاربردی از نوع نیمه آزمایشی با پیش آزمون-پس آزمون و پیگیری با گروه گواه بود. جامعه آماری تمامی کودکان دارای مشکل رفتاری برون نمود استان اصفهان و 50 نفر از مادران داری کودک با اختلال برون نمود که از نظر سلامت عمومی دچار مشکل بودند با روش نمونه گیری دردسترس وارد مطالعه شدند. از سیاهه رفتاری کودک آخنباخ- نسخه والدین( آخنباخ و رسکورلا ، ۲۰۰۱ ) و پرسشنامه خودکنترلی ( رزنبام ۱۹۸۰) استفاده و برنامه فرزندپروری مبتنی بر ذهنی سازی فانوس دریایی روی شرکت کنندگان گروه آزمایش انجام شد. یافته ها: طبق یافته های بدست آمده برنامه فرزندپروری مبتنی بر ذهنی سازی فانوس دریایی بر خودکنترلی ، پرخاشگری و قانون شکنی در کودکانِ دارای مشکلات برون نمود تأثیر مثبت داشت. بعبارتی تفاوت معناداری در این دو متغیر پس از اجرای آموزش در مرحله پس آزمون و پیگیری وجود داشت. (p<0/01). نتیجه گیری: بنابراین برنامه های فرزندپروری مبتنی بر ذهنی سازی به والدین کمک می کنند تا احساسات و رفتارهای کودکان خود را بهتر درک کرده و به آن ها پاسخ دهند، برنامه فرزندپروری فانوس دریایی با هدف پیشگیری از آسیب های ناشی از سبک فرزندپروری نامناسب والدین طراحی شده است و منجر به کاهش رفتارهای اجباری والدین می شود.

هدف: تحمل پریشانی ، توانایی تجربه و کنار آمدن با حالات روانی پریشان کننده است که می تواند ثمره فرایندهای شناختی و جسمانی فرد باشد که به شکل یک حالت هیجانی به یاد آورده شود و در بیشتر اوقات با گرایش به انجام یک رفتار جهت تسکین تجربه هیجانی منفی فرد شناخته می شود. هدف پژوهش حاضر طراحی و اعتبارسنجی الگوی تحمل پریشانی بر اساس آموزه های دین اسلام بود. روش: ای ن پ ژوهش ب ه روش آمیخت ه اکتش افی انج ام ش ده اس ت. در بخ ش کیف ی پ ژوهش از روش تحلیل محتوا، ب رای شناس ایی مولفه های تحمل پریشانی بر اساس آموزه های اسلام اس تفاده ش د. جامع ه آم اری در بخش کیفی ، ش امل قرآن کریم و روایات و احادیث معتبر و قابل استناد بوده است. مضامین منتخب، ب ا اس تفاده از روش کدگ ذاری تجزی ه وتحلیل ش دند. پای ایی کدگ ذاری ه ا ب ا اس تفاده از ض ریب تواف ق کاپ ا در ن رم اف زار spss23 به مقدار 773/0 تأیید ش د و روای ی آن نی ز ب ه تأیی د پ نج نف ر از اس اتید دانشگاه اصفهان رس ید. بخ ش کمّ ی پ ژوهش، ب رای اعتبارس نجی الگ وی تحمل پریشانی بر اساس آموزه های دین اسلام ب ه روش همبس تگی مبتن ی ب ر م دل مع ادلات س اختاری انج ام ش د. جامع ه آم اری بخ ش کمّ ی، ش امل دانشجویان زن دانشگاه اصفهان بود که تعداد 366 نفر از آنها ب ه روش نمون ه گیری در دسترس به عنوان نمون ه انتخ اب ش دند. اب زار گ ردآوری داده ه ای کمّ ی، پرس شنامه پژوهشگ رس اخته بود ک ه روای ی آن از ط رف اس اتید ص احبنظر تأیی د و پای ایی آن نی ز ب ه روش آلف ای کرونب اخ 78/0محاس به ش د. یافت ه ه ا: یافت ه ه ای پ ژوهش نش ان دادن د ک ه تحمل پریشانی بر اساس آموزه های اسلام دارای 5 مؤلف ه اص لی و 15 مؤلف ه فرع ی اس ت ک ه عبارتن د از : آرامگری و بازسازی (توکل به خدا، اعتقاد با آزمایشات الهی و امید به زندگی)، ذهن آگاهی (بخشش، پرهیز از غفلت و نسیان، مراقبه )، خود مدیریتی (صبر ، مهارت عفو و گذشت ، استقامت) ، مدیریت هیجان (تسلیم در برابر خداوند ، فروبردن خشم، توبه) و درگیری در فعالیت ها (سفر، صله رحم، ورزش). نتیجه گیری: استفاده از آموزه های قرآنی ، می تواند جایگزین های مناسبی برای افکار پریشانی در افراد باشد. رویکرد درمانی در تفسیر آیات و ق رآن مح ور ب ودن آموزه های درمانگر، رهاوردی نو در حوزه ای تفسیر و علم روانشناسی بالینی و مشاوره است.

هدف: هدف پژوهش حاضر متناسب سازی بازی و فعالیت ها براساس روش پاسخ کاملا فیزیکی و ارزیابی اثربخشی آن بر زبان بیانی و دریافتی کودکان اتیسم بود. روش: در این پژوهش از روش تحقیق ترکیبی و طرح متوالی اکتشافی با مدل تدوین ابزار استفاده شد. روش نمونه گیری به صورت متوالی و در دو مرحله کیفی و کمی صورت گرفت. در مرحله کیفی، یکسری بازی و فعالیت ها براساس روش پاسخ کاملا فیزیکی متناسب سازی و اعتبار یابی شد. و در مرحله کمی، پژوهش نیمه آزمایشی از نوع پیش آزمون، پس آزمون با گروه کنترل بود. و جامعه آماری شامل همه کودکان اتیسم سنین 7 تا 12 سال شهر قم (62 کودک) بودند که از بین آنان 22 کودک به روش نمونه گیری هدفمند انتخاب و به شیوه تصادفی به دو گروه آزمایش (11 کودک) و کنترل (11 کودک) تقسیم شدند. گروه آزمایش بازی و فعالیت های متناسب سازی شده براساس روش پاسخ کاملا فیزیکی را در طی 22 جلسه (هر جلسه یک ساعت) دریافت کرد و گروه کنترل آموزشی دریافت نکرد. ابزار پژوهش، آزمون رشد زبان (TOLD-P:3) هامیل و نیوکامر (1997) بود. داده ها با آزمون تحلیل کواریانس و با استفاده از نرم افزار SPSS-27 تحلیل شدند. یافته ها: یافته های به دست آمده با استفاده از آزمون تحلیل کواریانس، بعد از مداخله نشان داد که بین آزمودنی های گروه آزمایش و کنترل از نظر زبان بیانی و دریافتی در مرحله پس آزمون تفاوت معنی داری وجود دارد (05/0> P). نتیجه گیری: نتایج نشان داد بازی و فعالیت های متناسب سازی شده براساس روش پاسخ کاملا فیزیکی، زبان بیانی و دریافتی کودکان اتیسم را بهبود می بخشد. واژه های کلیدی: اتیسم، روش پاسخ کاملا فیزیکی، زبان بیانی و دریافتی