تحلیل فرمالیستی شش نگاره منتخب از شاهنامه متعلق به استرآباد(مقاله علمی وزارت علوم)
منبع:
جلوه هنر سال ۱۷ تابستان ۱۴۰۴ شماره ۲ (پیاپی ۴۷)
71-87
حوزههای تخصصی:
شاهنامه متعلق به استرآباد از جمله نسخ مصور ی است که در کارگاه ها ی هنر ی حکومتی اواسط دوره صفویه مصور شده و تنها نسخه ای است که در ایران به نام استرآبادی(متعلق به مکتب ایالتی استرآباد) در منطقه دشت گرگان شناخته شده و دارای ویژگی های خاص بومی در نگارگری است. تحقیق حاضر با هدف شناسایی سبک هنر ی نگاره ها ی متعلق به شاهنامه استرآبادی در قالب سبکی احتمالی و مستقل از مکاتب اصلی نگارگر ی دوره صفو ی است. در همین راستا سوالات پژوهش به شرح زیر تدوین می گردد: 1- کاربست عناصر بصر ی(خط، رنگ، بافت و غیره ....) و ترکیب بند ی(خطوط رهنمون، ساختار حلزونی، اقطار، کادر و تناسبات طلایی) در مجالس نگاره منتخب از شاهنامه استرآباد چگونه است؟2-چگونه می توان عناصر تصویر ی موجود در هر مجلس را از منظر فرمالیسم (ریخت شناسی، ترکیب بند ی و گونه شناسی) تحلیل و دسته بند ی کرد؟ این پژوهش به شیوه توصیفی - تحلیلی و با رویکرد فرمالیستی انجام شده و جامعه آمار ی پژوهش، تعداد 15 نگاره موجود در موزه ملک به عنوان نگاره ها ی در دسترس و حجم نمونه مشتمل بر6 نمونه را به روش غیر تصادفی یا هدفمند توسط پژوهشگران انتخاب کرده است. پیرامون این نگاره های منتخب از شاهنامه در جمع بندی نهایی می توان اشاره کرد؛ علیرغم وجود نقاط قوت در برخی مؤلفه ها همچون استفاده از ساختار حلزونی، انتشار موزون رنگ ها، کادربندی مناسب و...، اما در سبک کلی طراحی اعم از گزینش های رنگی، نحوه صفحه آرایی و روایت مجالس، نوعی شتابزدگی مشهود است. در واقع از توجه و اهمیت به پرداخت های ظریف و ریزه کاری های نگارگری سایر مکاتب ایرانی در این نگاره ها کاسته شده و فقط در مواردی کلی و برخی از وجوهات تصویری از آنها الگوبرداری شده است. این سبک از طراحی، بیانگر ویژگی های سبک شناختی و تصویرگری یک مکتب مستقل و ایالتی در زمان خود بوده که حکایت از نحوه تصویرسازی و سبک و سیاق هنرمندان خود را دارد.