بررسی تطبیقی مدل حکمی -اجتهادی و مدل فرهنگستان علوم اسلامی در روش شناسی تولید علوم انسانی اسلامی (مقاله علمی وزارت علوم)
درجه علمی: نشریه علمی (وزارت علوم)
آرشیو
چکیده
هدف: هدف از این نوشتار، ارزیابی مدلهای تولید علم دینی به لحاظ روش شناختی بود که از تحلیل مبانی بنیادین تا منطق حاکم بر اخذ روش را در بر می گیرد و گامی اساسی در خروج از مباحث نظری و انتزاعی و حرکت در پیشبرد ادبیات علم دینی به لحاظ عینی و کاربردی است. روش: این نوشتار با روش توصیفی- تحلیلی به بررسی تطبیقی دو مدل حکمی- اجتهادی و مدل فرهنگستان علوم می پردازد. یافته ها: مدل حکمی- اجتهادی با توجه به فلسفه مضاف تأسیسی و روش شناسی حاکم بر آن، به روش شناسی عامی می رسد که روش انتزاعی کلی نگر است و ارتباطش با مصادیقش، به نحو کلی و جزیی است؛ لذا در مدل پیشنهادی خود، با رویکردی تلفیقی از روشهای تجربی، عقلی، نقلی و اجتهادی استفاده می کند. مدل فرهنگستان علوم نیز با فلسفه تأسیسی شدن، به روش عام حاکم بر علوم دست می یازد که علاوه بر رویکردکل نگرانه، به فرایند تغییر و تکامل سیستم توجه دارد و در مدل پیشنهادی خود، از روشهای عقلی، تجربی، نقلی و اجتهادی بهره می برد. نتیجه گیری: هر دو مدل به دلیل پرداختن به اکثر مؤلفه های روش شناختی، نسبت به سایر مدلهای فلسفی- اجتهادی، گامهای عملیاتی مؤثری در پیشبرد ادبیات علم دینی و خروج از مباحث انتزاعی برداشته اند. رویکرد کاربردی به فلسفه و توجه به فلسفه های مضاف، همچون استفاده از ظرفیت اجتهاد فراتر از روشهای مرسوم و اعتقاد به روش شناسی اسلامی در تولید علم و... از مهم ترین مواضع اشتراک و اختلاف در برخی مبانی معرفت شناختی، همچون چگونگی فلسفه تأسیسی و روش تحقیق تکاملی در فرایند تولید علم دینی، از مهم ترین مواضع اختلاف دو دیدگاه محسوب می شود.Comparative Study of the Jurisprudential-Ijtihadi Model and the Academy of Sciences Model in the Methodology of Producing Islamic Humanities Sciences
Objective: Evaluating religious science production models from a methodological perspective is a fundamental step in moving beyond theoretical and abstract discussions and advancing the literature of religious science in an objective and practical manner. Method: This paper employs a descriptive-analytical approach to conduct a comparative study of two models: the jurisprudential-ijtihadi model and the Academy of Sciences model. Findings: The jurisprudential-ijtihadi model, considering its foundational philosophy and prevailing methodology, arrives at a general methodology that is abstract and holistic. Its relationship with its instances is both general and specific, utilizing a blended approach of empirical, rational, transmitted, and ijtihadi methods. The Academy of Sciences model, on the other hand, engages with the foundational philosophy of a general methodology governing sciences, which, in addition to a holistic approach, pays attention to the processes of change and evolution within the system, drawing on rational, empirical, transmitted, and ijtihadi methods. Conclusion: An applied approach to philosophy and attention to additional philosophies; utilizing the capacity of ijtihad beyond conventional methods; and other significant points of commonality and difference in certain epistemological foundations, such as the nature of foundational philosophy, are among the most important areas of divergence between the two perspectives.
تبلیغات
