نادر نقشینه

هدف این مرور، ارائه صورت بندی جامعی از ابهام زدایی در حوزه های دانشی در پژوهش های منتشر شده است. برای انجام این مرور نظام مند، مطالعات مرتبط با حوزه ابهام زدایی در پایگاه های اطلاعاتی بازیابی شد. ابعاد گوناگونی که از مرور ادبیات پژوهش های بازیابی شده به دست آمد، مبنای ارائه صورت بندی جامعی از ابهام زدایی در این ترکیب قرار گرفت. افزون بر این، تحلیل کیفی برای کل مطالعات بازیابی شده با بهره گیری از بازبینه ارزیابی انتقادی در حوزه علم اطلاعات و دانش شناسی انجام و اعتبار پژوهش ها برای حضور در این ترکیب بررسی شد. این مرور نظام مند، یک چارچوب ترکیبی از مؤلفه های حوزه ابهام زدایی ارائه کرد. این مؤلفه ها شامل روش های انجام پژوهش (بر اساس منابع و نیز بر اساس یادگیری ماشینی) و ابزار گردآوری داده (جست وجوی اسناد، پرسشنامه، مصاحبه و ...)، منابع استفاده شده (منابع دانشی یا پیکره) برای ابهام زدایی و کاربردهای آن است. همچنین موضوعات پنهان (معنا و موضوع، نام، موجودیت های نامدار، احساس و نظر، صوت و تصویر و ...) در ادبیات پژوهش نیز استخراج و در چند گروه کلی طبقه بندی شد. بررسی موضوع ابهام زدایی نشان داد که ابهام زدایی در موضوعات و حوزه های مطالعاتی و با اهداف گوناگون انجام می شود و انتخاب روش مناسب پژوهش و گردآوری داده و ابزارها، به نوع داده ها بستگی دارد. همچنین، ابهام زدایی در حوزه های گوناگون دانشی نیاز است تا ضمن کسب شواهد بیشتر برای آن، پژوهشگرانِ حوزه های تخصصی را نیز یاری رساند.

هدف: هدف پژوهش حاضر بررسی تأثیر جریمه دیرکرد منابع امانی بر بازگشت منابع است. روش شناسی: روش این پژوهش، پیمایشی توصیفی است. اعضای کتابخانه های عمومی شهرستان کرج که شامل 41400 کاربر ( تا پایان سال 97) هستند، جامعه آماری این پژوهش می باشند که از این میان 381 نفر به عنوان نمونه در این پژوهش شرکت کردند. داده های مورد نیاز به کمک پرسشنامه گردآوری شده و با استفاده از نرم افزارهای اکسل و مینی تب مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. یافته ها: کاربران کتابخانه های عمومی با جریمه موافق بوده و آن را بر بازگشت به هنگام منابع کتابخانه موثر می دانند؛ به طوری که می تواند به عنوان عامل مهمی در بازگشت به موقع منابع به کتابخانه در نظر گرفته شود. دو دلیل اصلی تأخیر در بازگرداندن منابع کتابخانه، فراموشی موعد بازگشت کتاب و همچنین نیاز به کتاب (حتی به قیمت پرداخت جریمه دیرکرد) عنوان شد. بسیاری از کاربران از این که می توانند منابع را به صورت آنلاین و تلفنی تمدید کنند، اظهار بی اطلاعی نمودند. از نظر پاسخ دهندگان، جریمه بر تمدید عضویت تأثیری منفی نداشته است. نتیجه گیری:یکی از علل اصلی عدم بازگشت به موقع منابع، فراموشی موعد بازگشت است. این مشکل می تواند با ارسال پیامک یادآوری، قبل و بعد از موعد سررسید منابع، تا حدی حل شود. امکان تمدید آنلاین منابع در سامانه نهاد کتابخانه های عمومی کشور وجود دارد، اما بیشتر کاربران از امکانات این سامانه آگاهی ندارند. با توجه به اینکه امروزه دسترسی افراد به اینترنت به طور عمده از طریق گوشی تلفن همراه است، طراحی و ساخت نرم افزار کاربردی قابل نصب روی گوشی تلفن همراه که بتواند امر جستجو و تمدید منابع را به راحتی انجام دهد، احساس می شود. آموزش کاربران کتابخانه ها درباره قوانین و مقررات کلی کتابخانه و امانت نیز می تواند بر بازگشت به موقع منابع مؤثر باشد.

هدف : این پژوهش به منظور واکاوی ادبیات تعامل بازیابی اطلاعات و جهت بررسی میزان تأثیرپذیری این حوزه موضوعی از هرمنوتیک ذهنی انجام شده است و به بررسی این موضوع پرداخته که متخصصان چگونه از عناصر هرمنوتیک ذهنی در ادبیات تعامل بازیابی اطلاعات بهره برده اند. روش پژوهش : پژوهش حاضر با رویکردی تحلیلی-توصیفی و با روش دیرینه شناسی فوکو به تحلیل گفتمانِ ادبیات تعامل بازیابی اطلاعات پرداخته و عناصر هرمنوتیک ذهنی اثرگذار را از این مجموعه استخراج کرده است. یافته ها : ده عنصر هرمنوتیک ذهنی از ادبیات تعامل بازیابی اطلاعات استخراج شد که عبارتند از: معنا به مثابه تجربه تفسیری کاربر، سوژه مفسر، نفی نیت مؤلف، زبان به مثابه میدان هستی، معنا به مثابه فرایند تاریخی، فضیلت چندصدایی و تضاد تفسیری، حذف معیار داوری، تبدیل داده و الگوریتم به ابزار معنا، سیستم اطلاعاتی بستری برای گفتگوی معنایی، و نفی بازنمایی تأکیدی بر حضور و تجربه. یافته ها نشان می دهد که ما با غلبه هرمنوتیک ذهنی در ادبیات تعامل بازیابی اطلاعات مواجه هستیم. نتیجه گیری : چرخش هرمنوتیکی در علم اطلاعات، با عبور از الگوهای پوزیتیویستی کلاسیک مانند مدل شانون و ویور، به بازتعریف بنیادین مفاهیم هسته ای این رشته پرداخته است. در این پارادایم جدید، داده از مواد خام فنی به متنی تفسیرپذیر در بستر گفتمان و قدرت تبدیل شده، کاربر از گیرنده منفعل به سوژه مفسر فعال ارتقا یافته، و معیار حقیقت مطلق جای خود را به اعتبار زمینه مند داده است. علم اطلاعات را از پارادایمی ایستا مبتنی بر انتقال داده به پارادایمی پویا با محوریت تولید مشارکتی معنا تبدیل کرده و چارچوبی ضروری برای طراحی سیستم های اطلاعاتی عادلانه تر و انسانی تر در عصر دیجیتال فراهم آورده است.

با توجه به نقش پیکره‏ها در حوزه‏های مطالعاتی گوناگون و لزوم ساخت یک پیکره عمومی برای افزایش کارایی و اثربخشی در پردازش‏هایی که مستلزم بهره‏جویی و استفاده از متن زبان طبیعی است، هدف این مطالعه تمرکز بر طراحی و ساخت خودکار پیکره متون زبان طبیعی و نرم‏افزاری برای مدیریت آن است. در این پژوهش از روش مبتنی ‌بر فناوری برای ساخت پیکره تک-زبانه و به ‌زبان فارسی استفاده شده است. این پیکره به‌صورت خودکار و با گردآوری داده‏های وبی تولیده شده و منابع آن را متون خبری مندرج در خبرگزاری‏های فارسی‌زبان تشکیل داده است. در این مطالعه پیکره‏ای از متون زبان طبیعی به ‌زبان فارسی ساخته شده است. با توجه به خودکار بودن فرایند ساخت پیکره، نرم‏افزاری برای مدیریت آن،‌ چه در مرحله ساخت و چه در مرحله استخراج اطلاعات نیاز است که در این مطالعه طراحی، ساخته و پیاده‏سازی شده است. ساخت پیکره‏ای عمومی از متون زبان طبیعی، برای اهداف پژوهشی گوناگون کاربرد دارد و روش پیشنهادی و استفاده از ابزارهای معرفی‌شده در این مطالعه می‏تواند ساخت پیکره را تسهیل کند. همچنین طراحی نرم‏افزاری برای مدیریت پیکره، صرفه‏جویی در زمان و هزینه ساخت را به ‌همراه خواهد داشت و امکان استخراج اطلاعات از آن را فراهم خواهد آوُرد.