پریسا شاد قزوینی

حق مالکیت فکری (Intellectual Property Rights/IPR)، به صاحبانش اجازه بهره وری از فعالیت هایشان را می دهد. این حق، سده ها مورد خوانش قرار گرفته، اما همیشه موفق نبوده است. این مقاله، با مطالعه تطبیقیِ حق مالکیت فکری هنرمندان ایران و هند، به مقایسه سطح آگاهی و اطلاع رسانی در دسته بندی آموزشی و غیرآموزشی می پردازد. دو کشور، با تجربه تحولات نوین اجتماعی، مشابهت های فرهنگی، نتایج یکسانی در حوزه IPR نداشته اند. پرسش اصلی این است: هنرمندانِ دو کشور در مورد حمایتِ IPR در چه جایگاهی قرار دارند؟ سطح و نحوه اطلاع رسانی و آموزش چگونه موجب موفقیت یا عدم آن شده است؟ فرض آن است که تقویت اطلاع رسانی و آموزش، موجب تفاوت در موفقیت کشورها با شرایط مشابه می شود. مقاله تحلیلی-تطبیقی، جمع آوری داده ها به شیوه پیمایشی، ابزار پژوهش پرسشنامه و جامعه آماری هنرمندان تجسمی 60-20 ساله در ایران و هند است که به روش نمونه گیری در دسترس 120 نفر قرار داده شد. بنابر یافته ها، علی رغم مشابهت ها، دو کشور در حوزه IPR مشابه عمل نکرده و هند به واسطه آموزش و اطلاع رسانی، مدیریت بهتری در اجرای این قانون داشته است. آگاهی جامعه نسبت به IPR، باعث می شود اثر هنری به عنوان یک کالای ارزشمند قلمداد شود و مورد محافظت قانون قرارگیرد.

زشتی در امور مختلف، دارای کیفیتی واحد نیست؛ اومبرتو اکو زشتی را به سه دسته تقسیم بندی کرده است: زشتیِ فی نفسه، صوری و هنری. زشتیِ فی نفسه نوعی زشتی جهان شمول مانند زشتی موجود در لاشه است؛ زشتی صوری نقص ظاهری را نمایش می دهد و زشتی هنری، بازنمود زیبا از مفهوم زشتی است. هدف این نوشتار بازنگری مفهوم زشتی در دو نگاره از شاهنامه طهماسبی به جهت تأکید بر اصول اخلاقی و نحوه نمایش آن است که با در نظر گرفتن زشتی هنری از نگاه اکو مورد تحلیل قرار گرفته اند. این مقاله در جستجوی یافتن وجوه بصری و درک فضای حاکم بر این دو نگاره برای تحلیل زشتیِ به تصویر درآمده در آن ها از نظر صورت و معناست. بخش بصری به نحوه نمایش فرهنگ رایج برای ترسیم زشتی در نگارگری و بخش معنایی به متن روایت داستانی شاهنامه فردوسی می پردازد. این مقاله به شیوه توصیفی- تحلیلی با استفاده از اسناد تصویری و کتابخانه ای زیباشناسی زشتی موجود در دو نگاره منتخب را مورد بررسی قرار داده است. جامعه آماری نگاره ها با محوریت ترسیم زشتی در شاهنامه های مصور است که در این نوشتار دو نمونه منتخب با موضوع زشتی، موجود در شاهنامه طهماسبی است. همسو با اهداف مقاله، سؤالات پژوهشی این متن عبارتند از: ۱. امر زشت در نگاره های منتخب از شاهنامه طهماسبی بیانگر چه ویژگی های بصری است؟ ۲. بازنمود زشتی هنری از منظر اومبرتو اکو در این نگاره ها به چه صورت هایی نمود یافته است؟ براساس یافته های این پژوهش زشتی ها در شاهنامه طهماسبی اگر چه طبق فرهنگ بصری غالب دوره ایجادشان جزء عناصر زشت قلمداد می شوند اما با زاویه دید اومبرتو اکو در دسته زشتی هنری قرار می گیرند؛ زشتی ها، با نحوه ترسیم به صورت زیبا و تحسین برانگیز به تصویر درآمده اند.

با تفکیک نقد هنری و تاریخ هنر از یکدیگر، نقد هنری در دوران معاصر در سایه ی رویکردها در پارادایم های مختلف رشد نموده و با نظریه ها و روش ها در علوم انسانی پیوند یافته است. عدم وجود دستگاه نظری در نقد هنری، بر ضرورت تقاضا برای بهره گیری از رویکرد ها در منابع فلسفی بومی تأکید می نماید. کتب فلسفی صدرا که تحت الگویی پژوهشی، آغاز و انجام نفس را در حرکت ذاتیه ی جوهریه در چهار سفر توضیح می دهد، پیوندی است میان روش عقلانی و سلوک عرفانی، در معرفت شناسی صدرا و نمونه ی مناسبی جهت رفع این نیاز می باشد. هدف پژوهش حاضر نیز ارائه ی یک مدل علمی از نقد هنری (نقاشی) است که در آن اثر هنری (نقاشی) حرکت در جوهر را از محسوس به معقول و از کثرت به وحدت در بستر نقد آغاز نموده و در نهایت مورد ارزیابی در فرم و محتوا قرار می گیرد. پژوهش حاضر به چگونگی استخراج الگوی نقد ارزیابانه ی برون نگر از آراء صدرا در اسفار اربعه، خواهد پرداخت. پژوهش کیفی حاضر با استفاده از روش توصیفی تحلیلی و با بهره گیری از منابع کتابخانه ای به انجام رسیده است. الگوی نقد نقاشی (ارزیابانه ی برون نگر) بر مبنای الگوی پژوهشی صدرا، در مرحله ی اول (امور عامه) به تشریح ماهیت کلی ذاتی و عرضی و نیز علل ناقصه و در مرحله ی دوم مطابق با سفر دوم (علم طبیعی)، به مقولات کَم، کیف، وَضع، اَین، مَتی، ملک، اَن یفعل، اَن ینفعل در اثر نقاشی پرداخته و در مرحله ی سوم به تحلیل دستاورد های مراحل پیشین و حصول علم و ایجاد و انشاء ماهیت به نحو قیام صدوری با حصول به «فرضیه ی وحدت بخش» و کشف «غایت» در اثر می پردازد. در مرحله ی چهارم به ارزیابی اثر در ارتباط با فرضیه ی وحدت بخش و غایت پرداخته و هر آنچه در اثر دارای ارزش است آشکار شده و به این ترتیب، ارزش دریافتی مخاطب با ارزش دستاوردی اثر، برابر یا نزدیک خواهد شد.