سید جلال هاشمی

هدف این پژوهش، بازشناسی و تحلیل انتقادی منش معلمی از منظر اخلاق مراقبتی است. این پژوهش که به روش تحلیلی-استنتاجی صورت گرفته، ابتدا مفاهیم و مؤلفه های مرتبط با منش معلمی، در دو بعد آموزشی و تربیتی واکاوی و بازشناسی شده اند. سپس مضامین اخلاق مراقبتی به طور کلی و مضامین مربوط به حوزه تعلیم و تربیت به طور ویژه مورد ارزیابی قرار گرفته است. کلیات مولفه های منش معلمی مبتنی بر اخلاق مراقبتی، در بعد آموزشی، تنوع در ارائه محتوا، آسان گیری در آموزش، آموزش بر اساس نیاز فراگیران ، … و در بعد تربیتی، شامل؛  الگو بودن، تعهد و مسئولیت، اعتماد، فروتنی،  ….می باشد. در مرحله نقد و ارزیابی منش معلمی، ابتدا به انتقادات برخی از صاحبنظران نسبت به مضامین کلی اخلاق مراقبتی اشاره شده که شامل مواردی همچون؛ نفی جهانشمولی، نادیده گرفتن عدالت و خودمختاری و ذات گرایی و ....می باشد و سپس در نقد مولفه های آموزشی و تربیتی منش معلمی می توان به ایجاد وابستگی عاطفی، دشواری اجرای آن در کلاس های پر جمعیت و محدودیت های ساختاری در اجرای آن...... اشاره شده است. تحلیل ها نشان می دهد که رویکرد مراقبتی در تدریس، به زعم نادینگز،  موجب ایجاد فضایی برای مراقبت و گسترش فضای اخلاقی و حفظ و تداوم روابط مراقبت و اعتماد با دانش آموزان است که عناصر اصلی آن، شامل گوش دادن، گفتگو، تفکر انتقادی، پاسخ تأملی و ایجاد ارتباطات متفکرانه بین رشته ها،  و خود زندگی می شود. از سویی مضامین اخلاق مراقبتی نیز دارای ویژگی هایی  همچون مهرورزی به دیگران،، موقعیت مداری، جزئی نگری، متعهد بودن به رفع نیاز دیگری است که دقت نظر و کاربرد صحیح آن در کنار آموزه های دینی و فرهنگی و هماهنگی و انسجام ساختاری، می تواند موجب افزایش انگیزه برای تحصیل و ایجاد حس اعتماد و امنیت خاطر میان دانش آموزان گردد. . بازشناسی مؤلفه های منش معلمی نیز، نشان دهنده توجه ویژه اخلاق مراقبتی به بعد آموزشی و تربیتی فراگیران به صورت توأمان است. زیرا اخلاق مندی، توجه و حمایت عاطفی معلم در کنار تخصص و مهارت می تواند تأثیر بسزایی بر عملکرد دانش آموزان و ایجاد همدلی داشته باشد.

یادگیری مادام العمر، به عنوان فرایندی اساسی برای سازگاری با تغییرات سریع جهان معاصر، نیازمند الگویی جامع و کل نگر است که فراتر از رویکردهای ابزاری موجود رفته و به ابعاد وجودی و معنوی انسان نیز توجه کند. هدف این پژوهش، ارائه الگویی مفهومی نوین برای یادگیری مادام العمر بر اساس نظریه حکمت متعالیه ملاصدرا است. یافته ها نشان می دهد که اصول کلیدی فلسفی صدرایی—حرکت جوهری (الحَرَکَه الجوهریه)، اتحاد عاقل و معقول (اتحاد العاقل و المعقول)، و تشکیک وجود (تشکیک الوجود)—می توانند مبنای نظری نیرومندی برای طراحی الگوی یادگیری مادام العمر فراهم کنند. حرکت جوهری، یادگیری را به مثابه فرایندی بی پایان و تحول آفرین مفهوم سازی می کند که به رشد و تکامل وجودی انسان می انجامد. اتحاد عاقل و معقول نشان می دهد که یادگیری فراتر از انتقال صرف اطلاعات است و یک فرایند وجودشناختی است که در آن یادگیرنده با دانش متحد می شود. تشکیک وجود بر ماهیت سلسله مراتبی و تدریجی یادگیری در مسیر دستیابی به مراتب بالاتر فهم تأکید دارد. نوآوری این پژوهش در تلفیق خلاقانه سنت فلسفی اسلامی با چالش های آموزشی معاصر نهفته است و چارچوبی بومی برای یادگیری مادام العمر ارائه می دهد. چنین چارچوبی می تواند مبنایی برای طراحی نظام های آموزشی هم سو با ساختارهای فرهنگی و ارزشی جوامع اسلامی باشد و به غنای نظریه پردازی آموزشی در این حوزه کمک کند.