مطالب

بیان النجوم اثر حبیش تفلیسی (از اطباء ، منجمان و ادیبان مشهور آناتولی در سده ششم هجری) کتابی است در دانش نجوم ، که در آن به اختصار به مباحث هیات افلاک و زمین ، صفت بروج و منازل ، ستارگان ثابته و متحیره ، دلیلهای افق دایره ، استخراج موالید و سهام ، و معرفت اسطرلاب پرداخته شده است. نسخه منحصر به فرد این کتاب را که کتابخانه ملی آن را خریداری کرده ، در 112 برگ به خط نسخ تحریر شده است . ...

مهر و ماه داستانی عامیانه است که در آن قصه عشق و دلدادگی دو شخصیت (مهر و ماه) با زمینه سازی ماجراها و حوادث مختلف ، روایت شده است . نثر قصه ساده ، و اشعاری از حافظ ، نظامی ، سعدی و ... چاشنی مطالب قرار گرفته است . موسوم کردن شخصیت های داستان به نامهای سیارات منظومه شمسی ، استفاده از عناصر و وسائل گوناگون جذب و جلب خواننده ، و ذکر برخی از واحدهای زمانی به صورت ده روز ، از ویژگیهای این قصه عامیانه است . صبغه های مذهبی داستان ، بی مناسب با تحولات و اعتقادات زمان صفویه نیست ...

الاغانی اثر پرآوازه ابوالفرج اصفهانی ، بارها به چاپ رسیده است . کهن ترین چاپ آن (مجله نخست) به دست یوهان کوزه گارتن صورت گرفت و همراه با ترجمه لاتین به سال 1810 م در آلمان به چاپ رسید . دومین چاپ آن در بیست مجلد به سال 1868 در بولاق تحقق یافت . بار دیگر دارلکتب المصریه به چاپ منقح و موثق از الاغانی همت گماشت و نخستین مجلد آن به سال 1927 م انتشار یافت و تا از سال 1961 م شانزده مجلد دیگر به چاپ رسید . ...

امیر پازواری ، مشهورترین و مردمی ترین شاعر مازندران است و تاریخ دقیق دوره زیست و چگونگی زندگی او معلو نیست . اشعار او با عنوان کنزالاسرار به کوشش برنهارد درن و با مساعدت و ترجمه میرزا محمدشفیع مازندرانی در سالهای 1277 و 1283 هـ.ق در پترزبورگ چاپ شده است . در سال 1384 چاپ دیگری از دیوان امیر پازواری با تصحیح و ترجمه دکتر منوچهر ستوده و محمد داودی درزی کلایی (تهران - رسانش) انتشار یافت ، که موضوع گفتار حاضر ، نقد و بررسی این چاپ است . اشکالات وارده بر این چاپ ، عبارتند از : ...

در این مقاله ، نخست به مقدمه دکتر منوچهر ستوده بر اسناد پادریان کرملی نظر شده و توضیحات و نظرات وی درباره اهداف اروپایی ها مبنی بر تغییر مسیر تجارت ابریشم از قلمرو عثمانی ها و مفهوم «دیم پاپا» مورد تامل قرار گرفته است ، و در ادامه ، برجسته ترین مطالب کتاب بررسی شده که عبارتند از : معرفی پادریان ، روش و منش زندگی آنها جهت اطلاع دربار ایران ، دعوت ایران به جنگ با عثمانی ، آگاه شدن به نقش «پادری جوان» در سیاست خارجی ایران عصر شاه عباس ، مسیرهای تجاری و تجارت ابریشم ، سیاست خارجی ایران عصر شاه عباسی ، ...

مثنوی هجرنامه ، سروده فرصت الدوله شیرازی (1271 - 1339 هـ .ق) اثری است کوتاه و نمادین از عشق بلبلی به کبک که در آن شاعر ، با زیبایی ، داستان عشق نافرجام و ناکام بلبل و کبک را به تصویر کشیده و در پایان ، همه داستان را سرگذشت واقعی خویش و یار خود خوانده است . نسخه ای از این مثنوی در کتابخانه خانقاه احمدی شیراز محفوظ است که در سال 1303 هـ . ق به خط نستعلیق ملاعبدالوهاب - احتمالا در شیراز - کتابت شده ، و اساس بازنوشت متن حاضر قرار گرفته است ...

از آنجا که ادّعای معرفت بدون ارائة دلیل کافی و وافی بی وجه است، اساس معرفت شناسی معاصر بر این است که بنیان نظام معرفت بشری چیست، و نظام معرفتی بشر از کجا آغاز می شود و به کجا سر می سپارد. از نظر ویتگنشتاین متأخّر، توصیف عالم، بدون وجود تعدادی قضایای مبنایی و یقینی ناممکن است، امّا قطعیّت و یقینی بودن این قضایا به معنای مطابقت آن ها با واقع نیست بلکه به طرز نگرش افراد وابسته است. آنچه برای ما محرز و یقینی است، به وسیلة بازی زبانی ای که فرد در آن شرکت می جوید، معیّن می شود. از این رو، معرفت بشر در کنه خود مبتنی بر اعمال او و دیگر الگوهای منشی رفتار اوست. ویتگنشتاین معتقد است که توجیه و عقلانیت، همواره متّکی به بافت و زمینه است و در فعّالیّت های اجتماعی و بازی های زبانی جای می گیرد و چون نحوه های زندگی، جهان- تصویرها یا جهان بینی ها مختلف اند، شیوه های مختلفی از عقلانیّت نیز وجود دارد. در این نوشتار، نخست با تعریف سه جزئی معرفت، تحلیل ویتگنشتاین از معرفت و وجه تمایز آن با یقین را بیان کرده ایم. سپس با اشاره به ساختار مبانی معرفتی ویتگنشتاین، نشان داده ایم که چرا از نظر وی مبناگرایی برای دفاع از اعتبار نظام معرفتی، قرین توفیق نیست و با جایگزینی نظریّة زمینه گرایی چه تفاوتی در مبانی معرفت و کیفیّت ابتنای معارف دیگر بر آن ها رخ خواهد داد. در پایان، با بررسی نظریّة زمینه گرایی و مسئلة شکّاکیّت و با اشاره به برخی مزیّت های این نظریّه، نشان داده ایم که خود با جایز دانستن روایتی از نسبی گرایی، خالی از نوعی گرایش های شک گرایانه نیست.

احکام راجع به علیت- راجع به اینکه چه چیز علت چه چیز می شود- آن قدر در زندگی ما متداول است که ما متوجة آن نمی شویم. اما چرا یک چیز علت چیزی دیگر می شود؟ چه چیزی یک شیء را علت شیء دیگر می سازد. ما ابتدا باید میان فهم رابطة علیت و فهم آنچه علیت به هم می پیوندد، فرق بگذاریم. این رابطة علیت چیست که علت و معلول را به هم پیوند می دهد؟ این سؤال اول است. اما همچنین می توانیم بپرسیم علت و معلول باید چه نوع هویاتی باشند تا در این رابطه قرار بگیرند؟ به عبارت دیگر، علل و معلولات چه هستند؟ این پرسش دوم است. عمدة بحث این نوشتار به پرسش اول می پردازد و بخش پایانی نیز به پرسش دوم خواهد پرداخت.

ارسطو در آغاز کتاب قیاس (تحلیل اولی) گزارة حملی را به دو قسم مسور و مهمل طبقه¬بندی می¬کند. منطق¬دانان پیشین در دورة اسلامی، طبقه¬بندی گزارة حملی را در "کتاب عبارت"طرح و آن را به سه قسم شخصی، مسور و مهمل افزایش دادند. منطق¬دانان دو بخشی متأخر (از سده هفتم به بعد) طبیعیه را نیز بر آنها افزودند. علامه حلی طبقه¬بندی پنج¬گانه¬ای را ارائه می¬دهد. امروزه یدگاه رایج از آن منطق¬دانان دو بخشی متأخر است. اما دیدگاه علامه حلی نزد اصولیان مؤثر افتاد. تبیین تطور تاریخی طبقه¬بندی گزارة حملی و نقد و تحلیل این دیدگاه مسأله تحقیق حاضر است. در پرتو نقد ملاک تقسیم¬بندی و با توجه به اصل ارجاع مهمل به جزیی و طبیعیه به شخصی می¬توان به تقسیم¬بندی دوگانه¬ای رسید. قضیه یا شخصی و در حکم شخصی، یا مسور و در حکم مسور است. همچنین ملاک تقسیم در این طبقه¬بندی قابل نقد است. در پرتو این نقد روشن می¬شود که این طبقه¬بندی فراتر از ملاک موضوع بر تمایز ساختاری استوار است.

در این مقاله ابتدا مهم¬ترین دلیل¬های اثبات حرکت جوهری مورد نقد و بررسی قرار گرفته است. دو دلیل از پنج دلیل حرکت جوهری به کمک نقادی برخی از معاصران و سایر دلیل¬ها با استدلال¬هایی جدید و ابتکاری ابطال شده¬اند. سپس تفسیرهایی که صدرا با توجه به نظریه حرکت جوهری ارائه داده است، مورد نقد و بررسی قرار گرفته است. به این منظور، کلیه آیاتی را که صدرا تحت تأثیر این نظریه، بر خلاف معنای ظاهری تفسیر کرده است، جمع¬آوری شده و با توجه به سایر آیات، روایات، معنای ظاهری و متبادر از الفاظ و خصوصیاتی که در فلسفه برای حرکت جوهری بیان شده است، صحت و سقم انطباق آیات با حرکت جوهری معین شده و این نتیجه به دست آمده است که هیچ یک از برداشت¬های صدرا (تحت تأثیر نظریة حرکت جوهری) از آیات قرآن، درست نیست.

"مبانی" به معنای اصول و اساس هر چیزی است. در علوم نیز به اصول، بنیان¬ها و اجزای اصلی تشکیل¬دهنده هر علم گویند، که آن علم بدون آن ناقص خواهد بود. این مبانی از آن جهت که در هر علم متعددند، عموماً درباره علوم به صورت جمع آن کاربرد دارد، مثل "مبانی تفسیر" یا "مبانی علم الحدیث" و ...؛ "فقه الحدیث" نیز دارای اصول و مبانی متعددی است که "فهم حدیث" بدون آن شکل نمی¬گیرد. این مبانی، همان "پیش دانسته¬ها" ـ و نه پیش¬فرض¬ها ـ یی است که غالباً ریشه در سایر علوم دارد. "فقه الحدیث" دارای سه دسته مبانی است: "مبانی مشترک" فهم متن، که برای فهم هر متنی از جمله حدیث لازم و مؤثر است؛ "مبانی اختصاصی متون وحیانی" از جمله حدیث صحیح یا "سنت مقطوعه"؛ و "مبانی اعتقادی" فهم حدیث. این مبانی می¬تواند با "مبانی شخصیه" متفاوت باشد.