فناوری اطلاعات و ارتباطات در علوم تربیتی

هوش مصنوعی در حال اثر گذاری در همه عرصه ها است. آموزش نیز از این امر مستثنی نیست. هوش مصنوعی می تواند نقش موثری در بهبود کیفیت آموزش داشته باشد. با این حال، استفاده از این فناوری در نظام آموزشی با چالش هایی همراه است که باید برای رفع آن ها راهکار های مناسبی ارائه شود. این پژوهش به روش مروری نظام مند با تحلیل مقالات و منابع معتبر در حوزه هوش مصنوعی و آموزش، به بررسی یافته های پژوهشی به منظور بررسی چالش ها و راهبرد های به کار گیری هوش مصنوعی در آموزش و پرورش پرداخته است. منابع مورد بررسی شامل مطالعات علمی اخیر، گزارش های سازمان های آموزشی و مقالات منتشر شده در ژورنال های تخصصی بوده است. یافته های پژوهش نشان داد هوش مصنوعی به عنوان عنصر فعال در آموزش، افزایش تعامل دانش آموزان، شخصی سازی بر حسب نیاز های دانش آموزان، بهینه سازی آموزش با تجزیه و تحلیل داده ها، کاهش فشار کاری معلمان و یادگیری بدون مرز و جهانی، از مجموعه راهبرد های هوش مصنوعی در آموزش و پرورش می باشد. از چالش های اصلی هم، می توان به کمبود زیر ساخت های مناسب در بسیاری از مدارس، امنیت های داده های دانش آموزان و نگرانی های مربوط به حریم خصوصی و این امر که بسیاری از ابزار های هوش مصنوعی برای ارائه خدمات دقیق تر به اطلاعات زیادی نیاز دارند اشاره کرد. همچنین بسیاری از معلمان آشنایی کافی با این فناوری را ندارند و وابستگی بیش از حد به سیستم های هوش مصنوعی، تعاملات انسانی را کاهش می دهد و بر مهارت های اجتماعی دانش آموزان تاثیرات منفی می گذارد. برا ی حل این چالش ها، تقویت زیر ساخت های فناوری، آموزش معلمان، طراحی قوانین مشخص برای حفظ امنیت داده ها و استفاده از راهکار هایی که تعامل انسانی را در کنار هوش مصنوعی حفظ کنند، پیشنهاد می شود . در صورتی که این فناوری به درستی به کار گرفته شود، می تواند باعث تحول آموزش و پرورش شود، آموزش را شخصی سازی تر شده ارائه دهد و به بهبود اثر گذاری آن کمک کند. اما موفقیت آن وابسته به اجرای آگاهانه و مسئولانه است.

هدف پژوهش حاضر بررسی ویژگی های روان سنجی فرم کوتاه مقیاس نگرش نسبت به هوش مصنوعی در نمونه ایرانی بود. روش پژوهش حاضر، توصیفی و از لحاظ هدف، کاربردی از نوع روان سنجی بود. برای جمع آوری داده ها تعداد 340 نفر به روش نمونه گیری در دسترس انتخاب شدند. برای جمع آوری داده ها از فرم کوتاه مقیاس نگرش نسبت به هوش مصنوعی سیندرمن و همکاران و مقیاس خودکارآمدی کاربر هوش مصنوعی وانگ و چوانگ و پرسشنامه انگیزه های استفاده از هوش مصنوعی یورت و کاسارجی استفاده گردید. برای تجزیه و تحلیل داده ها علاوه بر آمار توصیفی، از آزمون همبستگی پیرسون، ضریب آلفای کرونباخ و تحلیل عاملی تأییدی استفاده شد. نتایج تحلیل عاملی تأییدی، دو عامل پذیرش و ترس نسبت به هوش مصنوعی را تأیید کرد. شاخص های برازش مدل تحلیل عاملی تأییدی CFI=0.96، NFI=0.94، NNFI=0.95،RMSEA=0.061 می باشد. نتایج تحلیل ضریب همبستگی پیرسون برای بررسی روایی هم زمان نشان داد عامل پذیرش فرم کوتاه مقیاس نگرش نسبت به هوش مصنوعی با مقیاس خودکارآمدی کاربر هوش مصنوعی وپرسشنامه انگیزه های استفاده از هوش مصنوعی همبستگی مثبت و معنادار و عامل ترس نسبت به هوش مصنوعی با مقیاس های مذکور همبستگی منفی و معنادار دارد. در نتیجه، فرم کوتاه مقیاس نگرش نسبت به هوش مصنوعی برای سنجش این سازه در نمونه ایرانی از روایی و پایایی لازم برخوردار است لذا نتایج به دست آمده، قابلیت اعتماد و اعتبار این ابزار را در نمونه موردنظر تأیید کرد.

هدف از این پژوهش بررسی چالش های استفاده از برد هوشمند از دیدگاه مدیران مدارس ابتدایی ناحیه2 زنجان بود. روش این پژوهش آمیخته (کیفی-کمی) می باشد. مشارکت کنندگان در بخش کیفی شامل مدیران مدارس ابتدایی دارای برد هوشمند در ناحیه2زنجان بود و برای جمع آوری داده ها در این بخش از روش مصاحبه ی فردی نیمه ساختاریافته تا رسیدن به حد اشباع نظری استفاده شد. در بخش کمی، جامعه آماری شامل59 نفر از مدیران مدارس ابتدایی دارای برد هوشمند در ناحیه2زنجان بود و روش نمونه گیری غیر تصادفی و از نوع هدفمند در دسترس می باشد. جهت جمع آوری داده های پژوهش با استفاده از داده های به دست آمده از بخش کیفی و اطلاعات پیشین پرسش نامه محقق ساخته طراحی گردید و داده های جمع آوری شده از طریق پرسش نامه با استفاده از روش آماری معادلات ساختاری مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. نتایج حاصل از این پژوهش نشان داد که چالش های استفاده از برد هوشمند از دیدگاه مدیران مدارس ابتدایی ناحیه2زنجان شامل: تجهیزات و زیرساخت ها، عدم آموزش کافی، انگیزه و محدودیت زمانی و محدودیت آموزشی می باشد و به ترتیب، چالش تجهیزات و زیرساخت ها دارای بیش ترین اولویت و چالش محدودیت زمانی دارای کم ترین اولویت می باشد. هم چنین نتایج پژوهش حاکی از آن بود که مدل چالش های استفاده از برد هوشمند دارای برازش خوبی است.

موفقیت نظام آموزش عالی در عصر حاضر نیازمند پایش، پاسخگویی و هماهنگی با تحولات دیجیتال حاکم بر تمامی ارکان زندگی فردی و اجتماعی است. به این جهت هدف تحقیق ارائه الگوی رهبری دیجیتال در نظام آموزش عالی کشور بوده است. روش این پژوهش کیفی با رویکرد فراترکیب بوده است که در جامعه مجلات معتبر ملی و بین المللی از سال 2000 تا 2024 اجرا شد و تعداد 63 مقاله به عنوان نمونه مورد بررسی قرار گرفت که در نهایت 28مقاله با توجه به روش کدگذاری با استفاده از نرم افزار Maxqda مورد تحلیل قرار گرفته است. یافته های تحقیق مطابق با مطالعه فراترکیب نشان داد که رهبری دیجیتال در آموزش عالی در ابعاد فرهنگ دیجیتال؛ زیرساخت فناوری؛ نگرش دیجیتال؛ تفکر اکوسیستمی؛ تحول دیجیتال؛ بهبود نظام مند؛ سواد دیجیتال؛ چابکی و انعطاف پذیری و تفکر مشارکتی بوده است. یافته های این پژوهش در کشور کاملاً جدید است. با عنایت به یافته های پژوهش حاضر بهره گیری از مولفه های اساسی رهبری دیجیتال در نظام آموزش عالی باعث بهبود فرایند سازگاری و پاسخگویی به تحولات عصر دیجیتال در نظام آموزش عالی خواهد شد.

هدف پژوهش حاضر، بررسی عوامل موثر بر فناوری اطلاعات و ارتباطات در مدارس است ؛ روش این پژوهش به لحاظ نوع داده کیفی و روش آن از نوع سنتز پژوهی است . جامعه آماری مقالات و پژوهش های متعدد در پایگاه های داخلی و خارجی معتبر در بازه زمانی (1389-1402ش) و (2010-2023م) به تعداد 129مقاله بود . تمامی مقالات دریافت شده طی واکاوی محتوایی دسته بندی و براساس معیار های خروج تعداد 37 مقاله (13منبع خارجی و 24منبع داخلی) که واجد شرایط مد نظر پژوهش بودند مورد بررسی قرار گرفتند و در نهایت مقاله ها برای خواندن مجدد ، کد گذاری شاخص ها و مفاهیم شان استخراج شد و با نمونه گیری هدفمند به عنوان نمونه آماری انتخاب و مورد بررسی قرار گرفت . به منظور جمع آوری اطلاعات مورد نیاز از چک لیست محقق ساخته جهت گزارش و ثبت اطلاعات پژوهش اولیه که از طریق جستجو با واژگان کلیدی متفاوت و مرتبط با هدف پژوهش ها گرد آوری شدند ، استفاده شد . جهت تحلیل یافته ها از الگوی 6 مرحله ای سنتز پژوهی روبرتس(1983) استفاده شد و در بررسی اعتماد داده چارچوب ارائه شده ، از4معیار ؛ باورپذیری ، انتقال پذیری ، اطمینان پذیری و تایید پذیری استفاده گردید. یافته های حاصل شده از تحلیل محتوای استقرایی و ترکیبی مقولات ، شامل 5 مولفه شناسایی شده(ابزار محوری ، یادگیری محور ، توسعه محوری ، شایسته محوری) می باش؛ که از عوامل موفقیت در فاوا می باشد

هدف این پژوهش بررسی عوامل موثر بر توسعه سرمایه دیجیتال در بین کارکنان وزارت ورزش و جوانان با رویکرد نظریه مبنایی بود. روش پژوهش به لحاظ ماهیت داده از نوع کیفی و به لحاظ هدف از نوع کاربردی است. مشارکت کنندگان پژوهش را کارشناسان و مدیران ادارات، اساتید متخصص مدیریت ورزشی در حوزه فناوری و مدیران ستادی واجرایی صاحب نظر در حوزه فناوری دیجیتال در وزارت ورزش و جوانان پس از اشباع نظری به تعداد 18 نفر تشکیل داد که به صورت نمونه گیری هدفمند انتخاب شدند. تحلیل داده ها با استفاده از رویکرد تحلیل مضمون انجام شد. نتایج پژوهش نشان داد که عوامل موثر بر توسعه سرمایه دیجیتال در بین کارکنان وزارت ورزش و جوانان دارای عوامل فردی(نگرش مثبت به فناوری،سواد دیجیتال، عوامل روانشناختی، خلاقیت و نوآوری، روحیه همکاری و کار گروهی، انگیزه و تعهد، دانش تخصصی)، سازمانی( سبک رهبری و مدیریت، فرهنگ سازمانی، عوامل مالی، نیروی انسانی ماهر) و محیطی(توسعه زیرساخت ها، قوانین و مقررات حمایتی، توسعه شرکت های دانش بنیان، توجه به نیازهای کاربران ، تحولات جهانی، توسعه علمی و فناوری و تغییرات اجتماعی) می باشد.

این مطالعه با هدف ساخت و اعتباریابی مقیاس خودکارآمدی فن آوری در آموزش معلمان ایرانی انجام شد. پژوهش حاضر از نوع پژوهش های توصیفی و روان سنجی است که در جامعه آماری معلمان شهرستان اردکان در سال 140۴ انجام شد. نمونه گیری به روش داوطلبانه انجام شد. ابزارهای پژوهش شامل پرسش نامه های خودکارآمدی عمومی شرر و همکاران (Sherer et al, 1982) و اضطراب رایانه ای هینسن و همکاران (Heinssen et al, 1987) بود. داده ها با استفاده از نسخه 26 نرم افزار آماری spss و نسخه ۲۴ نرم افزار Amos مورد تحلیل قرار گرفتند. نتایج نشان داد بین خودکارآمدی فن آوری در آموزش با خودکارآمدی عمومی رابطه مثبت معنی دار و با اضطراب رایانه ای رابطه منفی معنی دار وجود دارد که نشان دهنده روایی همگرا و واگرای مناسب مقیاس است. هم چنین همسانی درونی مقیاس از طریق محاسبه ضریب همبستگی هر یک از سؤالات با نمره کل محاسبه شد و برای شایستگی های بنیادین رایانه ای (۶۰۷/۰-۷۴۵/۰)، شایستگی های رسانه ای (۷۸۳/۰-۸۹۳/۰) و شایستگی های وب محور (۷۶۷/۰-۸۵۹/۰) به دست آمد. نتایج بارهای عاملی مطلوب بالای ۴/۰ را نشان داد. علاوه بر این، خطای تقریب (RMSEA) ۰۷۵/0، شاخص نیکویی برازش (GFI) برابر با ۹۸۳/۰، شاخص برازندگی تطبیقی (CFI) برابر با ۹۲۹/0 و مقدارdf /χ2 نیز ۱۶۲/۲ به دست آمد که از روایی سازه پرسش نامه پشتیبانی می کنند. آلفای کرونباخ برای شایستگی های بنیادین رایانه ای (۶۹۰/0)، شایستگی های رسانه ای (۸۴۹/0) و شایستگی های وب محور (۷۵۷/0)، به دست آمد. بر اساس نتایج این مطالعه، نسخه ایرانی پرسش نامه خودکارآمدی فن آوری در آموزش معلمان دوره ابتدایی ابزاری مناسب است.

در دهه گذشته، با افزایش چشمگیر دوره های آنلاین و به ویژه با شیوع کووید-19، آموزش آنلاین رشد بی سابقه ای یافت. بسیاری از دانشجویان و مدرسان آمادگی کافی برای این تغییر نداشتند، در حالی که موفقیت در این نوع آموزش مستلزم برخورداری از مهارت های یادگیری خودراهبر است. این مطالعه ی کیفی با استفاده از روش پدیدارشناسی، به بررسی استراتژی های یادگیری خودراهبر و رضایت دانشجویان تحصیلات تکمیلی از دوره های آنلاین پرداخت. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۱۵ دانشجو گردآوری و با تحلیل مضمون بررسی شد. یافته ها نشان داد که انگیزه ی اولیه و راهبردهای انگیزشی، نقش مهمی در یادگیری خودراهبر دارند. همچنین دانشجویان از راهبردهای شناختی و فراشناختی برای نظارت بر یادگیری خود استفاده می کنند. مدیریت زمان و منابع نیز از دیگر استراتژی های کلیدی در این فرآیند بودند. در نهایت، میزان رضایت دانشجویان از دوره های آنلاین به طراحی دوره و شیوه های تدریس بستگی دارد. این نتایج می توانند در بهبود طراحی آموزشی و ارتقای رضایت یادگیرندگان در محیط های آموزش آنلاین مؤثر باشند.