محمد سلیمانی

هدف این پژوهش، شناسایی پیشران های کلیدی فدارسیون والیبال جمهوری اسلامی ایران با رویکرد آینده نگری راهبردی بود. این پژوهش به لحاظ روش شناسی از نوع آمیخته بود. در بخش کیفی رویکرد پژوهش تحلیل مضمون و در بخش کمی دلفی فازی و آینده نگری رهیافت تحلیل ساختاری بود. مشارکت کنندگان این پژوهش را در بخش کیفی، مربیان تیم های ملی و باشگاهی، ورزشکاران تیم ملی، داوران بین المللی، روسای هیئت والیبال، سرپرستان و اعضای هیئت رئیسه فدارسیون والیبال و در بخش کمی، کارشناسان و اساتید دانشگاه تشکیل می دادند. در بخش کیفی انتخاب مشارکت کنندگان با روش نمونه گیری هدفمند انجام و مبتنی بر اشباع نظری با 20 نفر از آن ها مصاحبه شد. معیار انتخاب این افرد تخصص و تجربه، نمایندگی، تنوع و قابلیت همکاری بود. در بخش کمی نیز از روش نمونه گیری هدفمند استفاده شد و براساس 4 معیار تجربه کاری در حوزه ورزش والیبال، دانش در حوزه آینده پژوهی، داشتن تحصیلات تکمیلی و سابقه کاری بالاتر از 10 سال 10 نفر انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده ها در مطالعه کیفی، مصاحبه نیمه ساختاریافته و در بخش کمی، پرسش نامه دلفی و ماتریس 46×46 بود که روایی و پایایی آن ها تأیید گردید. جهت تحلیل داده های کیفی از روش تحلیل مضمون و داده های کمی نیز از دلفی فازی و تحلیل ساختاری استفاده شد. نتایج این پژوهش نشان داد در مجموع 46 پیشران مؤثر بر آینده فدارسیون والیبال ایران و 8 پیشران با عناوین «قرار گرفتن در جمع چهار تیم برتر جهان و المپیک»، «لیگ پویا»، «قهرمانی در آسیا و بازی های آسیایی»، «سرمایه گذاری در بحث استعدادیابی»، «ظرفیت والیبال ایران»، «قدرتمند شدن رقبا»، «جذب حامیان مالی» و «پشتوانه سازی» نقش کلیدی تری بر اقدامات فدارسیون والیبال ایران در آینده دارند. براساس نتایج این پژوهش می توان نتیجه گرفت که توسعه ورزش والیبال در ایران در آینده بیشتر تحت تأثیر این 8 پیشران خواهد بود. از این رو، به فدراسیون والیبال پیشنهاد می شود برای تحقق آینده مطلوب، به این پیشران ها توجه ویژه ای داشته باشد و اقدامات لازم را پیرامون آنها انجام دهد.

زیارت اربعین یکی از بزرگ ترین رویدادهای مذهبی منطقه ای و بین المللی است که هر ساله میلیون ها نفر را جلب می کند. رشد شمار زائران و پیچیدگی نیازهای زیرساختی (حمل ونقل، بهداشت، امکانات اقامتی، مدیریت پسماند و امنیت) نیازمند تأمین مالی پایدار، شفاف و سازگار با بافت فرهنگی-دینی این رویداد است. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و رتبه بندی ابزارها و بسترهای تأمین مالی مناسب برای زیرساخت های اربعین، از روش دلفی فازی استفاده کرده است و پس از دو دور هم افزایی کارشناسان، ۲۵ مؤلفه نهایی احصا و رتبه بندی شده اند. نتایج نشان می دهد «استفاده از وقف در تجهیز منابع مردمی» بیشترین اهمیت را دارد و پس از آن، «ایجاد صندوق های وقفی»، «تشکیل تعاونی های مردمی»، «صندوق های نیکوکاری» و «انعقاد قرارداد BOT با شرکت ها» در رتبه های بعدی قرار دارند. یافته ها راهکارهای سیاستی و اجرایی برای استقرار مدل های ترکیبی تأمین مالی (شامل وقف ساختارمند، صندوق های اهرمی، کرادفاندینگ شفاف و قراردادهای PPP مناسب) را ارائه می کند؛ همچنین محدودیت ها و پیشنهادهای پژوهشی برای مطالعات آتی بیان می شود.

به دنبال رشد فزاینده شهرنشینی در ایران تأمین و کیفیت مسکن به یکی از مهمترین مسائل کشور تبدیل شده است. کیفیت مسکن دارای ابعاد اقتصادی، کالبدی و اجتماعی متفاوتی است که هریک از آنها شاخص های متفاوتی را شامل می شود. این شاخص ها در مناطقی از شهر که گروه های کم درآمد و اقشار آسیب پذیر ساکن هستند وضعیت نامطلوب تری دارند. پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از نظر روش توصیفی تحلیلی است. داده های خام پژوهش از اطلاعات بلوک های آماری شهر بیجار در دو دوره سرشماری 1385 و 1395 استخراج شده است. نتایج به دست آمده از روش تحلیل عاملی نشان داد که 4 عامل اصلی بر کیفیت مسکن در شهر بیجار تأثیرگذارند که در مجموع  71 درصد از واریانس را تبیین کرده اند. پهنه بندی کیفیت مسکن نشان داد که در مجموع پهنه های مسکونی نامطلوب با 19 درصد از مساحت و 31 درصد از جمعیت، بیشتر در نواحی مرکزی و جنوب غربی شهر متمرکز است و پهنه مسکونی مطلوب نیز با 50 درصد مساحت و 30 درصد از جمعیت، در نواحی شمال غربی، شمال شرقی و غرب دیده می شود. تغییر الگوی ساخت مسکن شهر بیجار در سال های 1385 تا 1395 از دیگر نتایج تحقیق است، بر این اساس میانگین متراژ زیربنای مسکونی شهر بیجار از 106 مترمربع در سال 1385 به 96 متر مربع در  سال 1395 کاهش یافت، و همچنین تعداد واحدهای مسکونی کمتر از 100 مترمربع در سال 1385 که حدود 61 درصد از کل واحدها را شامل می شد در سال ۱۳۹۵ به 46 درصد کاهش یافت. مقایسه الگوهای ساخت مسکن نیز نشان داده که بالاترین میزان نرخ رشد به ترتیب مربوط به متراژهای 301 تا 500 ، 151 تا 200 و 51 تا 75 مترمربع است که هرکدام نشانگر رشد طبقات برخوردار، متوسط و ضعیف در شهر بیجار است.

مقدمه و اهداف: پیاده روی اربعین حسینی به عنوان بزرگ ترین اجتماع مذهبی جهان، سالانه میلیون ها زائر از کشورهای مختلف به ویژه ایران را به خود جذب می کند و به یکی از مهم ترین رخدادهای دینی و اجتماعی جهان اسلام تبدیل شده است. در سال های اخیر افزایش حضور زائران ایرانی موجب شده دولت در قالب نهادهای مختلف خود را متعهد به ایفای نقش در تأمین زیرساخت ها، خدمات رفاهی، بهداشتی و امنیتی بداند. باوجود خدمات گسترده، در عمل چالش هایی در حوزه تأمین مالی و تخصیص بهینه منابع مشاهده می شود. ازاین رو، ضرورت بازاندیشی در نقش و میزان مداخله دولت در این رویداد آشکار است. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و اولویت بندی آسیب های ناشی از مشارکت دولت در تأمین وجوه و تخصیص منابع پیاده روی اربعین انجام شده است. تمرکز اصلی بر شناسایی چالش های نهادی، زیرساختی و فرهنگیِ ناشی از الگوی مداخله مالی دولت در این رویداد است تا بتوان چهارچوبی برای بهبود سیاست گذاری و استفاده کارآمد از منابع ارائه کرد. این مطالعه تلاش دارد ضمن تبیین ابعاد اقتصادی و مدیریتی اربعین، زمینه ای برای تقویت مشارکت مردمی و ارتقای هماهنگی بین بخشی در سیاست های اربعینی فراهم کند. روش: روش پژوهش حاضر کیفی و مبتنی بر تکنیک دلفی فازی است. انتخاب این روش به دلیل پیچیدگی پدیده و کمبود داده های آماری درباره ابعاد مالی پیاده روی اربعین انجام شده است. جامعه آماری پژوهش شامل ۱۳ نفر از خبرگان حوزه های اقتصاد اسلامی، مدیریت، علوم اجتماعی، و فعالان اجرایی اربعین از ایران و عراق است که براساس نمونه گیری هدفمند انتخاب شدند. گردآوری داده ها در سه مرحله مصاحبه نیمه ساختاریافته انجام گرفت. در مرحله نخست، فهرستی از آسیب ها و چالش های احتمالی مداخله دولت در تأمین مالی استخراج شد. در مرحله دوم، خبرگان به هر مؤلفه از ۱ تا ۵ امتیاز دادند تا اهمیت نسبی آنها تعیین شود. سپس در مرحله سوم برای دستیابی به اجماع، نتایج دور دوم مجدداً برای خبرگان ارسال و نظرات تعدیل شد. داده های گردآوری شده با استفاده از طیف فازی مثلثی و میانگین گیری فازی تجزیه و تحلیل شدند. سرانجام با فازی زدایی مقادیر و مقایسه میانگین های دو مرحله، میزان اجماع بررسی شد. شاخص اختلاف کمتر از 1/0 به عنوان معیار اجماع پذیرفته شد و پس از تأیید این معیار، اولویت بندی نهایی آسیب ها انجام گرفت. این روش امکان جمع بندی دیدگاه های متنوع نخبگان و رسیدن به نتایج قابل اتکا را فراهم کرد. نتایج: نتایج پژوهش نشان می دهد در مجموع ۲۱ مؤلفه به عنوان آسیب های مشارکت دولت در تأمین مالی پیاده روی اربعین شناسایی شدند که در سه دسته نهادی، زیرساختی و فرهنگی طبقه بندی می شوند. تحلیل فازی نشان می دهد آسیب های نهادی از بیشترین اهمیت برخوردارند (میانگین 7/0)، سپس آسیب های فرهنگی (66/0) و در نهایت آسیب های زیرساختی (53/0). در میان آسیب های نهادی، «ناکارآمدی و عدم نگاه بلندمدت در تصمیمات دولت برای تأمین وجوه» بالاترین رتبه را به خود اختصاص داده است. در حوزه فرهنگی، «عدم توجه کافی به هنجارها و ارزش ها و نظام انگیزشی پیاده روی اربعین» مهم ترین آسیب تشخیص داده شد. در بخش زیرساختی نیز «عدم استفاده کافی از ظرفیت های منابع مردمی» در رتبه نخست قرار گرفت. همچنین، فقدان سند بالادستی، عدم تفکیک وظایف میان دستگاه ها، ضعف تعاملات بین المللی در تأمین مالی، و فقدان نظام شفاف اطلاعات مالی از دیگر چالش های مهم احصاءشده بودند. نتایج نشان می دهد بسیاری از آسیب ها ناشی از تمرکز بیش ازحد دولت، کم توجهی به ظرفیت های مردمی و خیریه ها، و ناهماهنگی میان دستگاه هاست که موجب اتلاف منابع و کاهش کارایی مالی می شود. بحث و نتیجه گیری: یافته ها نشان می دهد نقش دولت در تأمین مالی اربعین اگرچه ضروری است، اما در صورت نبود راهبرد مشخص و هماهنگ، می تواند به ناکارآمدی و کاهش اثربخشی مشارکت مردمی منجر شود. ازاین رو، لازم است دولت به جای مداخله مستقیم، نقش سیاست گذار، تسهیل گر و ناظر را ایفا نماید. تنظیم «سند جامع اربعین» برای مشخص کردن اولویت های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، می تواند گامی اساسی در جهت رفع ناهماهنگی ها و افزایش شفافیت باشد. افزون براین، ایجاد سازوکارهای تشویقی برای بهره گیری از منابع نذر، وقف، صندوق های نیکوکاری و پلتفرم های تأمین مالی جمعی می تواند بار مالی دولت را کاهش داده و مشارکت مردم را تقویت کند. تقویت همکاری بین بخشی، استفاده از فناوری های داده محور برای رصد هزینه ها، و آموزش مدیران در حوزه اقتصاد مناسک از دیگر راهکارهای پیشنهادی است. همچنین، تأکید بر حفظ فرهنگ بومی میزبانان عراقی و پرهیز از رقابت جویی در خدمات رسانی از منظر فرهنگی ضروری است. سرانجام، رویداد اربعین می تواند نمونه ای از الگوی اقتصاد اسلامی مردمی باشد که در آن ایثار، تعاون و ایمان جایگزین سودمحوری می شود؛ اما تحقق این هدف نیازمند مداخله آگاهانه و هوشمندانه دولت در چهارچوب عدالت، کارایی و احترام به ارزش های معنوی است.