روزچهر مصاحب

این مقاله به بررسی نقش ترجمه در شکل دهی به دریافت، بازنمایی و تحول شعر حافظ در بالکان غربی طی اواخر دوران عثمانی و دوره هابسبورگ می پردازد. با تحلیل ترجمه ها، پارامتن ها و تفاسیر مرتبط، نشان داده می شود که شعر حافظ از سده های پیشین تا قرن نوزدهم از دو سنت عمده عبور کرده است؛ نخست: سنت عثمانی که حافظ را در چارچوب ادبیات عرفانی می خواند؛ دوم: سنت ترجمه های اروپایی که با تأکید بر جنبه های عاشقانه و لذت گرایانه، خوانشی کاملاً نو ایجاد کرد. این تحول، تحت تأثیر رمانتیسیسم آلمانی و از طریق ترجمه های واسطه ای شکل گرفت. مطالعه حاضر با اتکا بر نظریه های ترجمه لارنس ونوتی و پیوتر بلومچینسکی، ترجمه را نه تنها به عنوان انتقال معنا، بلکه به مثابه بازآفرینی فرهنگی می بیند که در هر بستر تاریخی و اجتماعی به شکل متفاوتی عمل می کند.

این مقاله به بررسی ترجمه های قرن هفدهم از کتاب گلستان سعدی، شاعر نامدار ایرانی به زبان های اروپایی از جمله نسخه فرانسوی آندره دو ریه، ترجمه لاتین گئورک گِنتیوس و نسخه های آلمانی فریدریش اُخسنباخ و آدام اولئاریوس می پردازد. گلستان که مشتمل بر حکایات کوتاه اخلاق محور، سخنان حکمت آمیز، امثال و مضامین عرفانی است، نقش محوری در معرفی اندیشه ایرانی به مخاطب اروپایی در عصر اولیه مدرن ایفا کرده است و بعدها بر آثاری چون دیوان غربی شرقی گوته و نامه های ایرانی مونتسکیو تأثیری ژرف نهاد.