حمیدرضا مقامی

پژوهش جهت ارائه الگوی آموزشی مبتنی بر رویکرد مونته سوری به منظور شکل گیری مفهوم عدد برای دانش آموزان اول ابتدایی و تعیین اعتبار به روش ترکیبی انجام گرفت. در بخش کیفی از مرور منظم کتابخانه ای و در بخش کمی، روش پیمایشی استفاده شد. جامعه در بخش کیفی، کلیه منابع، از کتاب و مقاله مربوط به مفاهیم پژوهش که در پایگاه های اطلاعات داخلی و خارجی در سالهای 1964 تا 2021 است. از آن میان منابع مرتبط با اهداف و قابل دسترس جهت نمونه پژوهش انتخاب شدند. در بخش کمی برای تعیین اعتبار الگو، از جامعه متخصصان دانشگاهی در رشته علوم تربیتی و حوزه مونته سوری، 10 نفر به روش هدفمند انتخاب و پرسشنامه ی محقق ساخته را تکمیل کردند. این الگو بر اساس مضامین پرتکرار منابع استخراج شده، در شش مؤلفه و سه گام آموزشی طراحی شد. اهداف شامل: ایجاد تمرکز، علاقه، توجه، پرورش حواس و طبقه بندی و ردیف بندی و ایجاد اصل کاردینال، تناظر یک به یک و اصل نظم ثابت است؛ محتوا از عینی به انتزاعی باشد؛ روش یاددهی – یادگیری، به صورت انفرادی است؛ محیط یادگیری، بسیار منظم، ساختاریافته و چند حسی خواهد بود و مربی نقش تسهیلگر دارد؛ ویژگی های یادگیرنده، آزادی انتخاب و حرکت، انگیزه ی درونی و تمرکز پایدار است؛ و ارزشیابی به صورت تکوینی، با استفاده از مشاهده و مستند سازی صورت می گیرد و نمره و پاداش خارجی در این روش جایی ندارد. اعتبار الگو طبق تحلیل توصیفی و نتایج آزمون خی دو، از نظر متخصصان تأیید شد.

محیط های یادگیری الکترونیکی تکلیف محور، به دلیل ظرفیت بالای خود در ارتقای یادگیری فعال و تعاملی، مورد توجه روزافزون محققان و طراحان آموزشی قرار گرفته اند. با این حال، فقدان یک الگوی مفهومی جامع و مبتنی بر شواهد، چالش هایی را در طراحی و پیاده سازی مؤثر این محیط ها ایجاد کرده است. این پژوهش با هدف تدوین الگوی مفهومی برای محیط های یادگیری الکترونیکی تکلیف محور بر اساس مدل C/ID 4 انجام شده است. پژوهش حاضر شامل مرور نظام مند مقالات منتشرشده در پایگاه های معتبر مانند Scopus، ERIC، Science Direct و Google Scholar بین سال های ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۴ است. پس از غربالگری، ۱۴ مقاله که با معیارهای پژوهش همخوانی داشتند، یافته های پژوهش نشان داد که محیط های یادگیری تکلیف محور عملکرد یادگیرندگان را در ابعاد شناختی، روانی-حرکتی و انگیزشی بهبود می بخشند. استفاده از هوش مصنوعی انطباقی برای بازخورد شخصی سازی شده، واقعیت مجازی برای شبیه سازی تکالیف پیچیده و تحلیل یادگیری برای درک فرایندهای شناختی، نقش مهمی در بهینه سازی تجربه آموزشی دارند. مدل 4C/ID با ارائه اطلاعات حمایتی، روش کاری، تمرین های جزء-وظایف و طراحی تکالیف تدریجی، بار شناختی را کنترل کرده و یادگیری را مؤثرتر می کند. الگوی پیشنهادی می تواند اثربخشی یادگیری را افزایش داده، خودکارآمدی را بهبود بخشد و انتقال دانش را تسهیل کند.

در این تحقیق، به بررسی تأثیر یادگیری هوش مصنوعی بر مهارت های حل مسئله، تفکر انتقادی، خلاقیت و هویت در کودکان ۷ تا ۱۲ سال پرداخته شده است. این مطالعه با استفاده از روش تحقیق تجربی و طراحی شبه تجربی انجام شد. جامعه آماری شامل کودکان ۷ تا ۱۲ سال در مدارس ابتدایی منطقه ای خاص بود. برای جمع آوری داده ها از ابزارهای مختلف از جمله پرسشنامه های استاندارد، آزمون های تحلیلی و مصاحبه های نیمه ساختاریافته استفاده شد. همچنین، یک برنامه آموزشی مبتنی بر هوش مصنوعی برای گروه آزمایش اجرا شد و گروه کنترل برنامه آموزشی سنتی را دریافت کرد. نتایج نشان داد که آموزش مبتنی بر هوش مصنوعی به طور معناداری بر مهارت های حل مسئله، تفکر انتقادی و خلاقیت کودکان تأثیر مثبت داشته است. همچنین، کودکان در گروه آزمایش نسبت به گروه کنترل از هویت قوی تری برخوردار بودند. این یافته ها نشان می دهد که یادگیری هوش مصنوعی می تواند بهبود قابل توجهی در این مهارت ها و جنبه های هویتی کودکان ایجاد کند. بر اساس نتایج تحقیق، پیشنهاد می شود که برنامه های آموزشی مبتنی بر هوش مصنوعی به طور گسترده تری در مدارس و محیط های آموزشی مورد استفاده قرار گیرد تا از مزایای آن بهره مند شوند.

پژوهش حاضر با هدف تعیین مؤلفه های اصلی شایستگی های حرفه ای تکنولوژیست های آموزشی دانشگاه فرهنگیان صورت گرفت. مسأله پژوهش، چیستی مؤلفه های اصلی شایستگی های حرفه ای تکنولوژیست های آموزشی دانشگاه فرهنگیان بود که به روش مرور نظام مند و با استفاده از پروتکل پریزما انجام شد و از بین 162 مقاله، تعداد 58 مقاله وارد پژوهش شد. معیارهای ورود مقاله ها به فرآیند، ارتباط کامل عنوان مقاله با موضوع شایستگی های تکنولوژیست آموزشی، جدید بودن سال انتشار، انتشار بین سال های 2025-2000، اعتبار نشریه و سایت نمایه شده، اعتبار و کافی بودن رفرنس مقاله، میزان ارجاع های داده شده به مقاله، استفاده از روش های صحیح پژوهشی و معیارهای خروج مقاله از فرآیند پژوهش، عدم ارتباط موضوعی، پایین بودن رتبه پژوهشی نشریه، در محدوده مورد نظر نبودن سال انتشار، تکراری بودن موضوع و محتوا، زبان های غیر از فارسی و انگلیسی و نامعتبر بودن روش پژوهش بود. کلمات کلیدی مورد استفاده تکنولوژیست، تکنولوژیست آموزشی، فناوری آموزشی، شایستگی ها و کلمات مرتبط بود. مقاله های پژوهشی منتشر شده در پایگاه های معتبر داخلی و خارجی مورد بررسی قرار گرفت. با مطالعه منابع، مقاله ها و کتب واحد تحلیل انتخاب و بررسی شد. محتوای متون مطالعه و کدگذاری گردید، کدها در مرحله اول کدگذاری تعداد 638 کد استخراج و در مرحله دوم، پس از طبقه بندی کدها تعداد 28 زیر مؤلفه و در مرحله سوم 17 مؤلفه اصلی الگو مشخص گردید. یافته ها نشان داد که مؤلفه های اصلی شامل شایستگی های مدیریتی، سازمانی، اخلاقی، همکاری، شناختی و ادراکی، علمی، تکنولوژیکی، کاربرد هوش مصنوعی در آموزش، طراحی آموزشی، طراحی محیط های یادگیری، طراحی و تولید محتوا، رسانه های آموزشی، ارزشیابی و بازخورد، آموزش از راه دور، حمایتی، کارآفرینی و بهبود عملکرد می باشد. پیشنهاد گردید این شایستگی ها برای تکنولوژیست های آموزشی و هم چنین دروس مرتبط با تکنولوژی آموزشی در دانشگاه فرهنگیان به کار گرفته شود.

یادگیری سیار به عنوان یک روش نوین آموزشی به سرعت در حال گسترش است و تأثیرات چشم گیری در بهبود فرآیندهای یادگیری دارد. این روش با استفاده از فناوری های موبایل، امکان یادگیری در هر زمان و مکان را فراهم کرده و به دلیل انعطاف پذیری و دسترسی آسان، به یکی از ابزارهای کلیدی در آموزش تبدیل شده است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل تحقیقاتِ نظام مند انجام شده در حوزه یادگیری سیار بر اساس موضوعات و حوزه های طبقه بندی است. این پژوهش با استفاده از روش مرور نظام مند به بررسی 78 مقاله منتشرشده در پایگاه های داده های معتبر علمی مانند Scopus، ScienceDirect، Eric و Google Scholar پرداخته است. پس از غربالگری، 17 مقاله مرتبط با معیارهای پژوهش جهت تحلیل عمیق انتخاب شدند. یافته های این مطالعه نشان می دهد که یادگیری موبایلی می تواند فرصتی مؤثر برای ارتقای تجربه های یادگیری فراهم آورد، به ویژه از طریق استفاده از فناوری های نوین مانند واقعیت افزوده و اپلیکیشن های موبایلی که تعاملات یادگیری را غنی تر می کنند. علاوه بر این، جنبه های خودمختاری و همکاری در یادگیری موبایلی به طور چشمگیری بر فرآیند یادگیری تأثیر می گذارند و به یادگیرندگان این امکان را می دهند که به شیوه های مستقل و گروهی مهارت های خود را ارتقا دهند. همچنین، مشکلات و چالش های مرتبط با استفاده از فناوری های موبایلی در آموزش، از جمله مسائل دسترسی و تعاملات اجتماعی، نیاز به راهکارهای نوآورانه برای بهبود استفاده از این فناوری ها را برجسته می کند.

پژوهش حاضر با هدف طراحی، اعتباریابی و بررسی اثربخشی آموزش درس مطالعات اجتماعی مبتنی بر رویکرد فهم قرآن بر سازگاری اجتماعی دانش آموزان دختر پایه سوم ابتدائی انجام شد. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، شبه آزمایشی با طرح پیش آزمون–پس آزمون همراه با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل کلیه دانش آموزان دختر پایه سوم ابتدائی شهر تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۴–۱۴۰۳ بود. از میان آن ها ۳۰ نفر به روش نمونه گیری در دسترس انتخاب و در دو گروه آزمایش و کنترل قرار گرفتند. ابزار گردآوری داده ها پرسشنامه سازگاری اجتماعی دخانچی (۱۳۷۷) بود که پایایی قابل قبولی با آلفای کرونباخ 79/0 داشت. گروه آزمایش طی ۱۰ جلسه ۵۰ دقیقه ای بر اساس بسته آموزشی مطالعات اجتماعی طراحی شده مورد آموزش قرار گرفت. در حالی که گروه کنترل همان درس را به شیوه متداول فرا گرفت. داده ها با استفاده از نرم افزار spss و روش تحلیل کوواریانس مورد بررسی قرار گرفت. یافته ها نشان داد گروه آزمایش در مؤلفه ی سازگاری اجتماعی ارتقای قابل توجهی داشته است. این نتایج اثربخشی مثبت آموزش فهم قرآن را تأیید کرده و نشان می دهد که این رویکرد می تواند مهارت های اجتماعی از جمله سازگاری روان شناختی دانش آموزان را در محیط مدرسه ارتقا دهد.

هدف این پژوهش، بررسی اثربخشی الگوی سنجش برخط مبتنی بر نظریه ارتباط گرایی در ارتقای یادگیری عمیق دانش آموزان در محیط های آموزش مجازی بود. پژوهش حاضر با طرح شبه آزمایشی پیش آزمون-پس آزمون با گروه گواه اجرا شد که در آن ۴۰ دانش آموز پایه هفتم به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل قرار گرفتند. گروه آزمایش تحت تاثیر الگوی سنجش برخط قرار گرفتند و در نهایت عملکرد و میانگین نمرات آنها در پس آزمون مورد بررسی قرار گرفت. ابزارهای پژوهش شامل آزمون عملکردی و پرسشنامه یادگیری عمیق بودند که روایی و پایایی آن ها پیش تر تأیید شده بود. داده های کمّی با استفاده از آزمون کوواریانس تحلیل شدند و بخش کیفی که مربوط به طراحی الگوی سنجش برخط بود، با تحلیل مصاحبه های نیمه ساختاریافته با خبرگان آموزشی انجام گرفت. نتایج نشان دادند که میانگین نمرات گروه آزمایش به طور معناداری بالاتر از گروه کنترل بود (73/13 در برابر 96/10) و ضریب اثر بالا (566/0) اثربخشی مدل را تأیید کرد. همچنین تحلیل کیفی داده ها، منجر به طراحی الگویی با چهار مؤلفه «مربی»، «فراگیر»، «روش ها» و «ابزارها» شد که تعامل میان آن ها یادگیری فرایندی را در حین سنجش ارتقاء می داد. انطباق الگوی طراحی شده با ابعاد یادگیری معنادار طبقه بندی فینک نیز مورد تأیید قرار گرفت. نظر سنجی دانش آموزان، نشان ازواقع گرایانه و منصفانه بودن نمره های کسب شده داشت. یافته ها مؤید آن است که مدل پیشنهادی با بازتعریف نقش های سنتی سنجش، می تواند مبنایی برای تحول در آموزش الکترونیکی و تحقق «سنجش به مثابه یادگیری» باشدکه مهم ترین مشخصه آن، همزمانی فرایند سنجش و تدریس است.

هدف از این پژوهش ارائه مدلی برای آموزش مجازی دوره ابتدایی با استفاده از روش پژوهش ترکیبی بود. جامعه پژوهش شامل معلمان شاغل مقطع ابتدایی بود. در مرحله کیفی،20 نفر با روش نمونه گیری هدفمند انتخاب شدند و در بخش کمّی 367 نفر در پژوهش شرکت کردند. ابزار پژوهش مصاحبه نیمه ساختاریافته و پرسشنامه بود. تحلیل مصاحبه ها با استفاده از روش استراس- کوربین و آزمون مدل، از طریق مدل یابی معادلات ساختاری انجام شد. عوامل علّی مدل عبارت هستند از: خلاء تئوریک، فقدان شایستگی های دیجیتال، وابستگی به الگوهای رایج. و عوامل مداخله گر: مشکلات زیرساختی، سخت افزاری و فنی، ساختار سنتی نظام آموزشی و پشتیبانی مدیران از معلمان. عوامل زمینه ای: همکاری، همفکری و هم افزایی بین معلمان، تدریس در کلاس شیشه ای، تدریس در مقابل آئینه، فضای آموزشی پرفشار و پرکار، تداخل کار و خانواده، فراخنای توجه شاگردان در فضای مجازی و نقش چندگانه والدین. راهبردها: تأکید بر محتوای معلم ساخته، دسترسی بیشتر به معلم و محتوا، عدالت توجه، سبک سازی تدریس، برپایی نمایشگاه دائمی و همگانی فعالیتها، زیباسازی فضای آموزش مجازی، گروه بندی، مدیریت اقتضایی فضای آموزشی مجازی. پیامدها: کاهش کیفیت فرایند یاددهی- یادگیری، کاهش اقتدار معلم، کاهش اعتبار ارزشیابی، کاهش روابط عاطفی- اجتماعی، کاهش اعتماد به نفس و افزایش وابستگی شاگردان، خستگی از آموزش مجازی، افزایش دانش و مهارت دیجیتال، تقویت مهارت تدریس توضیحی و افزایش فعالیت های عملی. «بازتولید راهبرد آموزشی مستقیم» به عنوان پدیده مرکزی انتخاب شد. همچنین تحلیل کمّی نشان داد که مدل از برازش مناسب و قابل قبول با داده ها برخوردار است. عمده ترین پیشنهاد تأکید بر «رویکرد تلفیقی کم اثر» با شرایط خاص نظام آموزشی ایران است.

زمینه و هدف: پژوهش حاضر با هدف طراحی و اعتباریابی الگوی مفهومی محیط یادگیری فیلم آموزشی تعاملی ویژه دوره اول ابتدایی و با تأکید بر هم افزایی بینارشته ای میان حوزه های تکنولوژی آموزشی، روایت شناسی، مطالعات سینمایی و روان شناسی یادگیری انجام شد. روش: از نوع آمیخته اکتشافی (طرح تدوین مدل) بود. در مرحله کیفی، مؤلفه های بنیادین الگو از طریق استخراج مولفه ها از منابع کتابخانه ای، در ترکیب با داده های حاصل از 18 مصاحبه ی عمیق با خبرگان و صاحب نظران شناسایی شد. در مرحله کمی با مشارکت ۲۸ متخصص اعتباریابی صورت پذیرفته است. یافته ها: استخراج ۱۰ مؤلفه اصلی شامل «مخاطب-مؤلف»، «فیلمِ یادگیرنده»، «راوی یار (معلم)»، «تعامل»، «روایت جایگزین»، «صنایع بیان»، «درگیرسازی»، «ارزشیابی پنهان»، «کتابخانه ویدیویی منبع باز» و «پشتیبانی» بود. در مرحله کمی و به منظور سنجش اعتبار درونی الگو، پرسشنامه ای محقق ساخته در اختیار ۲۸ نفر از متخصصان قرار گرفت. تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از شاخص های نسبت روایی محتوا CVR، در بازه ۰.۸۰ تا ۱.۰۰ و شاخص روایی محتوا CVI، در بازه ۰.۹۰ تا ۱.۰۰ نشان دهنده روایی مؤلفه ها بود. همچنین نتایج آزمون تی تک نمونه ای با میانگین های بین ۴.۰۶ تا ۴.۲۸ و سطح معناداری بالا P<0.01، بر انسجام ساختاری و کفایت نظری الگوی پیشنهادی صحه گذاشت. نتیجه گیری: الگوی مفهومی پیشنهادی، با اتکا بر عاملیت یادگیرنده و روایت تعاملی و تلفیق مؤلفه های شناختی، مشارکتی و زیباشناختی، می تواند فیلم آموزشی تعاملی داستان محور را به عنوان یک محیط یادگیری غنی شده و معناساز صورت بندی کند. این الگو فراتر از یک الگوی تولید محتوا، چارچوبی بینارشته ای برای بازاندیشی در یادگیری دیجیتال ارائه می دهد که بر خلق تجربه های روایی فعال و نقش آفرینی یادگیرنده در ساخت دانش تأکید دارد.