محمدرئوف حیدری فر

زمینه و هدف: تغییر حجم و کیفیت منابع آبی در خاورمیانه سبب بروز تنش های سیاسی و نظامی می شود. این پژوهش به دنبال ارزیابی نقش کم آبی بر تنش های ژئوپلیتیکی ایران با همسایگان می باشد.   روش شناسی : داده های پژوهش حاصل مطالعات کتابخانه ای و میدانی با نظرسنجی از 21 کارشناس آشنا به امور هیدرولوژی و علوم سیاسی می باشد. ارزیابی پرسشنامه های پژوهش به کمک روش های مدیریتی تاپسیس و تحلیل سلسله مراتبی و هم چنین روش سناریونویسی در نرم افزارهای اکسپرت چویز، اکسل و سناریوویزارد می باشد. نتایج و یافته ها : نتایج  پژوهش حاکی از آن است که براساس روش تاپسیس، حوضه هیرمند با مقدار 91/0  کمترین فاصله را تا راه حل ایده آل دارد و بیانگر آن است این حوضه پرتنش ترین حوضه در حال حاضر و احتمالاً در شرایط مشابه در آینده خواهد بود. هم چنین آینده پروژه های سد سازی ترکیه به احتمال 67% در حالت قابل باور، منجر به وقوع جنگ میان کشورهای درگیر پروژه گاپ خواهد شد که تبعات امنیتی را برای مناطق شرقی ترکیه، عراق، سوریه و مناطق جنوب غرب ایران به همراه دارد و آینده ای پر از تنش برای آن تصور می شود. در بعد مدیریت داخلی نیز علاوه بر تغییرات اقلیمی عوامل داخلی چون  مسائل اقتصادی(سرمایه و تکنولوژی)، مدیریت و سیاست گذاری های نادرست بر تاثیرات کمبود منابع آب در کشور دامن زده است.

مسئله ساماندهی فضای شهری و توسعه پایدار در محلات حاشیه نشین، یکی از چالش های اساسی مدیریت شهری در شهرهای بزرگ است. بر اساس آخرین سرشماری در سال 1395، بیش از یک سوم جمعیت کرمانشاه در مناطق حاشیه نشین سکونت دارند که این امر نشان دهنده نبود یک مدل یکپارچه برای پاسخ گویی به نارضایتی های ناشی از سیاست های شهری است. این مقاله بر اساس روش تحقیق تجربی (آزمایشی) به بررسی وضعیت سکونت گاه های غیررسمی در شهر کرمانشاه از دیدگاه دو گروه جامعه آماری شهروندان حاشیه نشین و کارشناسان که به صورت تصادفی ساده انتخاب شده است، می پردازد. مهم ترین سکونت گاه های غیررسمی در این شهر شامل شهرک های دولت آباد، جعفرآباد و حکمت آباد هستند که از منظر بصری و زیرساختی در وضعیت نامساعدی قرار دارند. پژوهش حاضر با بهره گیری از روش تحلیل سلسله مراتبی و نظرسنجی از دو گروه (نخبگان و ساکنان محلات حاشیه نشین)، عوامل مؤثر بر شرایط این مناطق را تحلیل کرده است. پرسش نامه ها بر اساس مقیاس لیکرت و ساعتی تنظیم شده و پایایی و روایی آن ها از طریق آزمون های آلفای کرونباخ و آزمون نسب روایی محتوا (CVR) تأیید شده است. تحلیل داده ها با استفاده از آزمون های آماری تی تست، لون، ویلکاکسون و تحلیل سلسله مراتبی (AHP) صورت گرفته است. نتایج نشان می دهد که مشکلات بصری، از جمله فرسودگی ابنیه، کیفیت پایین مصالح ساختمانی و معابر غیر استاندارد، از مهم ترین ویژگی های سکونت گاه های غیررسمی کرمانشاه به شمار می آید. همچنین، عوامل اقتصادی نظیر درآمد پایین و فقدان زیرساخت های مناسب، نقش قابل توجهی در بروز مشکلات این مناطق ایفا می کنند. بر اساس یافته ها، پیشنهادهایی برای بهبود کیفیت زندگی ساکنان این مناطق ارائه می شود که شامل بهسازی بصری محلات، ارتقای زیرساخت ها، افزایش امنیت اجتماعی، توانمندسازی اقتصادی و مشارکت شهروندان در فرآیند تصمیم گیری های شهری است. این پژوهش بر اهمیت توجه به ویژگی های اجتماعی و اقتصادی در ساماندهی سکونت گاه های غیررسمی تأکید می کند و راهکارهایی برای توسعه پایدار این محلات در چارچوب برنامه های شهری به منظور بهبود شرایط زندگی ساکنان ارائه می دهد.

آسیای جنوبی به دلیل تمرکز جمعیتی بالا، حضور قدرت های هسته ای، رقابت های اقتصادی و نظامی، و موقعیت راهبردی در اقیانوس هند، یکی از مهم ترین کانون های ژئوپلیتیک جهان معاصر است. ترتیب بندی قدرت در این منطقه، که بر اساس سنجش های کمی با غلبه ساختاری[1] هند مشخص می شود، بصورت طبیعی فشاری ساختاری را بر بازیگران منطقه ای اطراف، از جمله ایران، تحمیل می کند. رابطه ایران و هند بر سر کریدورهای ترانزیتی شمال-جنوب (INSTC) یک پارادوکس است:  این دو کشور در این کریدورها شریک ژئواکونومیک هستند اما در عین حال رقیب ژئوپلیتیک. در حالی که هر دو کشور برای توسعه کریدورها و دسترسی به آسیای مرکزی، یک همبستگی منافع حیاتی دارند، غلبه ساختاری هند در منطقه باعث می شود ایران در موضع پایین تری قرار گیرد. این فشار ساختاری فراتر از کریدورها، شامل رقابت بر سر نفوذ ژئوپلیتیک در کشورهای همسایه و کسب سهم از بازارها و ترانزیت منطقه ای است. بنابراین ایران نیازمند مدیریت راهبردی و فعالانه در مواجهه با این نابرابری قدرت منطقه ای در ابعاد ژئواکونومیک و ژئوپلیتیک است؛ به گونه ای که ضمن حفظ همکاری های حیاتی، استقلال عمل و جایگاه منطقه ای خود را تضمین نماید. لذا، این پژوهش به دنبال ارزیابی کمی سلسله مراتب ژئوپلیتیکی[2] در منطقه آسیای جنوبی و تبیین راهبردی است که ایران برای پاسخ به این فشار ساختاری منطقه ای انتخاب می کند. نوآوری اصلی پژوهش، تبیین این راهبرد ترکیبی در قالب سه سناریوی عملیاتی وابسته به یکدیگر است: ۱. سناریوی تعامل ژئواکونومیک فعال و اولویت بندی هند (با هدف غلبه بر ضعف های داخلی) ۲. سناریوی موازنه سازی غیرمستقیم فرامنطقه ای (برای مقابله با فشار ساختاری) ۳. سناریوی مدیریت مخاطرات و امنیت سازی مرز های شرقی (اولویت دهی به پاکستان). در نتیجه، توصیه های سیاست گذاری، اولویت قائل شدن برای هند در سطح اقتصادی و پاکستان در سطح امنیتی را توجیه می کنند.

امنیت ملی در توانایی یک کشور در دفع تهدیدهای خارجی ضد حیات سیاسی یا منافع ملی خود نمود می یابد؛ بنابراین، امنیت ملی هدف و استراتژی روش حفظ آن است. منظور از استراتژی امنیت ملی، سیاستها و الگوهایی است که از طریق آن، کشور درصدد فراهم آوردن شرایط لازم برای تأمین امنیت ملی خود می باشد. هدف از تحقیق حاضر بررسی ضرورت توجه به مخاطرات محیطی در استراتژی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران بوده است. این تحقیق به روش توصیفی تحلیلی و با مطالعات کتابخانه ای انجام شده است. فرضیه پژوهش این است که مخاطرات محیطی و مخصوصاً مخاطرات انسانی و آسیب هابی اجتماعی در استراتژی امنیت ملی جمهوری اسلامی مورد غفلت واقع شده است. نتایج نشان می دهد که مخاطراتی همچون مخاطرات محیطی، مخاطرات داخلی و خارجی، مخاطرات انسانی، مخاطرات منابع و مخاطرات سایبری و شبکه اجتماعی بیشترین مخاطراتی هستند که می توانند در استراتژی امنیت ملی نقش داشته باشند. قطعاً توجه و برنامه ریزی و اجرای سیاست های نظارت، دربرگیری، حفاظت، کاهش و مقابله با طیف وسیعی از مخاطرات محیطی به افزایش امنیت ملی خواهد انجامید و زمینه افزایش توسعه و پیشرفت کشور را به دنبال خواهد داشت که این وظیفه و این امر مهم باید در تدوین استراتژی امنیت ملی مورد توجه قرار گیرد.

مهاجرت و پناهندگی موضوعی جهانی است که تبعات اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و امنیتی برای جامعه مقصد و مهاجران دارد. این پژوهش ورود، خروج و حضور اتباع عراقی و افغانی در استان های خراسان رضوی و کرمانشاه را بررسی می کند. داده ها شامل منابع کتابخانه ای و پرسشنامه میدانی از ۲۰ کارشناس و ۲۴۲ شهروند بود. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی با استفاده از استدلال استقرایی و آزمون تی مستقل است. نتایج نشان داد اتباع عراقی عمدتاً در دو دوره وارد ایران شده و پس از بازگشت به کشور خود، جمعیت محدود در کرمانشاه ذوب شده اند؛ در حالی که در خراسان رضوی، اتباع افغانی در چهار دوره به طور تدریجی وارد شده و در شهرها و مهمان شهرها سکونت یافته اند. آزمون تی مستقل تفاوت معناداری در تأثیر اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و امنیتی-سیاسی اتباع بین دو استان نشان داد (p<0.05)، به طوری که تأثیرات در خراسان رضوی چشمگیرتر است. علل این تفاوت ها شامل پایان پناهندگی اتباع عراقی، محدودیت سکونت افغانی ها در کرمانشاه و حل شدن جمعیت عراقی در جامعه محلی است.