شهروز نعمتی

هدف پژوهش حاضر تعیین اثربخشی آموزش برنامه توانبخشی شناختی بر کارکردهای اجرایی سرد و گرم در دانش آموزان دختر با اختلال اضطراب ریاضی بود. پژوهش حاضر ازلحاظ هدف کاربردی و ازنظر روش جمع آوری اطلاعات، آزمایشی با طرح پیش آزمون- پس آزمون همراه با گروه کنترل و دوره پیگیری یک ماهه بود. جامعه آماری شامل کلیه دانش آموزان دختر دوره دوم متوسطه مدارس شهرستان جلفا (استان آذربایجان شرقی) در سال تحصیلی1403- 1402 بود که از میان آن ها 30 دانش آموز دختر با اختلال اضطراب ریاضی با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند انتخاب و به صورت تصادفی در دو گروه 15 نفری قرار گرفتند. ابزارهای اندازه گیری شامل پرسش نامه اضطراب ریاضی و پرسش نامه درجه بندی رفتاری کارکردهای اجرایی بودند. گروه آزمایش به صورت هفتگی دو جلسه یک و نیم ساعته تحت برنامه توانبخشی شناختی کاپیتان لاگ قرار گرفت؛ ولی گروه کنترل هیچ آموزشی دریافت نکرد. نتایج آزمون تحلیل واریانس آمیخته نشان داد که در پس آزمون و پیگیری، میانگین نمره نارسایی کارکردهای اجرایی سرد و گرم گروه آزمایش نسبت به گروه کنترل کاهش یافته است. می توان نتیجه گرفت که برنامه توانبخشی شناختی می تواند بر کاهش و بهبود نارسایی کارکردهای اجرایی سرد و گرم در دانش آموزان دختر دارای اضطراب ریاضی موثر واقع شود.

هدف از پژوهش حاضر بررسی اثربخشی برنامه آموزشی پیش مهارت های نقاشی در توانایی نوشتاری و تعلق به مدرسه در دانش آموزان دارای اختلال یادگیری ویژه با آسیب نوشتن بود. طرح پژوهش به صورت نیمه آزمایشی با گروه کنترل و آزمایشی بود. جامعه آماری شامل دانش آموزان دارای اختلال یادگیری ویژه با آسیب نوشتن به تعداد 120 نفر در سال تحصیلی 1402-1401 شهر شیراز بودند. تعداد 30 نفر از این افراد به صورت نمونه گیری انتخاب شدند و به صورت تصادفی به دو گروه 15 نفری آزمایشی و کنترل گمارده شدند. مداخله آموزشی پیش مهارت های نقاشی طی سه ماه و در 8 جلسه 45 دقیقه ای انجام شد. از مقیاس های حس تعلق به مدرسه ارسلان و دورو (2017)، و دست نویسی مینه سوتا برای جمع آوری داده ها در پیش و پس آزمون استفاده شد. تحلیل کوواریانس چندمتغیره نشان داد که بین گروه آزمایشی و کنترل در متغیر توانایی نوشتاری تفاوت معنی داری وجود دارد. اما بین دو گروه در تعلق به مدرسه تفاوت معناداری مشاهده نشد (p<0.05). به طور کلی، شواهد نشان می دهد که برنامه آموزش پیش مهارت های نقاشی، این پتانسیل را دارد که به دانش آموزان با ناتوانی های یادگیری خاص و اختلال در بیان نوشتاری کمک کند تا بر موانع موفقیت تحصیلی غلبه کنند و مشارکت خود را در جامعه مدرسه افزایش دهند. با این حال، برای درک کامل تأثیر بلندمدت برنامه و شناسایی راه های اضافی برای حمایت از دانش آموزان دارای ناتوانی یادگیری در دستیابی به پتانسیل کامل، تحقیقات بیشتری لازم است.

زمینه: قلدری در کودکان دبستانی یکی از چالش های مهم جامعه است که می تواند بر خودکارآمدی هیجانی-اجتماعی آنها تأثیر منفی بگذارد. پژوهش های قبلی نشان داده اند که رابطه معناداری بین قلدری و کاهش خودکارآمدی هیجانی-اجتماعی کودکان وجود دارد. اما شواهد محدودی درباره اثرپذیری برنامه های مداخله ای مثبت محور در بهبود این متغیر وجود دارد. هدف: تعیین اثربخشی برنامه مداخله جامع مثبت محور پیشگیری از قلدری بر خودکارآمدی هیجانی-اجتماعی در کودکان دبستانی روش: روش پژوهش نیمه آزمایشی از نوع پیش آزمون پس آزمون با گروه گواه بود. جامعه آماری شامل تمامی دانش آموزان ابتدایی دختر مشغول به تحصیل در شهر گرگان در سال تحصیلی 1403-1402 بود که با استفاده از روش نمونه گیری در دسترس 40 نفر باتوجه به ملاک های ورود انتخاب شدند و به پرسشنامه خودکارآمدی هیجانی- اجتماعی (موریس، 2002) پاسخ دادند. داده ها با استفاده از آزمون تحلیل واریانس چندمتغیره در نرم افزار SPSS نسخه 25 مورد تحلیل قرار گرفت. یافته ها: یافته های مطالعه نشان داد که برنامه مداخله جامع مثبت محور به طور معناداری بر خودکارآمدی هیجانی-اجتماعی کودکان دبستانی تحت تأثیر قلدری تأثیرگذار بود (05/0>P). نتایج تحلیل آماری حاکی از این بود که شرکت در این برنامه منجر به افزایش سطح خودکارآمدی هیجانی و خودکارآمدی اجتماعی کودکان شد (05/0>P). نتیجه گیری: نتایج این مطالعه نشان می دهد که برنامه مداخله جامع مثبت محور می تواند به عنوان یک استراتژی مؤثر برای پیشگیری از تأثیرات منفی قلدری و تقویت خودکارآمدی هیجانی-اجتماعی کودکان دبستانی به کار رود. این یافته ها پیشنهاد می کند که مدارس و سازمان های مربوط به کودکان باید برنامه های مشابه را در قالب فعالیت های پیشگیرانه و آموزشی به کار گیرند. علاوه بر این، معلمان و والدین می توانند از رویکردهای مثبت محور برای ترویج سلامت روانی و حمایت از رشد اجتماعی-هیجانی کودکان استفاده کنند. با اجرای این نوع مداخلات، می توان محیط های آموزشی امن تر و پشتیبان تری را برای کودکان ایجاد کرد.

هدف : پژوهش حاضر با هدف بررسی پیش بینی نگرانی براساس سازه های بهزیستی اجتماعی و خوش بینی در مادران کودکان با نارسایی های ذهنی و تحولی انجام شد. روش پژوهش : روش پژوهش، توصیفی از نوع همبستگی بود. جامعه آماری شامل مادران کودکان با نارسایی های ذهنی و تحولی شهر تبریز در سال تحصیلی 1399-1398 بودند. تعداد 123 نفر از این مادران با روش نمونه گیری دردسترس به عنوان گروه نمونه پژوهش انتخاب شدند. از ابزارهای بهزیستی اجتماعی کیز، مقیاس خوش بینی کارور و شیر و پرسشنامه ابراز نگرانی پنسیلوانیا برای جمع آوری داده های پژوهش استفاده شد. یافته ها : تحلیل همبستگی نشان داد که بین بهزیستی اجتماعی و خوش بینی با ابراز نگرانی رابطه منفی و معنادار وجود دارد. افزون براین، تحلیل رگرسیون چندگانه نشان داد که متغیرهای خوش بینی و بهزیستی اجتماعی توانستند 16درصد واریانس ابراز نگرانی را به طور معناداری تبیین کنند. نتیجه گیری : پیش آمادگی شناختی و عاطفی در خوش بینی و  بهزیستی اجتماعی به مادران کودکان با نارسایی های ذهنی و تحولی کمک می کنند تا نگرانی کمتری را تجربه کنند.

نارسایی های یادگیری ویژه شامل اختلالی عصب-تحولی است که در سال های اخیر از منظر روان شناسی مثبت موردتوجه قرار گرفته است. هدف از پژوهش حاضر ترسیم نقشه مفهومی سازه های روان شناسی مثبت محور در حوزه نارسایی های یادگیری ویژه بود. طرح پژوهش از نوع مطالعه مروری نظام مند بود. از طریق الگوی پریسما یافته های پژوهشی مرتبط با متغیرهای سازه های روان شناسی مثبت محور در حوزه نارسایی های یادگیری ویژه موردبررسی قرار گرفت. در این راستا، با استفاده از کلیدواژه های تخصصی سازه های روان شناسی مثبت و نارسایی های یادگیری ویژه (شامل اختلال خواندن، اختلال نوشتن، اختلال ریاضی)، به جستجو در پایگاه های اطلاعاتی ازجمله Pubmed, Eric, Scopus, Sid, Irandoc,Noormags Ebsco,Science Direct,ProQuest, Springer پرداخته شد و مقالات و اطلاعات مرتبط با عنوان پژوهش حاضر، مورد واکاوی قرار گرفت. یافته های پژوهش حاضر نشان داد که سازه های روان شناسی مثبت شامل متغیرهای بهزیستی روانی، تاب آوری، خوش بینی، سلامت روان، کیفیت زندگی، شادکامی، امید، رضایت از زندگی، سپاسگزاری و معنویت تأثیرگذارترین کلمات کلیدی در شبکه هم رخدادی هستند و پژوهش های روان شناسی مثبت محور بر سازه های ذکرشده تأکید دارند. شواهد پژوهشی بیانگر این است که تقویت و بهبود سازه های روان شناسی مثبت می تواند برای دانش آموزان با نارسایی های یادگیری ویژه بسیار مفید واقع شود. این مطالعه نشان دهنده ی اهمیت سازه های روان شناسی مثبت در حوزه ی اختلالات یادگیری ویژه بود، لذا برای دستیابی به نتایج مطلوب در حوزه نارسایی های یادگیری ویژه ادغام فعالیت های شواهدمحور و پژوهشی با فعالیت های بالینی و مداخله ای پیشنهاد می گردد.

هدف پژوهش حاضر بررسی نقش عوامل شخصیتی و انگیزشی در پیش‌بینی اضطراب پژوهشی دانشجویان تحصیلات تکمیلی بود. طرح پژوهش توصیفی و از نوع همبستگی بود. جامعه آماری شامل دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه تبریز در سال تحصیلی ۱۴۰۲-۱۴۰۳ بودند که از میان آن‌ها ۲۱۶ نفر به صورت نمونه‌گیری در دسترس انتخاب شدند. از مقیاس­های اضطراب پژوهش غلامی بورنگ و همکاران (۱۳۹۶)، انگیزش یادگیری توان، و همکاران (۲۰۰۵)، و ۶ عاملی شخصیتی هگزاکو برای جمع­آوری داده­ها استفاده شد. آزمون همبستگی پیرسون و تحلیل رگرسیون چندگانه نشان داد که عوامل انگیزشی مانند خودکارآمدی، راهبردهای یادگیری فعال، ارزشمندی یادگیری و اهداف مرتبط با عملکرد و موفقیت به کاهش اضطراب پژوهشی کمک می‌کنند. همچنین محیط یادگیری تأثیر مثبتی در تقویت انگیزه‌ها و کاهش اضطراب پژوهشی دارد. از سوی دیگر، ویژگی‌های مثبت شخصیتی مانند صداقت، برون‌گرایی، توافق‌جویی، وظیفه‌شناسی و گشودگی به تجربه با کاهش اضطراب پژوهشی مرتبط هستند، در حالی که هیجانی بودن به افزایش اضطراب منجر می‌شود. همچنین خودکارآمدی و اهداف مرتبط با موفقیت بیشترین تأثیر را در کاهش اضطراب پژوهشی دارند. هر دو عوامل شخصیتی و انگیزشی تأثیر مهمی در کاهش یا افزایش اضطراب پژوهشی دارند. عوامل انگیزشی و ویژگی‌های مثبت شخصیتی تأثیر زیادی بر کاهش اضطراب پژوهشی دارند، در حالی که ویژگی‌های منفی مانند هیجانی بودن، می‌توانند اضطراب پژوهشی را افزایش دهند. محیط یادگیری مثبت نیز نقش مؤثری در کاهش اضطراب و بهبود عملکرد پژوهشی ایفا می‌کند. در نتیجه تقویت ویژگی‌های مثبت شخصیتی و ایجاد انگیزش‌های درونی برای مدیریت اضطراب پژوهشی دانشجویان تحصیلات پیشنهاد می­شود.

هدف این مطالعه بررسی نقش واسطه ای خودتنظیمی هیجانی در ارتباط بین سخت کوشی روان شناختی، تاب آوری و خودناتوان سازی تحصیلی در دانشجویان دانشگاه تبریز بود. پژوهش با روش توصیفی_همبستگی و مدل سازی معادلات ساختاری انجام شد. نمونه ای شامل ۳۷۸ نفر به روش تصادفی انتخاب شد و داده ها با استفاده از پرسش نامه های استاندارد جمع آوری گردید. نتایج نشان داد که خودتنظیمی هیجانی در رابطه بین تاب آوری و خودناتوان سازی تحصیلی نقش میانجی دارد، اما این نقش در ارتباط سخت کوشی با خودناتوان سازی تأیید نشد. همچنین، همبستگی منفی معناداری بین تاب آوری و خودناتوان سازی مشاهده شد. یافته ها حاکی از آن است که تقویت سخت کوشی روان شناختی و تاب آوری می تواند به کاهش رفتارهای خودناتوان ساز منجر شود. برنامه های آموزشی و مشاوره ای باید بر بهبود این مهارت ها تمرکز کنند تا عملکرد تحصیلی دانشجویان ارتقا یابد. با این حال، محدودیت هایی مانند عدم تعمیم پذیری نتایج به دیگر گروه ها و احتمال سوگیری در خودگزارش دهی وجود دارد. این پژوهش بر اهمیت توسعه مداخلات آموزشی برای تقویت خودتنظیمی هیجانی و سخت کوشی تأکید می کند تا از رفتارهای خودناتوان ساز پیشگیری شود.

هدف: هدف مطالعه حاضر، بررسی اثربخشی شناخت درمانی مبتنی بر ذهن آگاهی بر مهارگری تلاشگر دانش آموزان دارای اختلال نقص توجه/بیش فعالی بود. روش: طرح پژوهش نیمه تجربی از نوع پیش آزمون، پس آزمون و پیگیری با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل دانش آموزان پسر واجد شرایط اختلال نقص توجه/بیش فعالی بر اساس ارزیابی های تخصصی، شاغل به تحصیل در دوره متوسطه اول شهر اصفهان در سال تحصیلی 1403-1402 بودند. با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند و داوطلبانه تعداد 40 نفر انتخاب شدند و به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل (20 نفر در هر گروه) گمارده شدند. برای جمع آوری داده ها در مراحل پیش آزمون-پس آزمون و پیگیری از مقیاس مهارگری تلاشگر الیس و رتبارت استفاده شد. مداخله شناخت درمانی مبتنی بر ذهن آگاهی در طی 8 جلسه 45 دقیقه ای انجام شد و گروه کنترل، هیچ مداخله ای دریافت نکردند. یافته ها: تحلیل واریانس آمیخته نشان داد که برنامه شناخت درمانی مبتنی بر ذهن آگاهی در افزایش مهارگری تلاشگر دانش آموزان دارای اختلال نقص توجه/بیش فعالی به صورت معنی داری موثر بوده است. اما این اثرات درمانی در مرحله پیگیری پایدار نبود. نتیجه گیری: بنابراین می توان نتیجه گیری کرد که شناخت درمانی مبتنی بر ذهن آگاهی، در جهت افزایش مهارگری تلاشگر دانش آموزان دارای اختلال نقص توجه/بیش فعالی موثر است. اما برای بررسی ناپایداری نتایج، مطالعه سایر عوامل تاثیرگذار زیستی، روانی و اجتماعی در این حوزه ضروری است.

اختلالات یادگیری ویژه اغلب با آسیبهای اجتماعی-هیجانی قابل توجه و چالشهای سلامت روان همراه هستند. کودکان دارای اختلال یادگیری ویژه از جمله دانش آموزانی هستند که پیوند با مدرسه و کیفیت روابط معلم کودک کمتری را تجربه می کنند. هدف پژوهش حاضر مطالعه اثربخشی آموزش برنامه اجتماعی- هیجانی کودکان قوی بر پیوند با مدرسه و کیفیت تعامل معلم-دانش آموز در دانش آموزان دارای اختلال یادگیری ویژه بود. طرح پژوهشی از نوع نیمه آزمایشی پیش آزمون و پس آزمون با گروه کنترل بود. جامعه آماری پژوهش دانش آموزان دارای اختلال یادگیری ویژه شهر تبریز در سال تحصیلی 1401-1400 بودند. نمونه آماری پژوهش 30 دانش آموز دختر و پسر پایه سوم تا پنجم بودند که 15 نفر در گروه کنترل و 15 نفر در گروه آزمایش به صورت تصادفی قرار گرفتند. برنامه آموزشی اجتماعی - هیجانی کودکان قوی در 12 جلسه آموزشی برای گروه آزمایشی به اجرا درآمد. از مقیاسهای پیوند با مدرسه رضایی شریف و همکاران (1393) و رابطه معلم-شاگرد مورای و زوویچ (2011) برای گرد آوری داده ها در پیش و پس آزمون استفاده شد. تحلیل کوواریانس چندمتغیره نشان داد که برنامه آموزشی اجتماعی - هیجانی کودکان قوی بر پیوند با مدرسه و رابطه معلم-دانش آموز تأثیری معنادار داشته است. مهارتهای یادگیری اجتماعی و هیجانی سبب پیشرفت مثبت و کاهش رفتارهای مشکل ساز می شوند. از طریق آموزش این مهارتها عملکردهای تحصیلی، پیوند با مدرسه و تعامل معلم- دانش آموز بهبود می یابند. علاوه بر این، این مهارتها سبب پیامدهای مهم زندگی مانند تکمیل به موقع دبیرستان، دریافت مدرک دانشگاهی و تعامل مثبت با همسالان می شوند. به واسطه اثربخشی این برنامه، اجرای آن روی سایر گروههای نارساییهای تحولی نیز پیشنهاد می شود.