مدل فرایندی تفکر آینده نگر در نوجوانان 12- 16 ساله بر پایه نظریه داده بنیاد (مقاله پژوهشی حوزه)
درجه علمی: علمی-پژوهشی (حوزوی)
آرشیو
چکیده
پژوهش حاضر با هدف شناسایی مؤلفه های روان شناختی تأثیرگذار بر شکل گیری تفکر آینده نگر در نوجوانان و تدوین مدلی فرایندی در چارچوب نظریه داده بنیاد انجام شد. این مطالعه از نوع کیفی بوده و با استفاده از رویکرد نظام مند استراوس و کوربین طراحی گردید. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۱۷ نوجوان ۱۲ ۱۶ ساله در بستر کانون های فرهنگی قم گردآوری شد. مشارکت کنندگان با روش نمونه گیری نظریه ای و بر اساس اصل اشباع نظری انتخاب شدند. تحلیل داده ها در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی انجام شد و اعتبار یافته ها از طریق تطبیق با اعضا و ممیزی توسط همکاران تأیید گردید. نتایج نشان داد تفکر آینده نگر بر پایه سه دسته عامل شکل می گیرد: عوامل تعاملی (نقش محیط، تجارب زیسته، نیازها)، عوامل شناختی (توانمندی های شناختی، باورها) و عوامل انگیزشی (انگیزه ها و تمایلات، ملاک ها و ارزش ها). مقوله «آرزومداری» به عنوان پدیده مرکزی (مقوله هسته) در مدل استخراج شد. مدل پارادایمی حاصل، با ترسیم شرایط علّی (ارزش ها و ملاک ها، نیاز ها و انگیزه ها)، زمینه ای (محیط و تجارب زیسته)، واسطه ای (توانمندی های شناختی باورها)، راهبرد (برنامه ریزی) و پیامدهای روان شناختی (تحقق انگیزه ها و برآورده شدن نیازها)، چارچوبی منسجم برای فهم سازوکارهای تفکر آینده نگر در نوجوانان ارائه می دهد. این مدل می تواند زمینه ساز مداخلات آموزشی و بالینی مبتنی بر آینده نگری در دوره نوجوانی باشد.A Process Model of Future-Oriented Thinking in Adolescents Aged 12-16 Based on Grounded Theory
This qualitative study aimed to identify the psychological components influencing the formation of future-oriented thinking in adolescents and to develop a process model using a grounded theory methodology, following the systematic approach of Strauss and Corbin. Data were collected through semi-structured interviews with 17 adolescents aged 12-16 at cultural centers in Qom. Participants were selected via theoretical sampling until theoretical saturation was achieved. Data analysis proceeded through open, axial, and selective coding phases, with the validity of findings established through member checking and peer audit. The results indicated that future-oriented thinking is shaped by three categories of factors: interactive (environmental role, lived experiences, needs), cognitive (cognitive capabilities, beliefs), and motivational (motives, preferences, criteria, values). The core category emerging from the analysis was "aspiration." The resulting paradigm model provides a coherent framework, outlining causal conditions (values, needs, motivations), contextual conditions (environment, lived experiences), intervening conditions (cognitive capabilities, beliefs), strategies (planning), and consequences (realization of motives, need fulfillment). This model can serve as a foundation for educational and clinical interventions focused on future orientation during adolescence.
تبلیغات
