نقد و بررسی اصطلاحات عرفان و تصوف در لغت نامه دهخدا (مقاله علمی وزارت علوم)
درجه علمی: نشریه علمی (وزارت علوم)
آرشیو
چکیده
جستار حاضر نقد و بررسی فرایند فرهنگ نویسی دهخدا درخصوص اصطلاحات حوزه عرفان و تصوف است. فرهنگ ها از ضرورت نقد و بررسی نظام مند معاف نیستند. در این مقاله به شیوه کمی، توصیفی و تحلیلی تلاش شده است تا با استخراج 662 اصطلاح تصوف از میان حدود 343 هزار مدخل لغت نامه دهخدا، کم وکیف تعاریف براساس اصول ارزیابی فرهنگ نگاری تحلیل شود. نتایج پژوهش نشان از آن دارد که باوجود خلاقیت های دهخدا در زمینه هایی مثلِ آوانگاری، گردآوری جامع و مدون اصطلاحات و امانت داری در استفاده از منابع؛ نظام مدخل گزینی اصطلاحات تصوف در فرهنگ او معیارهای مشخصی ندارد. نحوه علامت گذاری اصطلاحات تصوف نیز یکدست نیست و در مواردی، مشخص نیست که چگونه مدخلی اصطلاح قلمداد شده است و مدخلی دیگر نه. در مقدمه مفصل لغت نامه، شیوه نامه دقیق درباره اصطلاح پردازی مغفول مانده است. تعریف اصطلاحات نیز بیشتر بر متون منثور کهن و اصطلاح نامه های قدیمی استوار است و از شواهد شعری کمتر استفاده می شود. این تعاریف مفصل، با زبان کهنه، دیریاب و دشوار و بعضاً به زبان عربی بیان شده اند. بنابراین، در این مقاله تلاش می شود با ارائه آمار دقیق از تعداد اصطلاحات، منابع استفاده شده و شواهد شعری و متنی، به بررسی کمّی و کیفی تعریف اصطلاحات عرفانی در این لغت نامه پرداخته شود.Criticism of the Terms Mysticism and Sufism in the Dehkhoda Dictionary
The present study reviews Dehkhoda's lexicography regarding terms in the fields of mysticism and Sufism. Dictionaries, like other scholarly works, require systematic analysis and critique. In this study, using a quantitative, descriptive, and analytical approach, 662 Sufi terms were extracted from among approximately 343,000 entries in the Dehkhoda Dictionary . The quality of their definitions was then evaluated according to the principles of dictionary criticism. The findings of the study show that despite Dehkhoda's creativity in transliteration, comprehensive compilation of entries, and reliability in citing sources, the selection of Sufi terms lacks consistent criteria. The way mystical terms are marked is not uniform, and in some cases it is unclear why one entry is included as a mystical term while another is not. The lengthy introduction to the dictionary does not provide guidelines regarding mystical terminology. Definitions are often based on old prose texts and classical thesauruses, with limited use of poetic evidence. Furthermore, many definitions are long, expressed in difficult archaic Persian or Arabic. Based on the statistical data of extracted terms, sources, and examples, this article offers a quantitative and qualitative critique of mystical terms in the Dehkhoda Dictionary .
تبلیغات
