محمدرضا نیلی احمدآبادی

تاریخ نقشی اساسی در هویت سازی یک ملت ایفا می کند. پژوهش ها نشان می دهند که درس تاریخ در دوره دوم متوسطه با چالش های متعددی روبه روست. هدف این تحقیق، بررسی میزان انطباق محتوای کتاب های تاریخ دوره متوسطه و سرفصل های دانشگاهی با آموزه های قرآنی در مطالعات تاریخی است. روش پژوهش کیفی و مبتنی بر تحلیل محتوای مضمون محور بوده و فرایند کدگذاری باز و محوری پس از مطالعه اسناد انجام گرفته است. جامعه آماری شامل تفاسیر قرآنی، کتاب های تاریخ آموزش وپرورش، و سرفصل های رشته تاریخ در وزارت علوم بوده است. در بررسی آیات مرتبط با «سیر در زمین» و عبرت گیری از سرنوشت گذشتگان، شش آیه با ساختار نسبتاً مشابه شناسایی شد. جامعه آماری در سطح آموزش وپرورش شامل کتاب های تاریخ پایه های دهم تا دوازدهم و در سطح دانشگاهی شامل سرفصل های رشته تاریخ بوده است. نمونه آماری در بخش تفاسیر چهار تفسیر المیزان، نمونه، تسنیم و نور را دربرمی گیرد؛ در بخش آموزش وپرورش کتاب تاریخ پایه دوازدهم و در بخش دانشگاهی سرفصل کارشناسی ارشد تاریخ بررسی شده است. با توجه به اشتراک مفهومی «سیر در زمین» با «یادگیری سیار»، پژوهشگر منابع مرتبط با یادگیری سیار را نیز مطالعه و در پیشنهادهای خود برای بازنگری محتوای کتب تاریخ از آن بهره گرفته است. یافته ها نشان می دهد که توجه چندانی به اجرای آموزه های قرآنی در کتب درسی و سرفصل های دانشگاهی تاریخ وجود ندارد. بر این اساس، پیشنهاد می شود ضمن توجه به دستورات قرآنی، از ظرفیت های یادگیری سیار مانند فناوری های واقعیت افزوده (AR) و واقعیت مجازی (VR) برای بازنمایی تاریخ گذشتگان بهره گیری شود.

این پژوهش از نظر هدف یک پژوهش کیفی است که با بهره گیری از روش خبرگی و نقادی آموزشی آیزنر به ارزشیابی آموزش مجازی ریاضی پایه نهم و به صورت مطالعه موردی، به چگونگی تدریس بخش هندسه در سه مرحله توصیف، تفسیر و ارزشیابی پرداخته است. برای گردآوری داده ها یک مدرسه متوسطه اول به روش نمونه گیری هدفمند انتخاب گردید. داده های پژوهش در یک دوره یک ماهه و در طی 20 جلسه مشاهده آموزش معلمان در بستر برنامه شاد و همچنین انجام مصاحبه های نیمه ساختاریافته با 12 معلم ریاضی و 50 دانش آموز پایه نهم گردآوری شده است. جهت اعتبار بخشی به پژوهش معیارهای قوام ساختاری و کفایت ارجاعی برآورده شده است. نتایج نشان داد معلمان ریاضی در شرایط آموزش مجازی تا حدودی توانسته اند به اهداف مدنظر کتاب برسند، ولی با مشکلات عدیده ای مانند سرعت پایین اینترنت، مشکلات نرم افزار شاد، کاهش یافتن زمان تدریس، و بی توجهی دانش آموزان نیز مواجه بوده اند. ضمنا آنان اشکالاتی نظیر کم توجهی به دانش آموزان تیزهوش و دیرفهم در حین تدریس، ارائه بازخوردهای ناکافی، و عدم توجه به تلفیق برنامه های درسی نیز داشته اند.

یادگیری در سطح تحلیل کردن از بازده های یادگیری سطح بالا شمرده می شود. ازآنجایی که دانش آموزان در مهارت تحلیل کردن پایین تر از میانگین جهانی قرار دارند پژوهش حاضر به این مهم پرداخته است. تحلیل کردن یکی از پیش نیازهای تشخیص و تصمیم گیری است. هدف پژوهش حاضر استفاده از بازی وارسازی برای ارتقای یادگیری زیست شناسی در سطح تحلیل کردن است. بدین منظور از روش نیمه آزمایشی طرح گروه کنترل نابرابر استفاده شده است. با توجه به هدف پژوهش؛ ابتدا الگوی بازی وارسازی تدوین شده و سپس وبسایت پاپازیست طراحی و در اختیار گروه آزمایش قرار گرفته است. جامعه متشکل از دانش آموزان رشته علوم تجربی پایه دوازدهم داخل کشور بوده است و به صورت نمونه گیری چند مرحله ای خوشه ای نمونه گیری انجام شده است و دو کلاس از یک مدرسه در شهرستان ساوجبلاغ به عنوان گروه کنترل و گروه آزمایش انتخاب شده است. هر کلاس 15 نفر و جمعاً 30 نفر آزمودنی انتخاب شده است. نمرات پیش آزمون و پس آزمون گروه کنترل و گروه آزمایش برای محاسبات آماری استخراج شده است. آزمون فرض با استفاده از تحلیل کواریانس انجام شده که فرضیه پژوهش در سطح 05/0 معنادار بوده است. تجزیه و تحلیل داده نشان داده که تغییرات نمرات در گروه آزمایش ناشی از متغیر آزمایش یعنی بازی وارسازی بوده است. بازی وارسازی باعث تسهیل یادگیری در سطح تحلیل کردن می گردد.

سواد رسانه ای به صورت خودبه خودی در افراد به وجود نمی آید و با سیستم آموزشی منسجم امکان پذیر است. بر این اساس هدف پژوهش حاضر شناسایی مؤلفه های آموزش سواد رسانه ای در دوره دوم ابتدایی و اعتباربخشی درونی آن بود. روش این پژوهش آمیخته، از نوع طرح اکتشافی بود. در بخش کیفی برای به دست آوردن الگوی طراحی آموزشی، از تحلیل محتوای استقرایی و در بخش کمی برای اعتباربخشی درونی از نظر متخصصان به روش پیمایشی پرسشنامه ای استفاده شد. جامعه آماری در بخش کیفی، اسناد و منابع مکتوب و در بخش کمی متخصصین در حوزه رسانه، طراحی آموزشی و متخصصین آموزش دوره ابتدایی بودند. انتخاب نمونه ها در هر دو بخش به صورت هدفمند بود در بخش کیفی تحلیل متون از میان تعداد 419 مقاله، طرح پژوهشی و پایان نامه و کتاب، 67 مورد که بیشترین تناسب با هدف این پژوهش داشتند مورد تحلیل قرار گرفتند و در بخش کمی 12 نفر از متخصصین در حوزه رسانه و تکنولوژی آموزشی در دانشگاه ها و موسسات مختلف بودند. طبق تحلیل محتوا، پنج مقوله اصلی شناسایی و الگوی مفهومی آموزش سواد رسانه ای تدوین شد. این مقوله ها شامل: حوزه های سواد رسانه ای، شکل گیری اجتماع اکتشافی، عامل حضور، مهارت های سواد رسانه ای و ارزشیابی آموزشی. نتایج حاصله از اعتباریابی درونی بر اساس نظر متخصصان نشان داده است که الگوی آموزش سوادرسانه ای ارائه شده از اعتبار درونی مطلوبی برخوردار است و اثربخشی لازم را برای آموزش به دانش آموزان دوره دوم مقطع ابتدایی را دارد.

پژوهش حاضر با هدف تعیین مؤلفه های اصلی شایستگی های حرفه ای تکنولوژیست های آموزشی دانشگاه فرهنگیان صورت گرفت. مسأله پژوهش، چیستی مؤلفه های اصلی شایستگی های حرفه ای تکنولوژیست های آموزشی دانشگاه فرهنگیان بود که به روش مرور نظام مند و با استفاده از پروتکل پریزما انجام شد و از بین 162 مقاله، تعداد 58 مقاله وارد پژوهش شد. معیارهای ورود مقاله ها به فرآیند، ارتباط کامل عنوان مقاله با موضوع شایستگی های تکنولوژیست آموزشی، جدید بودن سال انتشار، انتشار بین سال های 2025-2000، اعتبار نشریه و سایت نمایه شده، اعتبار و کافی بودن رفرنس مقاله، میزان ارجاع های داده شده به مقاله، استفاده از روش های صحیح پژوهشی و معیارهای خروج مقاله از فرآیند پژوهش، عدم ارتباط موضوعی، پایین بودن رتبه پژوهشی نشریه، در محدوده مورد نظر نبودن سال انتشار، تکراری بودن موضوع و محتوا، زبان های غیر از فارسی و انگلیسی و نامعتبر بودن روش پژوهش بود. کلمات کلیدی مورد استفاده تکنولوژیست، تکنولوژیست آموزشی، فناوری آموزشی، شایستگی ها و کلمات مرتبط بود. مقاله های پژوهشی منتشر شده در پایگاه های معتبر داخلی و خارجی مورد بررسی قرار گرفت. با مطالعه منابع، مقاله ها و کتب واحد تحلیل انتخاب و بررسی شد. محتوای متون مطالعه و کدگذاری گردید، کدها در مرحله اول کدگذاری تعداد 638 کد استخراج و در مرحله دوم، پس از طبقه بندی کدها تعداد 28 زیر مؤلفه و در مرحله سوم 17 مؤلفه اصلی الگو مشخص گردید. یافته ها نشان داد که مؤلفه های اصلی شامل شایستگی های مدیریتی، سازمانی، اخلاقی، همکاری، شناختی و ادراکی، علمی، تکنولوژیکی، کاربرد هوش مصنوعی در آموزش، طراحی آموزشی، طراحی محیط های یادگیری، طراحی و تولید محتوا، رسانه های آموزشی، ارزشیابی و بازخورد، آموزش از راه دور، حمایتی، کارآفرینی و بهبود عملکرد می باشد. پیشنهاد گردید این شایستگی ها برای تکنولوژیست های آموزشی و هم چنین دروس مرتبط با تکنولوژی آموزشی در دانشگاه فرهنگیان به کار گرفته شود.

نیاز روزافزون به شخصی سازی در فرایند سنجش و توجه به ویژگی های فردی فراگیران در دنیای امروز، نظر پژوهشگران را بیش ازپیش به خود جلب کرده است. با بهره گیری از سنجش شخصی سازی شده، فراگیران با آزمونی مواجه می شوند که به طور خاص برای رفع نیازهای آن ها طراحی شده است، تا فرصتی برای ارتقاء توانمندی در زمینه هایی که ممکن است در ابتدا با چالش مواجه باشند فراهم گردد. این مطالعه با هدف تبیین مبانی نظری و پژوهشی سنجش شخصی سازی شده یادگیری فراگیران با استفاده از امکانات وب معنایی انجام شد. پژوهش حاضر از نوع کیفی و به روش استقرایی، به شیوه مرور سیستماتیک به شرح زیر انجام شده است: الف) تدوین مسئله، ب) جمع آوری داده ها، ج) ارزیابی مناسب بودن داده ها، د) تجزیه وتحلیل و تفسیر داده های مربوطه و ه) سازمان دهی و ارائه نتایج بر اساس فرآیند انتخاب مطالعه. درنهایت 30 منبع برای تجزیه وتحلیل انتخاب شدند و یک چارچوب کلی برای طراحی سیستم و نیز مدل مفهومی سناریوی سنجش شخصی سازی شده مبتنی بر وب معنایی طراحی شد. یافته ها نشان داد استفاده از قواعد وب معنایی می تواند در رفع چالش شخصی سازی در سنجش مؤثر واقع شود. به طوری که با شناسایی خلأهای یادگیری هر فراگیر، استفاده از شکل بصری بازخورد، تعیین مسیر یادگیری شخصی در محیطی تعاملی و مشارکت در گروه های طبقه بندی شده بر اساس شباهت هایشان، فراگیران را برای تحقق اهداف یادگیری و بهبود عملکرد پایدار هدایت نماید. از طرفی میزان دسترسی و حمایت مربیان و امنیت داده ها از چالش های پیش رو برای معلمان و فراگیران است.

پژوهش حاضر با هدف ارزشیابی قابلیت استفاده ی اپلیکیشن شاد در یادگیری سیار از دو منظر مکمل «قابلیت استفاده آموزشی» و «قابلیت استفاده رابط کاربری» انجام شد. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، «آمیخته با طرح تبیینی متوالی» بود. در بخش کمی، روش توصیفی-پیمایشی و همبستگی به کار رفت که جامعه ی آماری آن شامل کلیه ی 276 معلم مقطع ابتدایی شهرستان خلخال (بخش مرکزی) در سال تحصیلی 1404-1403 بود که به روش سرشماری شرکت کردند. در بخش کیفی، جهت تبیین دقیق تر یافته های کمی، مصاحبه هایی با 8 نفر از خبرگان همین جامعه (انتخاب شده به روش هدفمند) انجام شد. ابزار گردآوری داده ها در بخش کمی، پرسشنامه ی استاندارد (CECAM) ناوارو و همکاران (2024) و در بخش کیفی، مصاحبه ی نیمه ساختاریافته بود. تحلیل داده ها با استفاده از آزمون تی تک نمونه ای، مدل سازی معادلات ساختاری (برای تایید مدل اندازه گیری و آزمون مدل ساختاری) و تحلیل مضمون انجام شد. یافته ها نشان دهنده ی ماهیت دوگانه ی قابلیت استفاده ی شاد است؛ این اپلیکیشن در خرده مقیاس های «طراحی»، «ناوبری» و «سفارشی سازی» (رابط کاربری) و «تعامل اجتماعی» (آموزشی) عملکردی بالاتر از حد متوسط داشت. در مقابل، در خرده مقیاس های «شخصی سازی»، «فعالیت ها»، «چندرسانه ای»، «محتوا» (آموزشی) و «بازخورد» (رابط کاربری) با ضعف های جدی مواجه بود. یافته های کیفی ضمن تأیید نتایج کمی، تبیین کرد که این ضعف ها ریشه در چالش هایی همچون «انعطاف ناپذیری مسیر یادگیری»، «فقدان بازخورد سیستمی و آنی»، «ماهیت منفعل تکالیف»، «فقر زیبایی شناختی» و «ضعف در طراحی پیام» دارد. نتایج نشان می دهد شاد برای تبدیل شدن به ابزار یادگیری مؤثر، نیازمند بازنگری راهبردی در قابلیت های آموزشی است. با توجه به محدودیت نمونه به یک منطقه، تعمیم نتایج به کل کشور باید با احتیاط صورت گیرد.

با توجه به گسترش روزافزون کاربرد واکاوی یادگیری در آموزش عالی و نقش آن در بهبود فرآیند یادگیری، پژوهش حاضر با هدف مرور نظام مند مبانی نظری مداخلات واکاوی یادگیری در آموزش عالی انجام شد. این پژوهش به شیوه مرور نظام مند و با جستجوی کلیدواژه های مرتبط در پایگاه های اطلاعاتی داخلی و خارجی مانند پایگاه علمی جهاد دانشگاهی، اریک، اسکوپوس و ... به بررسی مقالات منتشر شده از سال 2017 به بعد پرداخت. 54 مقاله مرتبط با موضوع پژوهش انتخاب و مورد بررسی قرار گرفتند. یافته های پژوهش نشان داد که مداخلات واکاوی یادگیری با اهداف متنوعی از جمله بهبود عملکرد تحصیلی، افزایش مشارکت و تعامل دانشجویان و بهبود کیفیت تدریس انجام می شوند. در این مداخلات، از انواع داده ها مانند داده های فعالیت های یادگیری (مانند تاریخچه ورود به سیستم و نمرات) و داده های ویژگی های دانشجو (مانند سن و جنسیت) استفاده می شود. روش های مداخله نیز متنوع بوده و شامل ارائه بازخورد و توصیه های شخصی سازی شده، طراحی محتوای آموزشی تطبیقی و استفاده از عناصر بازی وارسازی می شوند. نتایج این مداخلات به طور کلی مثبت بوده و منجر به بهبود عملکرد تحصیلی، افزایش مشارکت و تعامل دانشجویان و بهبود کیفیت تدریس شده است. با این حال، پیاده سازی واکاوی یادگیری با چالش هایی مانند حفظ حریم خصوصی داده ها و مقاومت در برابر تغییر نیز روبرو است. در نهایت، با توجه به پتانسیل بالای واکاوی یادگیری در بهبود فرآیند آموزش عالی، پیشنهاد می شود که موسسات آموزشی با برنامه ریزی دقیق و توجه به چالش های موجود، از این فناوری برای ارتقای کیفیت آموزش بهره مند شوند.

هدف این پژوهش، بررسی اثربخشی الگوی سنجش برخط مبتنی بر نظریه ارتباط گرایی در ارتقای یادگیری عمیق دانش آموزان در محیط های آموزش مجازی بود. پژوهش حاضر با طرح شبه آزمایشی پیش آزمون-پس آزمون با گروه گواه اجرا شد که در آن ۴۰ دانش آموز پایه هفتم به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل قرار گرفتند. گروه آزمایش تحت تاثیر الگوی سنجش برخط قرار گرفتند و در نهایت عملکرد و میانگین نمرات آنها در پس آزمون مورد بررسی قرار گرفت. ابزارهای پژوهش شامل آزمون عملکردی و پرسشنامه یادگیری عمیق بودند که روایی و پایایی آن ها پیش تر تأیید شده بود. داده های کمّی با استفاده از آزمون کوواریانس تحلیل شدند و بخش کیفی که مربوط به طراحی الگوی سنجش برخط بود، با تحلیل مصاحبه های نیمه ساختاریافته با خبرگان آموزشی انجام گرفت. نتایج نشان دادند که میانگین نمرات گروه آزمایش به طور معناداری بالاتر از گروه کنترل بود (73/13 در برابر 96/10) و ضریب اثر بالا (566/0) اثربخشی مدل را تأیید کرد. همچنین تحلیل کیفی داده ها، منجر به طراحی الگویی با چهار مؤلفه «مربی»، «فراگیر»، «روش ها» و «ابزارها» شد که تعامل میان آن ها یادگیری فرایندی را در حین سنجش ارتقاء می داد. انطباق الگوی طراحی شده با ابعاد یادگیری معنادار طبقه بندی فینک نیز مورد تأیید قرار گرفت. نظر سنجی دانش آموزان، نشان ازواقع گرایانه و منصفانه بودن نمره های کسب شده داشت. یافته ها مؤید آن است که مدل پیشنهادی با بازتعریف نقش های سنتی سنجش، می تواند مبنایی برای تحول در آموزش الکترونیکی و تحقق «سنجش به مثابه یادگیری» باشدکه مهم ترین مشخصه آن، همزمانی فرایند سنجش و تدریس است.

هدف پژوهش حاضر، طراحی و اعتباریابی الگویی برای آموزش کارآفرینی مبتنی بر فناوری برای مربیان رشته علوم تربیتی بوده است. روش پژوهش، آمیخته اکتشافی است. در ابتدا پژوهش کیفی با روش تحلیل محتوای کیفی و مصاحبه نیمه ساختاریافته اجرا شده است. در این بخش، الگوی آموزش کارآفرینی مبتنی بر فناوری طراحی شده است، سپس، در بخش کمّی، اعتبار محتوایی الگو بررسی و در ادامه برای اعتباریابی بیرونی طراحی بسته آموزشی برگرفته از الگو، روش پژوهش کمّی نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون و پس آزمون با گروه کنترل مورد استفاده قرار گرفته است. نمونه پژوهش در بخش کیفی، 11 متخصص در حوزه کارآفرینی آموزشی و طراحی آموزشی بود که به طور هدفمند و مبتنی بر قاعده اشباع نظری انتخاب شده اند. پس از پیاده سازی داده ها، با استفاده از نرم افزار MAXQDA 11 مؤلفه های الگوی آموزشی مشخص شده است. در بخش کمی، با محاسبه روایی محتوایی CVI و همچنین شاخص مناسبت کلی روایی محتوایی S-CVI، الگوی استخراج شده از نظر اعتبار محتوایی مورد تأیید قرار گرفته است. در بخش کمّی 30 دانشجوی رشته علوم تربیتی به صورت تصادفی در گروههای آزمایش و کنترل قرار گرفتند. روش تحلیل شامل فراوانی، میانگین و تحلیل کوواریانس بود که بر این اساس بسته آموزشی برگرفته از الگو، دارای اعتبار بیرونی است.

مقدمه: هدف پژوهش حاضر، طراحی و اعتباریابی الگوی آموزش الکترونیکی برای دانش آموزان مقطع ابتدایی دارای بیماری های مزمن نیازمند مراجعه مکرر و بستری در بیمارستان بود روش بررسی: در پژوهش حاضر، برای حصول نتایج از روش تحقیق ترکیبی استفاده شد. ابتدا در بخش کیفی پژوهش با بهره گیری از روش تحلیل محتوای استقرایی، مولفه های الگوی یادگیری الکترونیکی شناسایی و الگو ترسیم شد. جامعه ی آماری در این بخش، تمامی مقالات منتشره مرتبط با موضوع در بازه زمانی 2001 تا 2019 مستخرج از پایگاه های اطلاعات علمی بود. با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند 49 مقاله استخراج و به لحاظ مضمون تحلیل محتوا شد در بخش کمی با بهره گیری از پرسشنامه نظرسنجی، الگوی حاصله اعتباریابی شد. جامعه آماری در این بخش شامل30 نفر از متخصصان در حوزه های تکنولوژی آموزشی، آموزش پزشکی و برنامه ریزی آموزش الکترونیکی بود. یافته ها: ابعاد الگوی یادگیری الکترونیکی با درنظرگرفتن 21 مرحله سیاست گذاری، نیازسنجی، امکان سنجی، تعیین اهداف، تحلیل، طراحی، شخصی سازی، طراحی رابط کاربر، تعیین محتوی، عوامل آموزشی، داربست سازی، تعامل و مشارکت، فناوری، عوامل انگیزشی، عوامل فنی و سازمانی، عوامل حمایتی، بروزرسانی، تولید و اجرا، مدیریت و پشتیبانی، ملاحظات اخلاقی، و ارزشیابی شناسایی شد. نتایج حاصل ازنظرسنجی متخصصان نشان داد که الگوی آموزش الکترونیکی طراحی شده، از اعتبار مناسبی برخوردار است و اثربخشی و کارایی لازم را برای آموزش به دانش آموزان بستری در بیمارستان دارد. نتیجه گیری: برمبنای نتایج حاصله پیشنهاد می شود مسئولان امر از تدابیر و راهکار مناسب یادگیری الکترونیکی برای پیشرفت دروس دانش آموزان بستری در بیمارستان استفاده نمایند.

زمینه و هدف: با توجه به افزایش نیاز دانش آموزان به یادگیری فعال و مبتنی بر تجربه، پژوهش حاضر با رویکرد شبه تجربی به بررسی اثربخشی تدریس مبتنی بر یادگیری تجربی بر انگیزه دانش آموزان پایه سوم ابتدایی در درس علوم تجربی پرداخته است. روش: این مطالعه نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون–پس آزمون–پیگیری و دو گروه آزمایش و کنترل انجام شد. جامعه آماری شامل دانش آموزان دختر پایه سوم یک مدرسه در شاهین شهر (سال تحصیلی 1402–1401) بود که به صورت در دسترس و سپس تصادفی به دو گروه 20نفره تقسیم شدند. گروه آزمایش پنج جلسه آموزش مبتنی بر تجربه (45–60 دقیقه) دریافت کرد، در حالی که گروه کنترل تحت روش سنتی آموزش دید. ابزار گردآوری داده، پرسش نامه استاندارد انگیزه تحصیلی هارتر (1981) با روایی تأییدشده توسط متخصصان و پایایی مورد تأیید (آلفای کرونباخ) بود. تحلیل داده ها با آمار توصیفی (میانگین، انحراف معیار) و استنباطی (شامل آزمون های شاپیرو–ویلکز، لوین، اُم باکس، اندازه گیری مکرر، لامبدای ویلکز، کرویت موچلی و LSD تعقیبی) در SPSS v.23 انجام گرفت. یافته ها: نتایج نشان داد تدریس مبتنی بر یادگیری تجربی تأثیر مثبت و معناداری بر انگیزه تحصیلی (P ≤ 0.01) و همچنین انگیزه درونی و بیرونی دانش آموزان داشته است. نتیجه گیری: این رویکرد با فراهم آوردن فرصت هایی برای مشارکت فعال و تعامل عملی با مفاهیم، درک عمیق تر علوم تجربی را تسهیل کرده و کیفیت یادگیری را در محیط های تجربه محور ارتقا می دهد.