حمیده اسدی

با توجه به نقش پیکره‏ها در حوزه‏های مطالعاتی گوناگون و لزوم ساخت یک پیکره عمومی برای افزایش کارایی و اثربخشی در پردازش‏هایی که مستلزم بهره‏جویی و استفاده از متن زبان طبیعی است، هدف این مطالعه تمرکز بر طراحی و ساخت خودکار پیکره متون زبان طبیعی و نرم‏افزاری برای مدیریت آن است. در این پژوهش از روش مبتنی ‌بر فناوری برای ساخت پیکره تک-زبانه و به ‌زبان فارسی استفاده شده است. این پیکره به‌صورت خودکار و با گردآوری داده‏های وبی تولیده شده و منابع آن را متون خبری مندرج در خبرگزاری‏های فارسی‌زبان تشکیل داده است. در این مطالعه پیکره‏ای از متون زبان طبیعی به ‌زبان فارسی ساخته شده است. با توجه به خودکار بودن فرایند ساخت پیکره، نرم‏افزاری برای مدیریت آن،‌ چه در مرحله ساخت و چه در مرحله استخراج اطلاعات نیاز است که در این مطالعه طراحی، ساخته و پیاده‏سازی شده است. ساخت پیکره‏ای عمومی از متون زبان طبیعی، برای اهداف پژوهشی گوناگون کاربرد دارد و روش پیشنهادی و استفاده از ابزارهای معرفی‌شده در این مطالعه می‏تواند ساخت پیکره را تسهیل کند. همچنین طراحی نرم‏افزاری برای مدیریت پیکره، صرفه‏جویی در زمان و هزینه ساخت را به ‌همراه خواهد داشت و امکان استخراج اطلاعات از آن را فراهم خواهد آوُرد.

هدف: با توجه به اهمیت پژوهش های علمی در تقویت سیاست ها و خدمات سازمان تأمین اجتماعی به عنوان بزرگ ترین سازمان بیمه گر کشور، این مطالعه با هدف انعکاس تولیدات علمی کارکنان سازمان انجام شد. روش: این مطالعه کاربردی و با رویکرد کتاب سنجی انجام شده است. جامعه پژوهش را مقالات کارکنان سازمان تأمین اجتماعی تشکیل می دهد که بین سال های 2000 تا 2025 منتشر و در پایگاه استنادی اسکوپوس نمایه شده است. تحلیل داده ها در سطح مقاله و نویسنده انجام و نقشه های هم رخدادی واژه های کلیدی و همکاری های بین المللی آن با استفاده از نرم افزار VOSviewer ترسیم شده است. یافته ها: 523 مقاله به قلم 3101 نویسنده (5.91 نویسنده به ازای هر مقاله) به نگارش درآمده و درمجموع 5527 (10.54 استناد به ازای هر مقاله) استناد کسب کرده اند. روند انتشارات تا سال 2018 سیر صعودی داشته و پس ازآن کاهش یافته است. در 95% مقالات تنها یک نویسنده از سازمان حضور داشته و بیشتر نیز در جایگاه نویسنده همکار بوده است. بیشترین سهم همکاری های داخلی و بین المللی را به ترتیب دانشگاه علوم پزشکی تهران و آمریکا داشته اند. بیشترین حمایت مالی از سوی دانشگاه علوم پزشکی تبریز بوده است. همچنین تحلیل شبکه هم رخدادی واژگان هشت خوشه موضوعی را به تصویر کشید که بزرگ ترین خوشه مرتبط با نگرش، آگاهی، آموزش و نقش کارکنان نظام سلامت بود. نتیجه گیری: مسئله پژوهش در سازمان نیازمند توجه بیشتری است. بهبود این وضعیت مستلزم تقویت فرهنگ پژوهشی، ایجاد انگیزه برای پژوهشگران و گسترش شبکه های همکاری داخلی و بین المللی است.        

هدف این مرور، ارائه صورت بندی جامعی از ابهام زدایی در حوزه های دانشی در پژوهش های منتشر شده است. برای انجام این مرور نظام مند، مطالعات مرتبط با حوزه ابهام زدایی در پایگاه های اطلاعاتی بازیابی شد. ابعاد گوناگونی که از مرور ادبیات پژوهش های بازیابی شده به دست آمد، مبنای ارائه صورت بندی جامعی از ابهام زدایی در این ترکیب قرار گرفت. افزون بر این، تحلیل کیفی برای کل مطالعات بازیابی شده با بهره گیری از بازبینه ارزیابی انتقادی در حوزه علم اطلاعات و دانش شناسی انجام و اعتبار پژوهش ها برای حضور در این ترکیب بررسی شد. این مرور نظام مند، یک چارچوب ترکیبی از مؤلفه های حوزه ابهام زدایی ارائه کرد. این مؤلفه ها شامل روش های انجام پژوهش (بر اساس منابع و نیز بر اساس یادگیری ماشینی) و ابزار گردآوری داده (جست وجوی اسناد، پرسشنامه، مصاحبه و ...)، منابع استفاده شده (منابع دانشی یا پیکره) برای ابهام زدایی و کاربردهای آن است. همچنین موضوعات پنهان (معنا و موضوع، نام، موجودیت های نامدار، احساس و نظر، صوت و تصویر و ...) در ادبیات پژوهش نیز استخراج و در چند گروه کلی طبقه بندی شد. بررسی موضوع ابهام زدایی نشان داد که ابهام زدایی در موضوعات و حوزه های مطالعاتی و با اهداف گوناگون انجام می شود و انتخاب روش مناسب پژوهش و گردآوری داده و ابزارها، به نوع داده ها بستگی دارد. همچنین، ابهام زدایی در حوزه های گوناگون دانشی نیاز است تا ضمن کسب شواهد بیشتر برای آن، پژوهشگرانِ حوزه های تخصصی را نیز یاری رساند.

هدف: با توجه به استفاده فراگیر از شبکه های اجتماعی در عرصه های علمی پژوهشی، هدف این پژوهش بررسی میزان رویت پژوهشگران ایرانی در این شبکه ها است. روش: پژوهش حاضر از نوع مطالعه پیمایشی و روش بکار رفته در آن آلتمتریک – سنجش های مبتنی بر شبکه های اجتماعی- است. اعضای هیأت علمی دانشگاه تهران به عنوان جامعه پژوهش انتخاب شدند و داده های پژوهش با جستجوی اسامی این پژوهشگران و استخراج مقالات آنها، در نمایه استنادی اسکوپوس و نیز جستجوی مقالات همان افراد در سه شبکه اجتماعی علمی سایت یو لایک، بیبسونومی و مندلی گردآوری شد. داده های به دست آمده با استفاده از نرم افزار اکسل و اس. پی. اس. اس. تحلیل شدند. یافته ها: یافته های پژوهش نشان داد که همبستگی معناداری میان استنادها و نشانه گذاری های آثار پژوهشگران ایرانی وجود دارد. این ارتباط به ترتیب میزان همبستگی را، برای شبکه اجتماعی مندلی 801/0؛ برای شبکه اجتماعی سایت یو لایک 439/0 و برای شبکه اجتماعی بیبسونومی 241/0 نشان می دهد. به طور کلی می توان گفت به لحاظ آماری و با 99 درصد اطمینان، همبستگی معناداری میان استنادها و نشانه گذاری های آثار پژوهشگران مورد مطالعه در این پژوهش وجود دارد. این همبستگی برای شبکه اجتماعی مندلی در بالاترین سطح نسبت به دو شبکه اجتماعی سایت یو لایک و بیبسونومی قرار دارد