سید علی هاشمی

امروزه شاهد تعداد کثیری از مسائل جدید و نوپدید هستیم که اصطلاحاً در فقه به آن ها «مسائل مستحدثه» گفته می شود؛ مکاتب الهی (اعم از الهی و غیرالهی) در مواجهه با این مسائل در تلاش هستند تا پاسخی درخور و کارآمد ارائه کنند؛ در این میان فقه شیعه نیز با بهره گیری از گونه ای خاص از «عقل ورزی» به نام «اجتهاد» سعی دارد پاسخی مناسب و شایسته به این مسائل ارائه نماید؛ در این مقاله برآنیم پس از بررسی ماهیت مسائل مستحدثه در عصر غیبت، به واکاوی مختصات و ویژگی های «فرآیند اجتهاد» در این مکتب الهی بپردازیم و نشان دهیم که فقه شیعه مبتنی بر گونه ای خاص از «عقل ورزی» یعنی «اجتهاد» علی الاصول حائز گونه ای پویایی است که امکان مواجهه فعّال و بایسته با مسائل مستحدثه را برای آن – به خلاف مکاتب دیگر- فراهم می آورد.

با پیشرفت های روزافزون تکنیک های هوش مصنوعی و افزایش قابل توجه امکانات سخت افزاری و سرعت پردازش اطلاعات توسط سیستم های رایانه ای، امکان حضور گسترده سیستم های هوشمند در بسیاری از عرصه ها فراهم شده است. با این حال، از آنجا که تمامی ابزارآلات تکنولوژیک، از جمله سیستم های هوشمند، پیامدهای جسمی، اخلاقی-اجتماعی و فرهنگی خاصی دارند، بررسی و مداقه در پیامدهای این نوع سیستم ها ضروری می باشد و باید در حد امکان این پیامدها تعدیل گردد. این مقاله با استفاده از روش تحقیق کتابخانه ای تحلیلی به شناسایی ذینفعان و افراد مرتبط با سیستم های هوشمند می پردازد و در ادامه آسیب ها و چالش های مرتبط با هر لایه را شناسایی می کند. سپس مبتنی تحلیل آن از منظر فلسفه تکنولوژی و زیست بوم ایرانی-اسلامی، کدهای اخلاقی مرتبط با سیستم های هوشمند در چهار سطح سیاست گذاران، طراحان، کاربران و خود سیستم ها ارائه می شود تا از پیامدهای منفی پیشگیری گردد.

پیشینه و اهداف: یادگیری مطالعات اجتماعی در مدارس ابتدایی در شکل گیری پایه و اساس دانش دانش آموزان در مورد جامعه و محیط خود اهمیت دارد و شناسایی عواملی که مانع دلزدگی تحصیلی در این درس می شود ضرورت دارد. این پژوهش با هدف پیش بینی دلزدگی تحصیلی از درس مطالعات اجتماعی بر اساس جو یادگیری ادراک شده، کیفیت تدریس و خودکار آمدی معلم انجام گرفته است. روش ها : این پژوهش کاربردی از لحاظ روش پیمایشی از نوع همبستگی می باشد. جامعه آماری دانش آموزان پایه ششم ابتدایی شهرستان آبادان (1500 نفر) بود و 380 نفر با استفاده از جدول کرجسی و مورگان و نمونه گیری تصادفی خوشه ای چندمرحله ای به عنوان نمونه تحقیق انتخاب شدند. برای گردآوری اطلاعات از پرسشنامه های دلزدگی تحصیلی پکران و همکاران (2005)، کیفیت تدریس زابلی و همکاران(1393)، خودکارآمدی معلم اسچانن و همکاران (2001) و مقیاس جو یادگیری ادراک شده بلک و دسی (2000) استفاده شد. یافته ها: یافته های حاصل نشان داد بین دلزدگی تحصیلی از درس مطالعات اجتماعی با جو یادگیری ادراک شده و کیفیت تدریس در بین دانش آموزان پایه ششم ابتدایی شهرستان آبادان رابطه معنی داری و معکوسی وجود دارد و 17 درصد از تغییرات دلزدگی تحصیلی از درس مطالعات اجتماعی بر اساس جو یادگیری ادراک شده و 40 درصد بر اساس کیفیت تدریس قابل پیش بینی است و خودکارآمدی معلم نقش پیش بینی کننده معناداری نداشت (0/03). نتیجه گیری: بنابراین بر اساس یافته های پژوهش توصیه می شود جهت کیفیت بخشی تدریس درس مطالعات اجتماعی و ایجاد جو یادگیری مطلوب و خودکارآمدی معلمان در تدریس این درس اقدامات لازم صورت پذیرد.