حمیدرضا مقامی

زمینه و هدف: انگیزه پیشرفت تحصیلی و خودکارآمدی، دو عامل حیاتی در موفّقیّت تحصیلی دانش آموزان به شمار می روند. انگیزه پیشرفت، نیرویی است که دانش آموزان را به سوی یادگیری و کسب موفّقیّت سوق می دهد، درحالی که خودکارآمدی، باور آن ها به توانایی هایشان را تقویّت می کند. پژوهش حاضر، با هدف بررسیِ تأثیرِ سیستمِ تدریسِ خصوصیِ هوشمندِ شخصی سازی شده (ITS) بر انگیزه پیشرفت و خودکارآمدی تحصیلی دانش آموزان پایه هفتم، انجام شده است. روش ها : این مطالعه، از روش شبه آزمایشی با طرح پیش آزمون_پس آزمون و گروه کنترل بهره گرفته و جامعه آماری آن شامل دانش آموزان پایه هفتم یک مدرسه منتخب بوده است. نمونه گیری به روش تصادفی انجام شد و ۶۰ دانش آموز به دو گروه آزمایش و کنترل تقسیم شدند. ابزارهای گردآوری داده شامل پرسشنامه های استاندارد انگیزه تحصیلی (1981،1980) و خودکارآمدی تحصیلی جینگ و مورگان (1999) بود. یافته ها: تحلیل داده ها با استفاده از آزمون تحلیل کوواریانس، انجام شد. نتایج پژوهش نشان داد که استفاده از ITS تأثیر معناداری بر افزایش انگیزش پیشرفت و خودکارآمدی تحصیلی دانش آموزان دارد. دانش آموزانی که از این سیستم استفاده کردند، نسبت به گروه کنترل پیشرفت قابل توجّهی در ابعاد انگیزشی و خودکارآمدی نشان دادند. این یافته ها، با نظریه های آموزشی همسو بوده و بیانگر آن است که آموزش های شخصی سازی شده همراه با بازخوردهای آنی می توانند، حس توانمندی و اعتمادبه نفس دانش آموزان را تقویّت نمایند. نتیجه گیری: با توجه به نتایج حاصل از این پژوهش، استفاده از سیستم تدریس خصوصی هوشمند، تاثیر معناداری بر انگیزه پیشرفت تحصیلی و خودکارآمدی تحصیلی دانش آموزان دارد. پیشنهاد می شود در طراحی و پیاده سازی سیستم های تدریس خصوصی هوشمند، به ارائه بازخورد سازنده و شخصی سازی شده، استفاده از تکنیک های گیمیفیکیشن و ایجاد محیط های یادگیری تعاملی توجه ویژه ای شود.

پژوهش حاضر با هدف تعیین مؤلفه های اصلی شایستگی های حرفه ای تکنولوژیست های آموزشی دانشگاه فرهنگیان صورت گرفت. مسأله پژوهش، چیستی مؤلفه های اصلی شایستگی های حرفه ای تکنولوژیست های آموزشی دانشگاه فرهنگیان بود که به روش مرور نظام مند و با استفاده از پروتکل پریزما انجام شد و از بین 162 مقاله، تعداد 58 مقاله وارد پژوهش شد. معیارهای ورود مقاله ها به فرآیند، ارتباط کامل عنوان مقاله با موضوع شایستگی های تکنولوژیست آموزشی، جدید بودن سال انتشار، انتشار بین سال های 2025-2000، اعتبار نشریه و سایت نمایه شده، اعتبار و کافی بودن رفرنس مقاله، میزان ارجاع های داده شده به مقاله، استفاده از روش های صحیح پژوهشی و معیارهای خروج مقاله از فرآیند پژوهش، عدم ارتباط موضوعی، پایین بودن رتبه پژوهشی نشریه، در محدوده مورد نظر نبودن سال انتشار، تکراری بودن موضوع و محتوا، زبان های غیر از فارسی و انگلیسی و نامعتبر بودن روش پژوهش بود. کلمات کلیدی مورد استفاده تکنولوژیست، تکنولوژیست آموزشی، فناوری آموزشی، شایستگی ها و کلمات مرتبط بود. مقاله های پژوهشی منتشر شده در پایگاه های معتبر داخلی و خارجی مورد بررسی قرار گرفت. با مطالعه منابع، مقاله ها و کتب واحد تحلیل انتخاب و بررسی شد. محتوای متون مطالعه و کدگذاری گردید، کدها در مرحله اول کدگذاری تعداد 638 کد استخراج و در مرحله دوم، پس از طبقه بندی کدها تعداد 28 زیر مؤلفه و در مرحله سوم 17 مؤلفه اصلی الگو مشخص گردید. یافته ها نشان داد که مؤلفه های اصلی شامل شایستگی های مدیریتی، سازمانی، اخلاقی، همکاری، شناختی و ادراکی، علمی، تکنولوژیکی، کاربرد هوش مصنوعی در آموزش، طراحی آموزشی، طراحی محیط های یادگیری، طراحی و تولید محتوا، رسانه های آموزشی، ارزشیابی و بازخورد، آموزش از راه دور، حمایتی، کارآفرینی و بهبود عملکرد می باشد. پیشنهاد گردید این شایستگی ها برای تکنولوژیست های آموزشی و هم چنین دروس مرتبط با تکنولوژی آموزشی در دانشگاه فرهنگیان به کار گرفته شود.

یادگیری سیار به عنوان یک روش نوین آموزشی به سرعت در حال گسترش است و تأثیرات چشم گیری در بهبود فرآیندهای یادگیری دارد. این روش با استفاده از فناوری های موبایل، امکان یادگیری در هر زمان و مکان را فراهم کرده و به دلیل انعطاف پذیری و دسترسی آسان، به یکی از ابزارهای کلیدی در آموزش تبدیل شده است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل تحقیقاتِ نظام مند انجام شده در حوزه یادگیری سیار بر اساس موضوعات و حوزه های طبقه بندی است. این پژوهش با استفاده از روش مرور نظام مند به بررسی 78 مقاله منتشرشده در پایگاه های داده های معتبر علمی مانند Scopus، ScienceDirect، Eric و Google Scholar پرداخته است. پس از غربالگری، 17 مقاله مرتبط با معیارهای پژوهش جهت تحلیل عمیق انتخاب شدند. یافته های این مطالعه نشان می دهد که یادگیری موبایلی می تواند فرصتی مؤثر برای ارتقای تجربه های یادگیری فراهم آورد، به ویژه از طریق استفاده از فناوری های نوین مانند واقعیت افزوده و اپلیکیشن های موبایلی که تعاملات یادگیری را غنی تر می کنند. علاوه بر این، جنبه های خودمختاری و همکاری در یادگیری موبایلی به طور چشمگیری بر فرآیند یادگیری تأثیر می گذارند و به یادگیرندگان این امکان را می دهند که به شیوه های مستقل و گروهی مهارت های خود را ارتقا دهند. همچنین، مشکلات و چالش های مرتبط با استفاده از فناوری های موبایلی در آموزش، از جمله مسائل دسترسی و تعاملات اجتماعی، نیاز به راهکارهای نوآورانه برای بهبود استفاده از این فناوری ها را برجسته می کند.

محیط های یادگیری الکترونیکی تکلیف محور، به دلیل ظرفیت بالای خود در ارتقای یادگیری فعال و تعاملی، مورد توجه روزافزون محققان و طراحان آموزشی قرار گرفته اند. با این حال، فقدان یک الگوی مفهومی جامع و مبتنی بر شواهد، چالش هایی را در طراحی و پیاده سازی مؤثر این محیط ها ایجاد کرده است. این پژوهش با هدف تدوین الگوی مفهومی برای محیط های یادگیری الکترونیکی تکلیف محور بر اساس مدل C/ID 4 انجام شده است. پژوهش حاضر شامل مرور نظام مند مقالات منتشرشده در پایگاه های معتبر مانند Scopus، ERIC، Science Direct و Google Scholar بین سال های ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۴ است. پس از غربالگری، ۱۴ مقاله که با معیارهای پژوهش همخوانی داشتند، یافته های پژوهش نشان داد که محیط های یادگیری تکلیف محور عملکرد یادگیرندگان را در ابعاد شناختی، روانی-حرکتی و انگیزشی بهبود می بخشند. استفاده از هوش مصنوعی انطباقی برای بازخورد شخصی سازی شده، واقعیت مجازی برای شبیه سازی تکالیف پیچیده و تحلیل یادگیری برای درک فرایندهای شناختی، نقش مهمی در بهینه سازی تجربه آموزشی دارند. مدل 4C/ID با ارائه اطلاعات حمایتی، روش کاری، تمرین های جزء-وظایف و طراحی تکالیف تدریجی، بار شناختی را کنترل کرده و یادگیری را مؤثرتر می کند. الگوی پیشنهادی می تواند اثربخشی یادگیری را افزایش داده، خودکارآمدی را بهبود بخشد و انتقال دانش را تسهیل کند.

پژوهش حاضر با هدف طراحی، اعتباریابی و بررسی اثربخشی آموزش درس مطالعات اجتماعی مبتنی بر رویکرد فهم قرآن بر سازگاری اجتماعی دانش آموزان دختر پایه سوم ابتدائی انجام شد. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، شبه آزمایشی با طرح پیش آزمون–پس آزمون همراه با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل کلیه دانش آموزان دختر پایه سوم ابتدائی شهر تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۴–۱۴۰۳ بود. از میان آن ها ۳۰ نفر به روش نمونه گیری در دسترس انتخاب و در دو گروه آزمایش و کنترل قرار گرفتند. ابزار گردآوری داده ها پرسشنامه سازگاری اجتماعی دخانچی (۱۳۷۷) بود که پایایی قابل قبولی با آلفای کرونباخ 79/0 داشت. گروه آزمایش طی ۱۰ جلسه ۵۰ دقیقه ای بر اساس بسته آموزشی مطالعات اجتماعی طراحی شده مورد آموزش قرار گرفت. در حالی که گروه کنترل همان درس را به شیوه متداول فرا گرفت. داده ها با استفاده از نرم افزار spss و روش تحلیل کوواریانس مورد بررسی قرار گرفت. یافته ها نشان داد گروه آزمایش در مؤلفه ی سازگاری اجتماعی ارتقای قابل توجهی داشته است. این نتایج اثربخشی مثبت آموزش فهم قرآن را تأیید کرده و نشان می دهد که این رویکرد می تواند مهارت های اجتماعی از جمله سازگاری روان شناختی دانش آموزان را در محیط مدرسه ارتقا دهد.