پژوهش های سیاست اسلامی

پژوهش های سیاست اسلامی

پژوهش های سیاست اسلامی سال پنجم پاییز و زمستان 1396 شماره 12 (مقاله علمی وزارت علوم)

مقالات

۱.

اصل بقاء رویکرد رئالیستی در روابط بین الملل ازمنظر اندیشه اسلامی(مقاله علمی وزارت علوم)

کلید واژه ها: اصل بقاء رئالیسم دفاع تعاون حیات طیبه حفظ نظام و اسلام

حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۵۹۷ تعداد دانلود : ۲۸۹
اصل بقاء در رویکرد رئالیستی،پدیده ای نو به شمار می رود (تاریخچه)؛ اما مبانی، چرایی و نقد آن ازمنظر اندیشه اسلامی، موشکافانه حلاجی نشده است (پیشینه)! این رویکرد می تواند شامل دو زیرشاخه اساسی باشد: اول، ارزیابی مبنای داروینیستی اصل بقاء در نظریه رئالیستی؛ و دوم، ارزیابی تفاوت در مدلول «بقاء» در رویکرد اسلامی در یک طرف، و نظریه رئالیستی در طرف دیگر (مسئله). ازاین رو، پرسش اصلی این است که زیرساخت داروینیستی اصل بقاء چگونه در چهارچوبِ اندیشه اسلامی قابل تجزیه وتحلیل است (سؤال)؟ نوع متفاوت نگاه اسلام به موضوع بقاء و هدف از تشکیل نظام سیاسی، علت اساسی شکاف در رویکرد اسلامی و غربی درباره اصل بقاست (فرضیه). مقاله حاضر، با آشکار ساختن زیرساخت داروینیسم اجتماعی اصل بقاء در رویکرد بین المللی رئالیست ها، به نقد و ارزیابی آن ازمنظر اندیشه اسلامی می پردازد (هدف). این نوشتار، در چهارچوب مفهوم شالوده شکنی ژاک دریدا، خواهد کوشید از مفهوم بقاء، به عنوان یکی از اصلی ترین مفاهیم مطرح در تبیین به اصطلاح واقع گرایانه روابط بین الملل، ساختارشکنی کند و زمینه بازاندیشی در این اصل را فراهم سازد (روش)؛ و کشف نقاط اختلاف برانگیز در رویکرد اسلامی و غربی درباره اصل بقاء در روابط بین الملل از دستاوردهای مقاله است (یافته).
۲.

دگردوستی و سیاست: مطالعه ای تطبیقی بین جان رالز و شهید مطهری(مقاله علمی وزارت علوم)

کلید واژه ها: دگردوستی سیاست دیگری رالز مطهری اسلام و لیبرالیسم

حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۶۰۰ تعداد دانلود : ۲۳۸
دگردوستی با رواج ارزش های اومانیستی رنسانسی، در مغرب زمین به بوته فراموشی رفت و با گسترش حوزه نفوذ غرب، به شرق هم راه یافت (تاریخچه) و به همین نسبت، اصل و مقایسه آن با فرهنگ دیگر، مورد توجه جدی قرار نگرفت (پیشینه). حقوق فرد در اندیشه سیاسی، زمانی معنا می یابد که تصوری از دیگری نیز داشته باشیم. تعامل بین حقوق فرد و نیازهای دیگری تحت عنوان دگردوستی یا عبارات و واژه هایی با همین معنا و مفهوم ازسوی صاحبان اندیشه، بررسی و در پذیرش و رد آن، استدلال شده است (مسئله). بنابراین، در این مقاله پرسش مهم ناظر بر چگونگی نظر دو اندیشمند یعنی جان رالز و مرتضی مطهری درخصوص نقش دگردوستی در سیاست می باشد (سؤال). به نظر می رسد که بین دو اندیشمند، اختلاف نظر درباره نقش دگردوستی در سیاست جدی است (فرضیه). ازاین رو، غرض اصلی مقاله، فهم و تحلیل مفهوم دگردوستی و بیان ارتباط آن با سیاست نزد رالز و مطهری است (هدف). در این بررسی، یک مطالعه تطبیقی صورت خواهد گرفت که مبتنی بر داده های کتابخانه ای است و با تحلیل محتوا، نتایج مد نظر محقق خواهد شد (روش). رالز، دگردوستی را مانع عدالت سیاسی می داند؛ درحالی که مطهری، نه تنها آن را مانع عدالت سیاسی نمی داند، بلکه موجب قوام ارزش های انسانی می شمرد (یافته).
۳.

معیارهای عدالت سیاسی در اسلام: رویکردی انسان شناختی(مقاله علمی وزارت علوم)

کلید واژه ها: عدالت سیاسی ماهیت انسان حقوق و اسلام

حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۴۵ تعداد دانلود : ۲۰۶
هر نظریه ای درباره عدالت، مستلزم تبیین مجموعه حقوقی برای انسان است؛ زیرا این حقوق همان چیزهایی هستند که نظریه عدالت قرار است شیوه توزیع خاصی برای آن ها ارائه دهد (تاریخچه). تبیین معیارهای عدالت سیاسی ازمنظر انسان شناختی در متون دینی، موضوعی است که کمتر به آن پرداخته شده است (پیشینه). ازاین منظر، مسئله ای بدیع، ناکاویده و جدید است (مسئله). سؤال مقاله حاضر، آن است که ایده دوساختی بودن وجود انسان ازمنظر دینی چه تأثیری در نظریه عدالت در عرصه سیاست دارد (سؤال)؟ پژوهش حاضر، ضمن تلاش برای اثبات ایده دوساحتی بودن انسان، دو نوع حقوق را برای انسان ها در نظر می گیرد (فرضیه). در پاسخ به این سؤال، متون دینی با این غرض (هدف) و با روشی توصیفی تحلیلی (روش) مورد تحلیل قرار می گیرد؛ تا دلالت های سیاسی تلقی شده از انسان در نظریه پردازی درباره عدالت تبیین شود. درنتیجه، تلقی اسلامی از ماهیت انسان، موجب می شود که هر برداشتی از عدالت معطوف به هر دوی این حقوق باشد. آنچه دراین میان اهمیت دارد، آن است که مبنای توزیع قدرت سیاسی در جامعه، بستگی به میزان رشد و تعالی فرد، متفاوت خواهد بود. این تفاوت در نظام توزیع قدرت در تقابل با اندیشه های قراردادگرایانه مدرن است که ساحت فطری و الهی وجود بشر را انکار می کنند (یافته).
۴.

تولید علوم سیاسی بومی ازمنظر جامعه شناسی معرفت؛ با تأکید بر عامل مذهب(مقاله علمی وزارت علوم)

کلید واژه ها: علوم سیاسی بومی مذهب جامعه شناسی معرفت و ایران

حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۵۸ تعداد دانلود : ۵۴۱
گذار از دوره بی ثباتی به زمانه تثبیت نظام جمهوری اسلامی و داعیه تمدن سازی آن و همچنین ناکارآمدی علوم سیاسی موجود در تبیین و تحلیل پدیده های بومی، لزوم تجدیدنظر در علوم سیاسی را به اتفاق دانشمندان این حوزه تبدیل کرده است (تاریخچه)؛ موضوعی که ضرورت های مطالعات نظری آن را بیش ازپیش گوشزد می کند (پیشینه). مذهب به عنوان یکی از مهم ترین مؤلفه های جامعه ایرانی، تأثیر بسزایی در تولید و توسعه علوم سیاسی بومی دارد که نیازمند بررسی و واکاوی است (مسئله). ازاین رو، مقاله به دنبال پاسخ به این پرسش است که تأثیر مذهب به عنوان مؤلفه ای اجتماعی بر تولید و توسعه علوم سیاسی بومی در جمهوری اسلامی ایران چیست (سؤال)؟ مذهب به عنوان یکی از مؤلفه های جامعه ایرانی، بیشترین تأثیر همسو را بر تولید و گسترش علوم سیاسی بومی و تعین اجتماعی آن به مثابه معرفت دارد (فرضیه). مقاله درصدد بررسی مقتضیات همسوی مذهب بر تولید این علم (هدف) براساس چهارچوب نظری جامعه شناسی معرفت با رویکرد تفسیری است (روش). مقاله ضمن اشاره به تأثیر عمیق عامل مذهب (به عنوان یک مؤلفه اجتماعی) بر تولید علوم سیاسی بومی (به عنوان معرفت)، پیشنهادهایی برای بیشینه کردن تأثیر مؤلفه های همسو ارائه می دهد که اغلب متمرکز بر دو نهاد حوزه و دانشگاه و هم گرایی و هم افزایی آن دو است (یافته)
۵.

اصل عزت و تسامح و رابطه آن با نرمش قهرمانانه در مذاکرات سیاسی ازدیدگاه اسلام(مقاله علمی وزارت علوم)

کلید واژه ها: عزت تسامح نرمش قهرمانانه مذاکره سیاسی و اسلام

حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۰۰ تعداد دانلود : ۵۰۹
از گذشته، سیاست مداران ایرانی مذاکراتی را برپایه منافع ملی با کشورهای مختلف انجام داده اند (تاریخچه)؛ اما ضوابط اسلامی آن، حتی در نظام جمهوری اسلامی ایران، به صورت مدون در دسترس نبوده است (پیشینه). ازاین رو، گاه عدم کاربست اصل عزت یا ابهام در مفهوم و ماهیت اصل تسامح، باعث ایجاد چالش و تناقض در دیپلماسی کشور شده است (مسئله). بنابراین، با این پرسش روبه روییم که: کدام تسامح در عرصه سیاست خارجی ازدیدگاه اسلام، پسندیده و با نرمش قهرمانانه همراه است (سؤال)؟ تسامح یا نرمشی ازدیدگاه اسلام پذیرفتنی است که همراه با عزت و اقتدار باشد و جلوی هرگونه نفوذ و تسلط دشمن را بگیرد (فرضیه). ازآنجاکه منطق انقلاب اسلامی در تعامل با دنیا «لا تَظْلِمُونَ وَ لا تُظْلَمُونَ» است، هدف تحقیق حاضر تبیین اصل عزت و همچنین واکاوی تسامح (نرمش) ازدیدگاه اسلام است (هدف). ازاین رو، در این مقاله از روش پژوهشی توصیفی- تحلیلی استفاده شده است (روش). نتایج این تحقیق، نشان می دهد که کاربست اصل عزت به صورت توأمان با اصل تسامح (نرمشی قهرمانانه)، می تواند با پرهیز از تحمل زورگویی نظام سلطه و قدرت های مستکبر، موجبات اقتدار و عزت و منافع ملی و مصالح دینی را در عرصه های مختلف تأمین کند (یافته).
۶.

هندسه نفوذ سیاسی و تأثیر تهدیدهای آن بر امنیت ملی؛ با تأکید بر رهنمودهای رهبری(مقاله علمی وزارت علوم)

کلید واژه ها: نفوذ امام(ره) رهبری(ره) حکومت اسلامی امنیت ملی و تهدیدها

حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۸۱ تعداد دانلود : ۲۵۷
نفوذ، پدیده تازه ای نیست و مطالعه درباره آن، قدمت طولانی ندارد (تاریخچه)! پس از انقلاب اسلامی، به رغم مواجه بودن دستگاه ها با آن، به مطالعه جامع نفوذ، توجه همه جانبه نشده و تنها به ابعاد امنیتی آن پرداخته شده است (پیشینه). هشدارهای فراوان رهبر معظم انقلابa درمورد نفوذ، محقق را بر آن داشته است که به چرایی این تأکیدات، مخاطب این تأکیدات و چگونگی اثرگذاری این امر توجه کند (مسئله). ازاین رو، سؤال اصلی تحقیق پیش رو، این است که هندسه نفوذ سیاسی در کلام رهبری چگونه ترسیم شده است(سؤال)؟ طبق تعاریف موسعی که از امنیت ملی صورت گرفته، لازم است پدیده نفوذ را با نگاه به آن مورد توجه قرار دهیم (فرضیه). نگارندگان به دلیل نوپایی بحث نفوذ، بیشتر در پی تجمیع مدلول سخنان رهبری در طی سالیان گذشته بوده (هدف) و تحلیل های میان رشته ای و تخصصی مبتنی بر دسته بندی ارائه شده از مجموع سخنان رهبری در این تحقیق را به محققان دیگر واگذارده اند (روش). در خلال مطالعه سخنان رهبری در این تحقیق، این نکته به دست می آید که نفوذ، پدیده ای همه جانبه به لحاظ روش و مخاطب، متناسب با نقاط ضعف، زایل کننده نقاط قوت است و راه شناخت نفوذ و اشخاص و طیف های مورد نفوذ واقع شده، تمسک به سنجش تقویت یا تضعیف عناصر انقلابی، مُعّد قوت در امنیت ملی است (یافته).

آرشیو

آرشیو شماره ها:
۲۲