صادق صالحی

فقرشهری در ایران همواره پدیده ای چندوجهی و متأثر از بافت های سیاسی، ایدئولوژیک و اقتصادی بوده است. این پژوهش با تکیه بر نظریه های تحلیل گفتمان انتقادی با الهام از نظریات لاکلاو و موفه ، به مطالعه گفتمان های دولتی پیرامون فقرشهری در جمهوری اسلامی از دولت سوم تا سیزدهم می-پردازد. این مطالعه همچنین به بررسی عوامل درونی و بیرونی تأثیرگذار بر موفقیت یا ناکامی گفتمان های فقرزدایی می پردازد و نشان می دهد چگونه تکنیک های گفتمانی و چارچوب های نظری خاص هر دوره، در تصمیم گیری ها و توزیع منابع اقتصادی تأثیرگذار بوده است. به منظور گردآوری داده ها، اسناد رسمی دولتی، بیانات سیاست گذاران مورد بررسی قرار گرفت. یافته ها حاکی از آن است که در دوره های مختلف، تفسیرها و پیامدهای سیاسی-اجتماعی متفاوتی از مفهوم فقر شکل گرفته است؛ چنان که در برخی دوره ها، تأکید بر دفاع و فشارهای اقتصادی ناشی از جنگ، امکان اجرای گسترده سیاست های رفاهی را محدود ساخت و در دوره های دیگر، رویکردهای عدالت توزیعی و حمایت های اجتماعی برجسته شدند. در مجموع، نتایج نشان می دهد گفتمان فقر نقشی کلیدی در ساختاردهی به سیاست های عمومی داشته، و طرز تلقی دولت از ریشه ها و راهکارهای فقر را به طور مستقیم تحت تأثیر قرار داده است.

هدف اصلی پژوهش حاضر بررسی نقش حمایت از توسعه بوم گردی و اثرات آن بر نواحی روستایی شرق استان مازندران است. این تحقیق در زمره تحقیقات کمی قرارگرفته که با روش پیمایشی و با رویکرد توصیفی - تبیینی انجام شده است. جامعه آماری تحقیق حاضر سه دهستان بهشهر، نکا و گلوگاه در شرق استان مازندران است که بر اساس فرمول کوکران 384 نفر از آن ها بر اساس شیوه نمونه گیری خوشه ای به عنوان نمونه آماری انتخاب شدند. داده ها با پرسشنامه های محقق ساخته در مقیاس لیکرت گردآوری شده و تجزیه وتحلیل داده ها با نرم افزار SPSS نسخه 22 انجام شد. یافته های این پژوهش نشان می دهند که نگرش جامعه محلی نسبت به بوم گردی کاملاً مثبت است؛ جامعه محلی نسبت به پیامدهای اجتماعی، اقتصادی و محیط زیستی طرح بوم گردی آگاه است و نسبت به پیامدهای مثبت و منفی شناخت دارد؛ ثالثاً، میزان حمایت جامعه محلی از طرح توسعه بوم گردی بسیار بالاست و نهایتاً، امکان توسعه بوم گردی بر اساس مدل داس در منطقه نیز قابل توجه است. تغییر و تحولات گردشگری این محیط ها را ناگزیر می سازد تا خود را با تغییرات وفق دهند و برای بقای خود به شیوه ای زیرکانه این تغییرات محیطی را شناسایی کرده و خود را با آن ها سازگار نمایند. این مقاصد بیش از گذشته نیازمند برنامه ریزی راهبردی و تعاملی کارآ با محیط پیرامون خود می باشند و آن دسته از مقاصد گردشگری می توانند به آینده خود در جذب گردشگران امیدوار باشند که بتوانند به خوبی از این فرصت های نوظهور محیطی بهره گرفته و از تهدیدهای به وجود آمده ناشی از آن پرهیز نمایند.

شهرهای ساحلی مازندران به دلیل پذیرش گردشگری انبوه، با چالش های متعددی در رعایت هنجارهای اجتماعی مواجه اند. این پژوهش با هدف بررسی نقش سرمایه انسانی پلیس در رعایت هنجارهای اجتماعی گردشگران در شهرهای ساحلی استان مازندران انجام شده است. روش شناسی: تحقیق از نوع کمی و اثبات گرا بوده و جامعه آماری شامل 126 مدیر و افسر پلیس فرماندهی انتظامی استان مازندران است که 100 نفر از آن ها با روش تصادفی ساده انتخاب شدند. ابزار جمع آوری داده ها، پرسشنامه ای با 34 سؤال در مقیاس لیکرت بود. داده ها با استفاده از نرم افزارهای SPSS و PLS تجزیه وتحلیل شدند. تحلیل رگرسیون نشان داد که ویژگی های روان شناختی و اخلاقی پلیس بیشترین تأثیر مثبت و معنادار را بر رعایت هنجارهای اجتماعی از سوی گردشگران دارند. دانش پلیس نیز با ضریب تأثیر 0.123 معنادار بود، اما مهارت های حرفه ای تأثیر معناداری بر رعایت هنجارهای اجتماعی از سوی گردشگران نداشت. مدل تحقیق توانست 26 درصد از واریانس هنجارهای اجتماعی از سوی گردشگران را تبیین کند. سرمایه انسانی پلیس به ویژه در ابعاد روان شناختی و اخلاقی، نقش مؤثری در رعایت و تقویت هنجارهای اجتماعی گردشگران دارد. پیشنهاد می شود آموزش های حرفه ای در حوزه روان شناسی، اخلاق و مهارت های ارتباطی برای کارکنان پلیس گسترش یابد. همچنین، همکاری میان نیروی انتظامی و نهادهای گردشگری برای ارتقای آگاهی گردشگران از هنجارهای محلی ضروری است. این پژوهش نخستین مطالعه ای است که به بررسی جامع تأثیر سرمایه انسانی پلیس بر رعایت هنجارهای اجتماعی گردشگران در ایران پرداخته و چارچوبی عملی برای مدیریت رفتار گردشگران و تقویت تعاملات مثبت در مقاصد گردشگری ارائه می دهد.

با چالش برانگیزشدن مشکلات محیط زیستی در نواحی روستاییِ برخوردار از اکوسیستم های طبیعیِ متنوع، ماهیت محلی تخریب محیط زیست نیز قابل تأمل است. هدف این پژوهش، بررسی تأثیر عوامل بیرونی و طبیعیِ تخریب محیط زیست بر رفتارهای محیط زیستی روستاییان در مناطق روستایی شهرستان های تالش، رضوانشهر و ماسال است که به روش کیفی انجام شده است. جامعه مطالعاتی شامل 45 نفر از روستاییان و کارشناسان است که به شیوه نمونه گیری هدفمند و حداکثر تنوع انتخاب شدند. داده های حاصل از مصاحبه نیمه ساخت یافته با تکنیک تحلیل محتوای کیفی از نوع قیاسی جهت دار تحلیل شدند. اعتبار تحقیق به شیوه های باورپذیرکردن گزینشی و ارزیابی اعتبار به روش ارتباطی حاصل شد. براساس مفهوم «وجود مسائل عینی تخریب محیط زیست» به عنوان مفهوم تعدیلی برگرفته از نظریه ارزش های مادی/فرامادی اینگلهارت، 5 مقوله عمده، 7 زیرمقوله و 8 کد استخراج شدند. طبق یافته ها، برداشت بی رویه منابع طبیعی، انباشت زباله و پسماند در جنگل و سواحل دریا، قاچاق منابع طبیعی، تصرف و تغییر کاربری اراضی طبیعی به عنوان مهم ترین مسائل عینی تخریب محیط زیست شناسایی شدند. نتایج حاکی از آن است که وجود مسائل عینی تخریب محیط زیست بر رفتارهای محیط زیستی روستاییان تأثیر معکوس داشته و رفتارهای مخربانه محیط زیستی در نواحی روستایی فراگیر شده است. گزاره نظری حاصل از مجموع یافته ها بدین شکل تدوین شد: «در نواحی روستایی، بهره برداری سازمان یافته با غلبه نگاه تجاری، بازنمودی از مدیریت ناپایدار منابع طبیعی است. ضمن این که معضل سایت های دفع زباله، قاچاق چوب درختان جنگلی، بهره برداری معیشتی روستاییان از منابع طبیعیِ در دسترس به موجب قائل بودن به حق بهره مالکانه و بحران های طبیعی به اشکال متعدد و در سطوح گسترده و محدود اما فراگیر، فرصت های تخریب مضاعف محیط زیست را می گستراند». سازمان های مسئول به مسئله مندی تخریب محیط زیست و مرتفع نمودن علل آن توجه جدی نشان دهند. سیاست گذاری های بهره برداری از منابع طبیعی باید در راستای حفاظت پایدار از طبیعت بازنگری شود. این مهم مستلزم انجام مطالعات جامع است .  

گردشگری جوامع دور از وطن، یکی از انواع گردشگری است که در آن جامعه ی دور از وطن یا فرزندان آنها برای اهداف مختلف به سرزمین اجدادی خود سفر می کنند این گردشگری می تواند در مکان های دریایی باشد و افراد به گونه ای نمادین با سرزمین مادری ارتباط برقرار کنند. پژوهش حاضر از نظر هدف نوعی پژوهش توصیفی- اکتشافی است. روش پژوهش تحلیل داده های ثانویه است و جامعه ی آماری تحقیق محتواهای پیرامون موضوع گردشگری جوامع دور از وطن بوده است که از میان 71 اثر پژوهشی 25 مورد از آنها بر اساس معیارها انتخاب شدند. بنابراین نمونه گیری از نوع هدفمند بوده است. یافته ها نشان داد این نوع گردشگری می تواند با انتخاب سرزمین های دریایی به مکان نمادین برای گردشگران تبدیل شود و بدین شکل منجر به نوعی تجربه منحصر به فرد گردد. از سوی دیگر علاقه مندی به هویت مقاصد دریایی شرایط را برای توسعه ی گردشگری جوامع دور از وطن فراهم می آورد، به گونه ای که به شکل گیری نوستالژی پایدار و پیوند عاطفی گردشگر با مقصد منجر شود. بازگشت به سرزمین اجدادی به عنوان گردشگر برای جوامع دور از وطن صرفا یک تجربه ی مهاجرتی نیست بلکه درک معنای پدیده های فرهنگی (شبیه دریا) را برای آنان فراهم می آورد به گونه ای که سفر به یک فرایند بازشناسی هویت، بازتولید معنا و تقویت حس تعلق فرهنگی نسبت به سرزمین مادری تبدیل شود. این پژوهش با واکاوی معنایی گردشگری جوامع دوراز وطن و نقش دریا به عنوان یک میراث، تلاش نموده است تا دارد چشم انداز جدیدی را پیش روی پژوهشگران علاقه مند به این نوع گردشگری باز کند.