اعظم استاجی

هفت پیکر از آثار برجسته ی ادبی با بیانی رمزی است که بسیاری از ظرفیت های زبانی آن ناشناخته است. ازآنجاکه محتوای یک اثر ائتلافی از معانی واژه ها است و نمود واژگانی سبک در اثر به مراتب بیشتر از لایه های دیگر است، واکاوی لایه ی واژگانی در کشف ظرفیت های زبانی و پیوند هنری زبان و معنا کارآمدتر است. در این پژوهش با بررسی لایه ی واژگانی به ویژه هنرِ واژه گزینی، نقش این سازه ی زبانی در بازنماییِ روایت ثانوی در داستان «گنبد سیاه» مشخص می شود. سراینده به منظور اثربخشی و درک عمیق ترِ خواننده از پیام متن، داستان آدم (ع) را به موازات داستان گنبد سیاه در سطح زیرین روایت می کند. گزینش واژه ها متناسب با ارزش آن ها در بافت متنی و نقششان در پیوند با فرامتن است؛ ازاین رو واژه هایی که در بازنمایی روایت ژرف ساختی ایفای نقش می کنند، رمزگانی نمادین هستند که ازنظر محتوایی، قابلیت دریافت های چندگانه به متن می بخشند و از دیدگاه ساختاری، عامل انسجام در روایت ژرف ساخت و تداعی رخدادهای آن هستند. بسامد و تکرار واژگان به متن قابلیت ارجاع به روایت ثانوی را می دهد. استفاده از شگردهایی مانند نقش منادایی، صفت جانشین اسم و آوردن ضمیر شخصی قبل از واژه ها، شیوه هایی مناسب برای برجسته سازی رمزگان است.  

در مقاله حاضر سعی بر آن است تا به بررسی تأثیر آگاهی واجی بر عملکرد ریاضی دانش آموزان دختر پایه دوم دبستان پرداخته شود. آگاهی واجی یکی از مهارت های اساسی است که در سنین اولیه رشد گفتاری زبان شروع به شکل گیری می کند و موفقیت در خواندن و نوشتن را در سال های بعد به همراه دارد. با توجه به نتایج پژوهش های انجام شده در این زمینه به نظر می رسد که بین مهارت آگاهی واجی و یادگیری ریاضی ارتباطاتی وجود دارد. به همین منظور جهت بررسی این موضوع، جامعه آماری پژوهش حاضر از بین دانش آموزان دختر پایه دوم دبستان شهر قوچان انتخاب شد . دانش آموزان به دو گروه گواه و آزمایش تقسیم شدند.گروه گواه در معرض آموزش آگاهی واجی قرار نگرفت و روند معمول آموزش را طی کرد و گروه آزمایش در معرض آموزش آگاهی واجی قرار گرفت. از هر دو گروه پیش آزمون و پس آزمون به عمل آمد. نتایج نشان می دهد که آگاهی واجی بر عملکرد ریاضی دانش آموزان دختر پایه دوم تأثیر معنی داری دارد که همراستا با پژوهش های انجام شده در این زمینه است.

خطای نامه سفرنامه ای است منثور متعلق به دوران سلطان سلیم بایزید عثمانی در سال 911 هجری قمری که سید علی اکبر، ملقب به خطایی، بازرگان و به قولى «ایلچى ایرانى» همزمان با سلطنت شاه اسماعیل صفوی در شرح سفرش به سرزمین خطای (همان چین و خطا) تحریر نموده است. مطالعه حاضر با در نظر گرفتن فرایند خروج جمله واره موصولی، در پی بررسی انگیزه ها و علل این فرایند در این اثر تاریخی است. براین مبنا با نمونه گیری نظام مند از متن این سفرنامه، تمام جمله واره های موصولی آن استخراج شده و ازحیث عواملی چون: نسبت خروج جمله واره به حفظ آن در جایگاه کانونی، جایگاه گروه اسمی مرجع جمله واره موصولی در هر دو بند پایه و پیرو، شیوه نمایش ارتباط جمله واره موصولی با گروه اسمی مرجع، تأثیر ساخت اطلاعی و تأثیر وزن دستوری جمله واره موصولی بر فرایند خروج مطالعه شد. یافته های پژوهش نشان می دهد که از مجموع 173 جمله واره موصولی کتاب، تنها 39 بند یعنی چیزی کمتر از 23 درصد خروج یافته اند که هرچند از این تعداد بیشترین موصولی سازی از جایگاه سازه های اصلی جمله (جایگاه فاعل و مفعول) صورت گرفته است، لیکن در جملات پیرو، حضور گروه اسمی مرجع در جایگاه های افزوده (متممی، مضاف الیهی و قیدی) با افزایشی دوبرابری نسبت به جملات پایه به 36 درصد می رسد. پرکاربردترین روش نمایش ارتباط جمله واره موصولی با گروه اسمی مرجع خود در این کتاب، استفاده از خلأگذاری بوده و تأثیر ساخت اطلاعی فعل، بر خروج جمله واره موصولی مؤثر قلمداد می شود. همچنین وزن دستوری جمله واره های خروج یافته در این اثر برابر 4 بوده و نمایانگر آن است که در این کتاب، به طور میانگین جمله واره های موصولی که طولی چهار برابر گروه فعلی داشته اند، خروج یافته و جملات کوتاه تر در جایگاه کانونی خود باقی مانده اند. در کنار سایر عوامل مورد پژوهش، نرخ پایین خروج جمله واره های موصولی و حفظ آنها درجایگاه کانونی خود، عاملی است که به نظر می رسد به دشواری درک این متن از سوی خواننده افزوده است و می تواند در کنار سایر شاخص های سبک شناسی مطرح در زمینه متون دوره مورد بحث، مورد توجه و مطالعه قرار گیرد.

حوزه مفاهیم ریاضی که مشتمل بر شمارش، مقایسه و ارزش مکانی اعداد است یکی از بنیادی ترین حوزه هاست که تأثیرات بسیاری در زندگی روزمره فرد دارد. فرد ممکن است برای حل یک مسأله ریاضی راهبرد شمارش را به کار ببرد که سیستم واجی را درگیر می کند؛ چراکه در روند شمردن باید نمودهای واجی کلمات عددی را بازیابی کند که این از طریق حافظه کاری واجی امکان پذیر است. در این پژوهش سعی بر آن است تا به بررسی تأثیر آموزش آگاهی واجی بر عملکرد حوزه مفاهیم ریاضی دانش آموزان دختر پایه دوم ابتدایی پرداخته شود. بر همین اساس پژوهش حاضر که از نوع آزمایشی و کاربردی است، بر روی تعداد 140 نفر دانش آموز دختر پایه دوم دبستان شهر قوچان در سال تحصیلی 1402-1401 انجام شد. از این میان تعداد 70 نفر به عنوان گروه گواه و 70 نفر به عنوان گروه آزمایش انتخاب شدند. گروه آزمایش طی 10 جلسه 35-30 دقیقه ای در معرض آموزش آگاهی واجی قرار گرفتند. از هر دو گروه، هم در حوزه آگاهی واجی و هم در حوزه مفاهیم ریاضی، پیش آزمون و پس آزمون به عمل آمد. نتایج نشان داد آموزش مهارت آگاهی واجی بر افزایش نمره آزمون ریاضی (حوزه مفاهیم) در دانش آموزان دختر پایه دوم دبستان تأثیر معنی داری دارد. بدین ترتیب نتایج پژوهش حاضر همراستا با نتایج سایر پژوهش های انجام شده در این زمینه است. اما جنبه تفاوت این پژوهش با سایر پژوهش ها، تقسیم بندی مهارت آگاهی واجی بر مبنای سن و در نظر گرفتن حوزه های مختلف برای آزمون ریاضی بود. در این پژوهش صرفاً به حوزه مفاهیم پرداخته شده است.

امروزه، کاربرد تحلیل مضمون، در علوم اجتماعی، پرستاری، پزشکی، علوم دینی و سایر علوم که با پژوهش های کیفی و متن پژوهی سر و کار دارند، فراوان است. تحلیل مضمون، روشی برای تجزیه و تحلیل داده های کیفی است و به معنای دیگر، تجزیه و تحلیل الگوهای مضامین در داده ها است. این روشِ کاربردی در تحلیل یادداشت های خودکشی می تواند روش مناسبی در تحلیل و احراز صحت و سقم آن ها باشد. در این مقاله، از روش تحلیل مضمون براون و کلارک، استفاده می شود که مبتنی بر شش مرحله است: آشنایی با داده ها، کدگذاری، تحلیل کدها، شناسایی و بازبینی مضامین وتهیه ی گزارش نهایی. پژوهش گزارش شده در این نوشتار، با تحلیل موردیِ ده نمونه یادداشت خودکشی در شهر مشهد، نمایان ساخت: در یادداشت های اول تا چهارم، مضمون عبارات و ادعاهای عاشقانه و به کاربردن عبارات محبت آمیز، به صورت معناداری، تکرار شده است و در یادداشت های پنجم تا دهم نیز مضمون اصلی دستور العمل برای بازماندگان و مضامین فرعی آن، مانند دستور العمل های مالی، عاطفی و تجویزی، مشاهده می شود. این مشاهدات، نشانه ی کارآمدی روش تحلیل مضامین، در تحلیل یادداشت های خودکشی است و بدین معنا است که با تحقیق جامع تر و بهره گیری از آزمون های آماری می توان صحّت و سقم یادداشت های خودکشی را احراز کرد.

پژوهشگران همواره درپی یافتن نشانه های کلامی دروغ بوده و دراین راستا چندین نشانه را کشف کرده اند. ازجمله این نشانه ها، عبارت های احتیاط آمیز، احساس های منفی و گزاره های منفی است. چارچوب پژوهش حاضر برپایه پژوهش های انجام گرفته برروی تولید نشانه های کلامی دروغ در داستان های ساختگی است. هدف از این پژوهش، بررسی سه نشانه کلامی دروغ، شامل عبارت های احتیاط آمیز، وند و واژگان منفی ساز و واژگان بیان گر احساس منفی، در گفتمان تجربه نزدیک به مرگ است. به این منظور، داده های 50 نفر از افرادی که مدعی داشتن تجربه نزدیک به مرگ بوده، با داده های 50 نفر از افرادی که داستانی دروغین از تجربه نزدیک به مرگ در ذهن ساختند، مقایسه شد. فرضیه پژوهش این بود که نشانه های دروغ در هر دو گروه به یک میزان تولید شود ولی یافته های آماری نشان داد هر سه نشانه کلامی موردنظر در گروه دروغ گو به طور معناداری بیشتر تولید شده است. به نظر می رسد دلیل به کارگیری بیشتر عبارت های احتیاط آمیز در گروه دروغ گو احساس مسئولیت نداشتن فرد نسبت به آن چه روایت می کند و ناتوانی در تصویرسازی واقعه باشد. همچنین احتمال دارد هیجان و نگرانی هنگام روایت دروغ، همراه با عذاب وجدان از یادآوری گناهان، دلیل بروز نشانه های منفی و احساس منفی است.

اثر «مالوما-تاکته» نمونه ای بارز از نمادگرایی آوا است. در نمادگرایی آوا، برخی واژگان به صورت نمادین به معنای خود دلالت می کنند؛ به گونه ای که بین شکل و معنای آن ها شباهتی وجود دارد. برای مثال، آواهای زبانی خاص مانند/o/   و/m/  به شکل های منحنی مربوط می شوند؛ درحالی که آواهای زبانی دیگر مانند /i/ و /t/ با شکل های نوک تیز مرتبط هستند. در پژوهش پیش رو تلاش شد به این پرسش ها پاسخ داده شود: آیا اثر «مالوما-تاکته» درمیانِ فارسی زبانان مشاهده می شود؟ آیا میان واج های گرد و تیز و شکل های منحنی و دندانه دار رابطه ای وجود دارد؟ آیا سواد یا بی سوادی در بروز اثر «مالوما-تاکته» مؤثر است؟ آیا جنسیت در بروز اثر «مالوما-تاکته» تفاوتی ایجاد می کند؟ در این پژوهش، روش توصیفی-کمّی از نوع هم بستگی به کار رفت. نمونه آم اری پژوه ش، 200 شرکت کننده بزرگ سال، زن و مرد، در رده سنی 18 تا 60 سال را دربرمی گرفت که 100 نفر از این افراد باسواد و 100 نفر بی سواد بودند و به روش دردسترس انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده ها، پرسش نامه ای محقق ساخته بود. برای توصیف داده ها از شاخص فراوانی درصد استفاده شد و هم بستگی با آزمون «فی» و «کرامر» با نرم افزار «SPSS» نسخه 26 انجام شد. برپایه نتایج پژوهش حاضر، که تأییدی بر یافته های پژوهش های پیشین است، مشخص شد اثر «مالوما-تاکته» مستقل از مرزهای جغرافیایی، جنسیت و سواد عمل می کند. بین غیرواژه «مالوما» که از واج های گرد تشکیل شده است و شکلِ دارای حاشیه منحنی رابطه مثبت معنا دار قوی وجود دارد. همچنین بین غیرواژه «تاکته» که از تکرار دو واج تشکیل شده است و شکلِ دارای حاشیه دندانه دار رابطه مثبت معنا دار قوی مشاهده می شود. درمقابل، جنسیت در پاسخ دهی به شکل ها تأثیری ندارد و بین سواد و پاسخ به شکل ها هم بستگی بسیار ضعیفی وجود دارد.

در پژوهش پیش رو به بررسی فرهنگی- شناختی مفهوم سازی های زبانی دو حس بویایی و شنوایی در برخی داستان های کوتاه دو سبک رئالیسم و سوررئالیسم با استفاده از چارچوب نظری شریفیان (2017) و کووچش (2018) پرداختیم. داده های اصلی از متن داستان های کوتاه منتخب گردآوری شده و برای رویکرد واژگانی کووچش از فرهنگ لغت های فارسی استفاده کردیم. نتایج حاصل از بررسی ها و آزمون معناداری خی دو نشان داد که بین استفاده از این دو حس و این دو سبک ادبی ارتباط معناداری وجود دارد و این دو حس به صورت یکنواخت توزیع نشده اند. در سبک سوررئال، حوزه های مبدأ حس بویایی غیرحسی و حس شنوایی انتزاعی هستند، عمده حوزه های مقصد نیز حسی می باشند. اما در سبک رئال  در خصوص هر دو حس حوزه های مبدأ حسی و مقصد انتزاعی هستند. حس شنوایی در هر دو سبک طرح واره های فرهنگی خنثی دارد؛ اما در حس بویایی در سبک سوررئالیسم طرح واره منفی و در رئالیسم طرح واره مثبت دارد. استعاره های حس بویایی در هر دو سبک با الگوی اولمان و ویلیامز تطابق دارد ولی در حس شنوایی این تطابق وجود ندارد.