آرمان ذاکر

در این مقاله با به کاربستن رویکرد نقشگرای نظام مندی هالیدی بر داده های زبانی چند حکایت از گلستان سعدی سعی شده است که به این پرسش ها پاسخ داده شود: در سبک شناسی حکایات مورد نظر (که به طور اتفاقی انتخاب شده اند) چه عناصر زبانی برجسته شده اند و از چه فرایند تجربی در هر حکایت بیشتر استفاده شده است؟ دلیل کاربرد آن فرانقش در آن داستان چیست و آیا نوع فرانقش تجربی مضمون مطرح را برجسته سازی می کند؟ فرضیه این پژوهش نیز این بوده است که مضامین مطرح در این حکایت ارتباط نزدیک با صورت زبانی به کار گرفته شده در آن ها دارد. به بیان دیگر، مضامین مورد نظر نویسنده در صورت زبانی برجسته سازی شده اند. پس از تحلیل آماری داده ها این نتیجه حاصل شد که مضمون مورد نظر نویسنده در حکایتها با نوع فرآیند تجربی و فرانقش ارتباطی متبلور در افعال جملات از نظر بسامدی ارتباط دارد، اما تفاوت معنی دار میان فرایندهایی که مستقیماً به مضمون مرتبطند و دیگر انواع فرایندها تنها در نمونه های بزرگی که تعداد افعال در آن ها بیشتر است قابل مشاهده است.

یکی از عوامل مهم در جذب مخاطب برای برنامه ها، عناوین برنامه هاست، زیرا مخاطب نخست در معرض عنوان برنامه قرار می گیرد. عوامل زیادی در انتخاب عنوان مناسب برای برنامه ها دخالت دارند که این عوامل را می تو[1]ان از نظر علم زبان شناسی شناسایی و طبقه بندی کرد. دور(Dor)  (2003) عنصر بینامتنیت را مهمترین عنصر مناسب بودن معنا می داند و ایفانتیدو (Ifantidou)(2008) عنصر برجسته سازی را مهمترین عامل ساخت عنوان مناسب می داند. با بررسی عناوین برنامه های نمایشی صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران در بازة زمانی شش ماهه، مشهود است که  برنامه سازان ایرانی بیشتر توجه خود را معطوف به عنصر برجسته سازی می کنند و توجه چندانی به بینامتنیت عنوان انتخابی ندارند.

در این مقاله تغییرات معنایی و شیوه مفهوم سازی نام اندام دست در جزء اول 160 اسم مرکب فارسی بررسی می شود. مسئله و پرسش های اصلی پژوهش عبارتند از اینکه شیوة تغییرات معنایی این مفهوم در واژه های مرکب فارسی چگونه است و آیا می توان از تحلیل معنایی، حافظة جمعی، فرهنگی و اجتماعی جامعة زبانی فارسی را دریافت و آن را با دو جامعة زبانی انگلیسی و چینی مقایسه کرد. هدف این بررسی، کاوش شیوه تغییر و نیز افزایش معنی نام اندام ""دست"" در فرایند ترکیب این واژه با اسمهای دیگر فارسی است، به گونه ای که در پایان از تفاوت ها میان این سه زبان در شیوه تغییرات معنایی و مفهوم سازی های این نام اندام، تبیین فرهنگی به دست داده شود و برای تنوعات زبانی تبیین غیر زبانی( شناختی- فرهنگی) ارائه شود. روش مطالعه پیکره بنیاد، بر پایه فرهنگ سخن و در قالب رویکرد زبان شناسی فرهنگی صورت گرفته است. یافته های پژوهش نشان می دهند که تفاوتهای موجود در شیوه مفهوم سازی در این چند زبان دارای تبیین فرهنگی هستند. نوآوری این تحقیق در این است که تغییرات معنایی این نام اندام را در کلمات مرکب به روش عینی می کاود، از تفاوت زبانها تبیین فرهنگی به دست می دهد، بسامد هر مفهوم را لحاظ می کند. نتایج و دستاوردهای این پژوهش عبارتند از: تحلیل فرهنگی تفاوتها و شباهتهای موجود در سه زبان مذکور، به تصویر کشیدن شیوة تغییرات معنایی در زبان، معرفی روش جدیدی برای آموزش واژه های زبان فارسی با استفاده از الگوی کاکتوس و معنی شناسی مطابقه ای و روان شناسی فرهنگی. دیدگاه نقدی مقاله بر این است که برای بررسی مسیر تغییرات معنایی کلمات لحاظ نمودن فرایند ترکیب نیز الزامی است.

در نشریّات ورزشی، هر نویسنده ای (ورزشی نویس) برای جذب مخاطب، خود را در رقابت با سایر کسانی می بیند که در همان نشریة او قلم می زنند. اوّلین و بهترین راه جذب مخاطب، جذّاب ساختن هر گزارش یا خبر از طریق برجسته سازی عنوان است. یکی از راههای برجسته سازی عنوان، استفاده از قلمها و رنگهای مختلف است که عموماً خارج از اختیار ورزشی نویس است؛ امّا آنچه یقیناً در دسترس و به اختیار اوست، همانا برجسته سازی عنوان با استفاده از الگوهای زبانشناختی است. در مقالة حاضر، با بررسی دویست شماره از بیست عنوان نشریة ورزشی کشور که بین سالهای1376 تا 1386 منتشر شده بودند، 150 عنوان برجسته شده به صورت تصادفی انتخاب شد و پس از تحلیل، مشخص گردید که می توان انواع برجسته سازی را به ترتیب بسامد در چهار الگوی زبانشناختی گنجاند: 1- الگوهای معنایی؛ 2- الگوی نحوی؛ 3- الگوهای ساختواژی؛ 4- الگوی کاربرد شناختی. همچنین نتایج توصیفی مقالة حاضر نشان می دهد که نظریات ایفان تیدو (2009) دربارة عنوان در نشریات پذیرفته تر است تا نظرات دُر (2003).

در فرهنگ ها و کتاب های دستور زبان فارسی در مورد مقوله واژگانیِ تعدادِ قابلِ توجهی از واژه های این زبان از جمله مصادر، اسامی و صفاتِ گزاره ای و افعالِ همکرد، اتفاقِ نظر وجود ندارد و این امر می تواند باعثِ پدید آمدنِ مشکلاتی برای زبان آموزان و محققانِ این زبان شود. در نظریه دستورِ حوزه ای، زبان به حوزه های مستقلی تقسیم می شود و این حوزه ها ممکن است در برخی از مدخل های واژه ها با هم تطابق نداشته باشند. در این مقاله با جمع آوریِ واژه ها از واژه نامه های معتبر فارسی، کتاب ها و مطبوعاتِ فارسی زبان، ضمنِ پرداختن به ناهمگونیِ واژه های مذکور ازنظر مقوله بندیِ واژگانی، نشان می دهیم که در چهارچوبِ نظریه دستورِ حوزه ای می توان عللِ ناهمگونیِ برخی از واژه های زبان فارسی را توضیح داد و به اختلاف نظر پایان داد.

عملیات طوفان الاقصی یک عملیات نظامی-اطلاعاتی مهم در تاریخ بحران فلسطین است و بازتاب گسترده ای در رسانه های جهان داشته است؛ رسانه هایی که می کوشند ضمن انتقال خبر، دیدگاه های ایدئولوژیک خود را منتقل کنند. نظریه « بازتاب بازیگران اجتماعی» ون لیوون (Van Leeuwen,2008) یکی از نظریه های تحلیل گفتمان انتقادی است که می کوشد دیدگاه های ایدئولوژیک نویسندگان متون را در بازتاب بازیگران یا مشارکان کنش های اجتماعی سیاسی نشان دهد. در این پژوهش ۴۰ مقاله از ۵ رسانه پرمخاطب انگلیسی زبان اسوشیتدپرس، سی.ان.ان، گاردین، تایم و اکونومیست منتشر شده در بازه زمانی ۷ اکتبر ۲۰۲۳ تا ۱۴ اکتبر ۲۰۲۳ به صورت تصادفی انتخاب شد و در چهارچوب نظریه بازتاب بازیگران اجتماعی ون لیوون از نظر نوع ارجاع به حماس و اسرائیل به عنوان بازیگران عملیات طوفان الاقصی  بررسی شد. روش تحیقق توصیفی- تحلیلی و روش گردآوری داده ها، کتابخانه ای و از طریق پایگاه اینترنتی این رسانه ها بوده است. فرضیه تحقیق عبارت است از اینکه: بازنمایی و ارجاع به حماس و اسرائیل به عنوان بازیگران اصلی این بحران در رسانه ها متفاوت است. نتایج این تحقیق نشان داد که رسانه های مورد مطالعه حماس را بیشتر به صورت صریح و اسرائیل را به صورت غیر صریح بازنموده اند و برای بازنمایی حماس بیشتر از فعالسازی، هویت دهی و ارزش دهی منفی و در سوی مقابل برای ارجاع به اسرائیل بیشتر از منفعل سازی، هویت دهی و ارزش دهی مثبت استفاده کرده اند. این نوع ارجاع نشان دهنده سعی رسانه ها در برجسته کردن نقش حماس در این بحران و ارائه چهره ای خشن از این گروه است که در مقابل اسرائیل منفعل و مظلوم بازنمایی شده است.

زمینه: ادبیات کلاسیک فارسی را می توان با شیوه های علمی نو و از منظر علوم و هنرهای جدید تحلیل و بررسی کرد. تاثیرپذیری ادبیات از سینما را می توان در کارکرد شگردهای سینمایی در ادبیات مشاهده کرد. این مقاله می کوشد، شگردهای سینمایی را در حکایتِ «جوانِ مشت زن» گلستان سعدی نشان دهد. سؤال اصلی تحقیق این است که چگونه سعدی به صورت آگاهانه یا ناخودآگاه به کمک تفکری مشابه با شگرد های سینمایی امروزی باعث غنای بصری و روایی در حکایت خود شده است؟ مفروض پژوهش این است که چیزی شبیه به تفکر سینمایی به معنای امروزی در ذهن و ضمیر سعدی وجود داشته است. روش: روش تحقیق بر تحلیل توصیفی- تطبیقی میان شگرد های سینمایی و ادبی استوار است. اهداف تحقیق شامل شناسایی شگرد های سینمایی به کاررفته در حکایت مشت زن، تحلیل چگونگی انطباق این شگرد ها با ساختار ادبی حکایت و ارزیابی تأثیر آن ها بر تجربه خواننده است. چهارچوب نظری مورد استفاده نظریه داستان سینمایی بلاردی است. یافته ها: یافته ها نشان می دهد که سعدی در حکایت مشت زن از شیوه هایی بهره برده که شباهت زیادی به شگرد های سینمایی دارد. سعدی با هنر زبان و قدرت واژگان «نما»ها و «صحنه»های گوناگون می سازد و با ایجاد «موسیقی پیرامونی» و «افکت»ها حکایت خود را به یک اثر سینمایی امروزی نزدیک می کند. این امر تجربه ای حسی و تصویری برای مخاطب خلق کرده است. با آشکار شدن ابعاد جدید هنر روایی گلستان، نتیجه این پژوهش می تواند باعث التذاذ ادبی بیشتر مخاطبان و درک آنها از نظام نشانه شناختی این شگردها در گلستان شود و همچنین افق جدیدی برای فیلمنامه نویسان و کارگردان ها بگشاید.