پژوهش های کیفی در برنامه درسی

هدف از انجام این پژوهش، طراحی الگوی آموزشی پرسش و پاسخ در درس مطالعات اجتماعی و بررسی اثربخشی آن بر درک مفاهیم و تفکر انتقادی دانش آموزان پایه ششم ابتدایی در سال تحصیلی 96-95 بود. پژوهش حاضر یک پژوهش آمیخته بوده که از دو بخش تشکیل شده است. بخش اول طراحی الگوی آموزشی پرسش و پاسخ برای درس مطالعات اجتماعی بوده و بخش دوم، اعتباریابی الگو با اثربخشی بر درک مفاهیم و تفکر انتقادی است. در بخش کیفی از روش سنتزپژوهی (پژوهش تلفیقی) استفاده شد. در بخش کمی که هدف آزمایش تأثیر الگوی طراحی شده بر درک مفاهیم علمی و تفکر انتقادی دانش آموزان پایه ششم ابتدایی است؛ با استفاد از یک طرح آزمایشی از بین دانش آموزان پایه ششم شهرستان ایذه (50 نفر پسر) شامل 2 کلاس به عنوان نمونه آماری به صورت نمونه گیری تصادفی انتخاب و به طور تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل، قرارگرفتند. درک مفاهیم علمی و تفکر انتقادی در هردو گروه و در دو مرحله پیش آزمون و پس آزمون با ابزار آزمون تفکر انتقادی کرنل برای سنجش تفکر انتقادی و آزمون سنجش درک مفاهیم علمی برای درس مطالعات اجتماعی مورد مقایسه قرار گرفتند. با استفاده از آزمون تحلیل کوواریانس داده های جمع آوری شده تجزیه و تحلیل شد. در بخش کیفی نتایج تحقیق منجر به طراحی الگویی شد که شامل هفت بُعد (مبانی، اصول، فنون و راهبردها، مراحل، انواع پرسش، اهداف و ارزشیابی) است، نتایج در بخش کمی تحقیق نشان داد که الگوی طراحی شده موجب افزایش تفکر انتقادی و درک مفاهیم در گروه آزمایش شده است.

هدف از این پژوهش مقایسه برنامه درسی آموزش تاریخ دوره متوسطه دوم در ایران با برنامه درسی آموزش تاریخ دوره متوسطه دوم در کشورهای، انگلستان ،پاکستان و هندوستان با روش تطبیقی و به کمک الگوی بردی از یک طرف و روش توصیفی –تحلیلی از طرف دیگر، در جهت ارائه راهکارهایی برای بهبود آموزش تاریخ در ایران بوده است. یافته های این پژوهش نشان می دهد اهداف آموزش تاریخ به صورت کامل تدوین شده است.یا توجه به نتایج پژوهش می توان کسب سواد تاریخی و آموزش تفکر انتقادی را به اهداف اضافه کرد. محتوای مورد مطالعه با رویکرد نتیجه-مداری در راستای تحقق اهداف ، سازماندهی نشده است. از جمله روشهای رایج تدریس می توان به روش سخنرانی و پرسش و پاسخ اشاره کرد. در حالی که روش پژوهش محور، مراجعه به منابع تاریخی، استفاده از ICT جزء روش های فعال در کشورهای هند و انگلستان می باشد. روشهای ارزشیابی پیشرفت تحصیلی تحت تاثیرآزمون سراسری دانشگاه ها جزئی نگرند و بر روی حافظه تاکید دارند و سطوح بالای شناختی را ارزشیابی نمی کنند . ارزشیابی مستمر و شیوه های کیفی ارزشیابی از نکات برجسته ارزشیابی آموزش تاریخ در کشورهای متنخب می باشد.

پژوهش حاضر با هدف طراحی برنامه درسی مبتنی برآموزش صلح دردوره ابتدایی انجام گرفت. این پژوهش بابه کارگیری روش تحلیل محتوای کیفی به واکاوی متون واسنادبین المللی در ارتباط با آموزش صلح پرداخته است .حوزه پژوهش شامل متون واسناد بین المللی و انجمن های وابسته به سازمان ملل و یونسکو وانجمن مدارس بین الملل که درزمینه آموزش صلح دردوره ابتدایی چارچوب مناسب ارائه داده اند و نیزاز کلیه منابع چاپی و الکترونیکی دردسترس مبتنی براهداف وسؤالات پژوهش برای جمع آوری اطلاعات استفاده شد.تجزیه وتحلیل اطلاعات با به کارگیری نظام مقوله ای قیاسی انجام گرفت. یافته های پژوهش نیزدرشش عنصر اصلی اهداف ،محتوا،راهبردهای یاددهی - یادگیری، تکنیک های ارزشیابی،محیط وفضای یاددهی- یادگیری ،منابع وابزاریاددهی- یادگیری به دست آمد.دراین پژوهش برای بررسی روایی ازمعیارباورپذیری و برای بررسی پایایی ازمعیاراطمینان پذیری استفاده شده است .پایایی طراحی برنامه درسی برای دوره ابتدایی توسط متخصصین نیزدرهرمرحله مورد بررسی قرارگرفته است.

با عنایت به اهمیت برنامه درسی پنهان در مراکز آموزشی، این مقاله درصدد است، چگونگی اثرگذاری مؤلفه های برنامه درسی پنهان (معلم، دانش آموز، روش تدریس، مکان فیزیکی،قوانین ومقررات مدرسه)را بر تربیت دینی دانش آموزان دختر متوسطه شهرستان تالش در سال تحصیلی 92-1391 مورد بحث و بررسی قرار دهد. این پژوهش با رویکرد کیفی و با تلفیقی از روش های مصاحبه پژوهی و تحلیل محتوای کیفی انجام شده است. بنابراین تحقیق براساس هدف، توصیفی و از نوع کیفی-کاربردی می باشد. چهار مدرسه و سی دانش آموز به صورت نمونه گیری هدفمند با معیار زنجیره ای شاخص انتخاب شدند وابزار مصاحبه ( از نوع نیمه ساختاریافته)و همچنین روش مطالعه کتابخانه ای مورد استفاده قرار گرفت. تجزیه و تحلیل یافته هابر مبنای تحلیل محتوای کیفی انجام شده، و کدگذاری یافته ها در سه مرحله؛ کدگذاری باز، گزینشی و محوری صورت گرفته است. اعتبار و اعتمادپذیری یافته ها از طریق شیوه های کنترل اعضا، بازنگری ناظران و مصاحبه ها توسط پژوهشگر تأمین شده است. یافته های پژوهش حاکی از؛ اثرگذاری مؤلفه های برنامه درسی پنهان موردِ بررسی بر تربیت دینی دانش آموزان در سطوح سه گانه (شناختی، عاطفی و رفتاری) در دو وجه مثبت و منفی است.

هدف پژوهش حاضر تعیین ویژگی های محتوای آموزشی الکترونیکی از منظر نظریه ی بار شناختی می باشد. برای این منظور، از روش تحلیل محتوای کیفی قیاسی استفاده شد. اهداف این پژوهش به این شرح هستند: 1) ترسیم ویژگی های محتوای الکترونیکی از منظر بار شناختی درونی، 2) ترسیم ویژگی های محتوای الکترونیکی از منظر بار شناختی بیرونی و 3) ترسیم ویژگی های محتوای الکترونیکی از منظر بار شناختی مطلوب. در این پژوهش، جامعه ی آماری کلیه ی مقاله هایی هستند که از طریق موتور جستجوی google و بانک های اطلاعاتی ebsco، wiley و sciencedirect قابل دانلود هستند. تعداد مقاله های انتخابی نهایی برای انجام تحلیل محتوای کیفی به روش قیاسی، 15 مقاله بودند. برای انجام ین پژوهش مراحل زیر دنبال شد: مرحل اول، طرح ریزی کار و تهیه ی مقدمات، مرحله ی دوم، تحلیل محتوای کیفی به روش قیاسی، مرحله ی سوم، کنفرانس و بحث. در انتها، در تحلیل قیاسی از مقالات انتخاب شده، توانستیم ویژگی های محتوای یادگیری الکترونیکی را از منظر سه طبقه ی بار شناختی درونی، بار شناختی بیرونی و بار شناختی مطلوب مشخص کنیم.

پژوهش حاضر با هدف بررسی و تحلیل میزان توجه به شاخص های تربیتی در برنامه درسی ملی در کتب درسی دین و زندگی 2 و 3 دوره ی متوسطه اجرا شد. روش پژوهش توصیفی و از نوع پژوهش کیفی و رویکرد پژوهش کاربردی بود. جامعه پژوهش، کتابهای دین و زندگی دوره ی متوسطه در سال تحصیلی 95-94 بود که به صورت هدفمند کتابهای دین و زندگی 2 و 3 دوره ی متوسطه به عنوان نمونه در نظر گرفته شد. ابزار مورد استفاده در پژوهش، اسنادی بودند که به صورت کتاب درسی در دبیرستانها تدریس می شوند. برای استخراج اطلاعات، از روش تحلیل محتوا استفاده شد. یافته های پژوهش نشان داد که؛ 1- کتاب دین و زندگی 2 و 3 دوره ی متوسطه، بر اساس 3 تم کلی؛ شناخت و معرفت، گرایش ها و تمایلات، و عمل و رفتار، منطبق با برنامه درسی ملی نگاشته شده است. 2- تعداد کل مؤلفه های مفهومی کتابهای دین و زندگی به ترتیب دارای 313 و 243 فراوانی بود، که بیشترین فراوانی مربوط به مؤلفه های محور شناخت و معرفت و کمترین فراوانی مربوط به مؤلفه های محور گرایش ها و تمایلات بود. از یافته های پژوهش می توان نتیجه گرفت که اهتمام ویژه ی مؤلفان کتاب دین و زندگی، افزایش شناخت افراد نسبت به اصول اساسی و فروع دین است و به بحث گرایش ها و تمایلات و عمل به فرامین، توجه چندانی نشده است.